Muhamedjan TAZABEK: «Din – názik dúnıe»

«...Baý-baqshasyz, kitaphanasy joq, teatrsyz qa­la­lar bolýy múmkin, biraq ǵıbadathanalarsyz shaharlar bolýy múmkin emes», deıdi bizdiń búgingi suhbatymyzdyń keıipkeri. Memlekettik tutastyǵymyzdyń taǵy bir kepili – ımandylyq pen izgilik ekenin esti adam biledi. Elbasy da: «Saıasat kúnde ózgeredi, al din – máńgilik» dep, bir kez­degi keńestik ıdeologııa saldarynan dini álsirep, dińgegi shaıqala bastaǵan halqymyzdy ımandylyqqa uıytý úshin «Asyl arna» telearnasyn ashýǵa tikeleı yqpal etken bolatyn. Onyń qazirgi tynys-tirshiligi jaıly «Asyl arna» ıslamı-aǵartýshylyq telear­na­sy­nyń bas dırektory Muhamedjan TAZABEK áńgimeleıdi. – Muhamedjan myrza, 2009 jyldyń tamyzynda ǵana tusaýyn kesken «As­yl arna» telearnasyn bas-aıaǵy bir jarym jyl­dyń ishinde elimizdiń ár shalǵaıyndaǵy izgilikke sýsyndaǵan musylman ba­la­sy kóre bastapty? – Kez kelgen telear­na­nyń ashylýy sııaqty, onyń taralýy da ońaı sharýa emes. Biraq, «Asyl arna» biz oılaǵannan da jedel da­myp keledi. Bul halyqtyń osyndaı telearnaǵa degen muq­tajdyǵyna baı­la­nys­ty. Táýelsizdigimizdiń 20 jyl­dyǵy rýhanı qun­dy­lyqtarymyzdy qaıtaryp berdi, sonyń biri – asyl dinimiz. Qazir jastarymyz meshitke bet buryp, aǵa-apa­larymyz óz dinine oralýda. Osy qajettilikti qanaǵat­tan­dyrý úshin – bir aq­pa­rattyq bulaq kózi qajet boldy jáne ol buqarany qamtýy kerek edi. Minekeı, bir jarym jyl­dan beri kabeldik júıeler arqyly iri qalalar men oblys ortalyqtary qamty­lyp tur. Bir jyldaı ýaqyt boldy, spýtnıktik keńis­tik­ke de shyqtyq. Endigi jerde Qazaqstannyń bar­lyq aı­maqtary «Asyl arnany» to­lyq kóretin dárejege jet­ti. TMD elderi, Shyǵys elderi, Túrkııa, Qytaıdyń bergi jaǵyndaǵy qandas­tarymyz da tyńdaımyn dese múmkindigi bar. – Bastapqyda «Asyl arnanyń» basty qıyn­dy­ǵy – televızııa salasyn­da­ǵy mamandar dindi bilmeı jatady, dindi bilgen adam teledıdar jumysyn bilmeı jatady» degen edińiz? – Kez kelgen telearana­nyń jumysyn júrgizý – qarjy bolsa asa qıyn sharýa emes. Biraq, biz dindi nasıhattaıtyn arna bolǵan­dyqtan, onyń ústine dinsiz qoǵamnan shyqqandyqtan, ári dindi biletin ári óz ma­mandyǵynyń sheberi, kásibı deńgeıi joǵary adamdy tabý ońaıǵa túsken joq. Degenmen, «Asyl arnanyń» óz mektebi qalyptasyp keledi. Dindi biletin, qabiletti jas­tardy osy kásiptiń qyr-sy­ryna baýlýǵa kóshtik. Alys-jaqyn ıslam memleketterindegi telearnalarǵa ma­man­darymyzdy jiberip, tá­ji­rıbe baıytyp kelemiz. Telearna ashylmaı turyp ta Eýropa men basqa elderdegi musylmanshylyqty na­sıhattaıtyn arnalardyń jumysymen tanystyq. – Bastapqyda telearna 40-qa jýyq telejobanyń tusaýyn kesken edi. Qazir onyń sany qansha, sapasy qandaı? – Baǵdarlamalardyń aý­qy­­my keń. Eń bastysy, kó­rer­mender nazaryna usy­ny­­lyp otyrǵan jobalar­dyń 99 paıyzy ózimizdiń jeke teleónimderimiz. Din – názik dúnıe bolǵandyqtan, ózg­e­ler­ge elikteýge kóne bermeıdi. Máselen, dúnıe­jú­zin­degi musylmandyq kı­no­­týyn­dy­lar men anıma­sııa­­lyq dú­nıe­ler qarjy tabý maqsatymen jasalady. Son­dyqtan olar­dyń óz sharttary bar. – Qaı baǵdarlamalar suranysqa ıe? – «Tanym men taǵy­lym», «Minber» «Juma na­mazy», «Múbárak», «Asyl murat» degen tanymdyq baǵ­darlamany jamaǵat jaq­sy baǵalap júr. Munan da bólek, álemniń áıgili adam­dary men ózge dindegi ókil­derdiń ıslamdy qabyldaýy, sebepteri men saldarlary jaıly «Nurlanǵan júrek­ter» nemese «Haqpen qaýy­shý» syndy baǵdarlamalar da suranysqa ıe. «Mıloserdıe-Meıirim» atty ómir­diń túrli synaqtaryna dýshar bolǵan, biraq, ımany men qulshylyq-ǵıbadaty­nyń arqasynda saý adamdardan da ózin baqytty sezinetin jandar jaıly baǵ­dar­lamany qyzyǵa kóre­tin­der bar. Materıaldyq ıgilikter birinshi kezekke shy­ǵyp, adamdar ózderiniń rýhanı suranysyna jaýap taba almaı otyrǵanda, jas­tar­dyń ózine ózi qol salýy, otbasylardyń ajyrasýy, qarttardyń qadiriniń qa­shýy, týysqandyq qarym-qatynas pen otbasylyq qun­­dylyqtardyń álsireýi – qazirgi kókeıkesti másele­lerdiń qatarynda. Osyndaı jaǵdaıǵa dýshar bolýdyń astarynda ımansyzdyq jat­sa, ony sheshýge de ıman­dylyq septesedi. Osy tur­ǵydan alǵanda atalǵan te­le­jobalardyń kóteretin júgi aýyr jáne tikeleı paı­da­syn tıgizip otyrǵan tus­ta­ry da bar. Islamdy tarıhpen, ekonomıkamen, máde­nıet­pen, kúndelikti ómir­men baılanystyratyn baǵ­dar­lamalarǵa den qoıý josparda. – Telebaǵdarlamalar­dyń 99 paıyzy óz tele­ónim­derińiz. Bul tusaýy jańa kesilgen telearna úshin óte úlken kórsetkish eken! – «Asyl arna» 1997 jy­ly stýdııa bolyp tirkelip, 2009 jyly jaryqqa shyq­qan bolsa, 2006 jyldan bastap rolıkter daıyndap, qysqa metrajdy fılmder túsirýmen aınalysa basta­dyq. Bir jaǵy bul uzaq daıyndyqtyń nátıjesi men nıetimizdiń durystyǵynyń jemisi. – Telearna sońǵy ýa­qytta qandaı baǵdar­la­ma­larmen tolyqty? – Bilgenimizdi bir-aq kúnde tógip bere salýǵa qar­symyz. Islam olaı tar­qa­tylmaıdy. Bul bastama uzaq saparǵa, paıdaly nátı­jege jetýdi kózdeıtin jol bolǵandyqtan, eldiń deń­geıi­men sanaspaı tura al­maımyz. Al Qurannyń aıattary da 23 jyl boıy úzilip-úzilip túsip otyrǵan. Alla taǵala ony bir-aq kúnde tú­siremin dese – qudireti jeter edi. Biraq, Alla ta­ǵala da adamdardyń sana-sezimine qaraı, birtindep tár­bıe­legen. Sondyqtan da «Asyl arna» bir kúnde adamdardy ımandy etip, bir kúnde ha­ramdy kórsetip, ja­man­dyq­tan bezdire al­maı­dy. – Kórermeni qalyp­tasyp qalǵan telearna­nyń keleshektegi tynysy qandaı bolmaq? – Kez kelgen telearnalar sekildi biz de baǵdar­la­malarymyzdyń sapasy jaq­sarýyna, tehnıkalyq baza­myzdyń jetilýine, kórer­menderimizge munan da tıimdi, túsinikti, tartymdy bo­lýǵa umtylamyz. Bylaısha aıtqanda, «­As­­yl arnanyń» halyqtyń ómi­ri­ne tereń kirigip, ta­maqqa qo­satyn tuzy sekildi, kún­delikti ómiriniń asyl ból­­shegine aınaldyrýdy kók­seımiz. Bolashaqta áleýmettik beı­ne-rolıkter jasap, qa­zaq dalasynda buryn bastaý almaǵan musylmansha kór­kem fılmder men teleserıaldar túsirýdi oılasty­ryp otyrmyz. Alla buı­yrt­sa, aldaǵy ýaqytta ha­lyq osy ıdeıalarymyzben qaýyshyp qalar. Áńgimelesken Aınash ESALI. Almaty.