Qoljetimdi úıler kóbeıe túspek

Qazaq «óz úıim, keń saraıdaı boz úıim» dep beker aıtpasa kerek. О́ıtkeni baspana máselesi qaı ýaqytta bol­ma­syn úlken ról atqarady. Aq­pan aıynda Úkimette eldiń erteńi sanalatyn jastar men qarapaıym buqara qol jetkize alatyn, baǵasy tıimdi úı­ler­di salýǵa baılanysty jańa baǵdarlama qabyl­danǵan bolatyn. Mine, osyǵan oraı keshe Elbasy Nursultan Nazarbaev  turǵyn úı qurylysyn damytýdyń 2011-2014 jyldarǵa arnalǵan jańa baǵdarlamasy jáne jańa ereje boıynsha salynyp jatqan «Jaǵalaý-3» turǵyn úı kesheninde boldy. Elbasy aldymen jańa baǵ­dar­lama boıynsha júrgizilip jat­qan jumystar týraly stendimen tanysty. Odan soń baǵdar­la­manyń júzege asyrylýy tý­ra­ly Astana qalasy ákimi Iman­ǵalı Tasmaǵambetov, «Turǵyn úı qurylys jınaq banki»  AQ bas­qarma tóraıymy Nurbıbi Naýryz­baeva, «A.S.I» ınvestısııalyq qurylys kompanııasynyń bas­shy­sy Sergeı Kotlıarov baıandap ótti. Páterge ıe bolǵan astana­lyqtardy Elbasy baspanaly bolýymen quttyqtaı kele, tur­ǵyn úı qurylysyn damytýdyń jańa baǵdarlamasyna qatysyp jatqandarmen pikir alysty. Eger Joldaýda kórsetkendeı, bas­panaly bolýdyń jańa baǵ­dar­lamasyn usynbaı, eshteńe bitirmeı qarap otyra bersek, onda ótken jyl kórsetkishiniń jarty­synan da az páter salynatyn edi, dedi Prezıdent áńgime bary­synda. Baspanaly bolǵandardyń biri úsh jyl buryn Turǵyn úı qurylys jınaq bankine salyn­ǵan depozıti arqyly páterdiń  jarty qunyn jınap, qalǵanyn bankten qaryzǵa alyp, jańa úı satyp alýǵa qol jetkizgendigin aıtty. Al ekinshi bir kisi óziniń muǵalim ekendigin jetkizip, bas­panaǵa qol jetkizgenine qýa­nysh­­ty ekenin aıta otyryp, alǵysyn bildirdi. Prezıdent turǵyn úı qury­ly­syn damytýdyń jańa baǵdar­lamasyn júzege asyrý úshin respýblıka boıynsha memleketten 670 mlrd. teńge qaralyp, onyń 93 mlrd. teńgesi Astanaǵa bólin­gendigin atap ótti. Munda kelgen sebebim, Astanada ǵana emes, Qa­zaqstan boıynsha qandaı ju­mys­tardyń júzege asyp jatqan­dy­ǵyn kórsetý. Baǵdarlama tý­ra­ly oı maǵan memlekettiń múm­kindigi barlyǵynan týyndady. Eger bizdiń ekonomıkamyz muny alyp kete almasa, bastamas edik. Qazynamyzda qarjy bolmasa ne ister edik? Qazirgi tańda bank nesıeleriniń 18 %-ben beriletini belgili. Bul banktiń qalaýy emes, rynoktyń nátıjesi. Aqsha­nyń quny sondaı. Al muny azamattarymyz túsinbeı otyr. Son­dyqtan osyndaı baǵdarlama jasap shyǵardyq. Sizder tómen paıyzben úı alýdamyz deısizder, qalǵan 10 %-dy memleket tó­lep otyr. Áıtpese mundaı tómen paıyzben bankter qur­dym­ǵa ketedi. Jańa baǵdarlamanyń úsh ba­ǵy­ty boıynsha elimizde 6 mln.sharshy metr páter salynady. Osylaısha jobamen 350 myń otbasyn nemese 1 mıllıondaı adamdy óz baspanasymen qam­ta­masyz ete alatyndaı áleýet bar. Kóptegen jumys oryndary ashyl­­maq, jalaqy alatyn bola­dy, al qurylys materıaldaryn jetkizetinder tabysy óz aldyna bir bólek. Mine, bul árbir qa­zaq­standyqqa degen áleýmettik qam­qorlyqtyń kórinisi. Bul mem­leket jasap jatqan úlken múm­kinshilik dep sanaý kerek. Osy qarqynmen damıtyn bolsaq, keleshekte turǵyn úı máselesin sheship alatyn bolamyz. Bul ási­rese jastarǵa, mamandarǵa, memlekettik qyzmetkerge qolaıly, qoljetimdi. Jyl ortasynan bastap bıýdjet salasy qyzmetkeri­niń jal­aqysy 30 paıyzǵa kóbeı­ti­ledi. Bul úlken múmkindik, dedi Elbasy. Jańa baǵdarlamada turǵyn úı qurylysyna memlekettik qol­daýdyń úsh baǵyty anyqtalyp otyr. Onyń biri, tur­ǵyn úı qu­rylysy úshin turǵyn úı qurylys jınaq júıesin paıdalaný, ekinshisi, qurylysty qarjylandyrý úshin ekinshi deńgeıli bankterdi qorlandyrý jáne ınjenerlik kommýnıkasııalar salý bolyp otyr. Alǵashqy baǵytty paıdalaný arqyly turǵyn úı salý elimizdiń barlyq óńirlerinde bas­talyp ta ketti. Ekonom sa­nat­taǵy turǵyn úı qurylysyn nesıeleý boıynsha Almaty qala­syn­da salynatyn turǵyn úı pá­terleriniń sharshy metri  142 500 teńgeden bolsa, Astana men Aqtaý qalalarynda 112 500 teń­geden aspaıtyn bolady. Al ózge óńirlerde salynatyn jańa úı­ler­diń sharshy metri 90 myń teńge kóleminde bolady, deıdi Turǵyn úı qurylys jınaq banki­niń atqarýshy dırektory Danııar Toıbaev bizben áńgime­sin­de. Baǵdarlama boıynsha, 3 jyl ishinde 13 myńnan astam pá­ter paıdalanýǵa berilmek. Bas­tap­qy jobalardy júzege asyrý úshin bıylǵy jylǵa bıýdjetten 28,8 mlrd.teńge bólindi. Kelesi jyly bıýdjetke  32 mlrd.teń­gege usynys beriletin bolady. Bul qarjy 2012 jyly 300 myń sharshy metr nesıelik turǵyn úıdi paıdalanýǵa tapsyrýǵa múmkindik beredi. «ISK «A.S.I» JShS ınvestı­sııalyq qurylys kompanııa­sy­nyń basshysy Sergeı Kotlıarov­tyń aıtýynsha, salynyp jatqan «Jaǵalaý-3» turǵyn úı kesheninde jańa baǵdarlamanyń barlyq baǵyty kórinis tapqan. Munda memlekettik baspana, jınaq banki júıesi arqyly salynǵan pá­ter­ler, depozıttik jınaq boı­yn­sha jáne ınjenerlik ınfra­qurylymdy damytý boıynsha da úıler salynyp jatyr. Bul nysan búgingi kúni eń tańdaýly, daıyndyǵy, kórsetkishi joǵary úı bolyp otyr, dedi ol. Prezıdent arnaıy kelip kórgen «Jaǵa­laý-3» turǵyn úı kesheniniń qu­rylysy 2010 jyly bastalǵan bo­latyn. Al paıdalanýǵa berý mejesi bıylǵy jyl enshisinde. Ke­shende 2 myńnan astam páter bar. Baspanań bolsa, alańsyz tirlik keshetiniń aıan. Otbasy jy­lýyn sezinip, úıdiń berekesin keltirý úshin páteriń bolý úlken ról atqarady. Al osy baspana máselesi sheshimin tapqan ýa­qytta ári memleket tarapynan qoldaý kórsetilgen kezde bas­panaly bolýǵa yqylasty jan­nyń ıgilikti baǵdarlamadan qa­py qalmaǵany jón. Venera TÚGELBAI. ----------------------------------------- Sýretti túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.