Ortaq naryq, biryńǵaı áreketter

Keshe Májilis Tóraǵasy Oral Muhamedjanovtyń jetekshiligimen ótken palatanyń kezekti jalpy otyrysynyń kún tártibinde on bir másele qaraldy. Depýtattar munaı jáne munaı ónimderine qatysty zańdyq qujatqa erekshe qyzyǵýshylyq tanytty. Atap aıtqanda, «Belarýs Res­pýblıkasynyń, Qazaqstan Res­pýblıkasy men Reseı Fe­de­ra­sııa­synyń munaı jáne munaı ónim­deriniń ortaq rynogyn uıym­das­tyrý, basqarý, olardyń jumys isteý jáne damý tártibi týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý tý­ra­ly» zań jobasy erekshe yqylas tý­dyrdy. Kelisim Biryńǵaı eko­nomıkalyq keńistikke qatysýshy elderdiń munaı jáne munaı ónim­deriniń ortaq rynogyn qa­lyp­tastyrýǵa baǵyttalǵan negizgi qaǵıdattar men is-shara­lar­dy anyqtaýǵa jáne osy sala­daǵy básekelestikti damytýǵa ba­ǵyttalǵan. Taraptardyń ózara saýdada sandyq shekteýlermen áketiletinderine kedendik baj­dar­dy qoldanbaýy qarastyryl­ǵan. Sondaı-aq Biryńǵaı ekono­mıkalyq keńistikke qatysýshy memleketterdiń munaı jáne mu­naı ónimderine degen qajet­ti­likterin basymdyqpen qamta­ma­syz etý, osy baǵyttaǵy normalar men standarttardy sáıkes­tendirý jáne munaı men munaı ónimderiniń ortaq rynogyn aq­pa­rattyq qoldaý júıesin qalyp­tastyrý qolǵa alynyp otyr. Zań jobasy boıynsha baıandama jasaǵan Munaı jáne gaz mınıstri Saýat Myńbaev depýtat­tar­dyń birqatar suraqtaryna jaýap berdi. Mınıstr zańdyq qu­jat salyq júıesin birizdendirmeıdi degendi basa aıtty.  Má­selen, Reseıde munaıdyń 1 tonnasyna salyq 300 dollardy quraıtyn bolsa, Qazaqstanda ol 40 dollardan aspaıdy. Sa­lyq­tyq aýyrtpalyq kórshi elde 73 paıyz, al Qazaqstanda ol 72 paıyzǵa teń. Osy rette elimiz shetke shyǵatyn shıkizatqa renta salyǵyn salatyny taǵy belgili. Budan basqa,  ústeme paıdaǵa sa­lynatyn salyqtan túsken qarjy Ulttyq qorǵa jınaqtalyp keledi. Qazirgi tańda elimiz jylyna 80 mıllıon tonna qara altyn óndirse, onyń 73 mıllıony syrt­qa eksportqa shyǵarylady eken. Pavlodar munaı óńdeý zaýy­tyna qatysty jaýabynda mınıstr shıkizattyń Reseıden aly­nyp jatqandyǵyn atap kórsetti. Qazirgi tańda atalǵan zaýytqa soltústik kórshiden 6,5 mıllıon tonna munaı jetkiziletin kóri­nedi. Endi elimiz qytaı­lyq­tar­men birlese salǵan qubyr ar­qyly 3 mıllıon tonnaǵa deıingi shı­ki­zat­ty jetkizip, al qalǵanyn kór­shilerden alyp turý josparlanýda. Esesine alynǵan mól­sherdegi qara altyn kórshilerge Atyraý – Samara qubyry arqy­ly jóneltilmek. Atalǵan joba 2014 jyldyń qańtaryna deıin júzege asady dep kútilýde. Mı­nıstrdiń sózinen belgili bol­ǵanyndaı, Qazaqstan eki kórshi­si­nen munaı ónimderiniń sapasy boıynsha áldaqaıda artta qalyp keledi. Sondyqtan munaı óńdeý zaýyttaryn modernızasııalaý – ýaqyt talaby. Zań jobasy osylaısha biraz tal­qydan ótken soń maquldandy. Depýtattar Biryńǵaı kedendik keńistikke qatysty taǵy bir zań jobasyn maquldaýdy uıǵar­dy. Onyń tolyq ataýy «Baǵa belgileý men tarıftik saıasat negizderin qosa alǵanda, gaz tasy­maly júıeleri arqyly gaz ta­symaldaý salasyndaǵy tabıǵı monopolııalar sýbektileriniń qyzmetterine qol jetkizý qaǵı­dalary týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» dep ata­la­dy. Kelisimde gaz tasymaldaý salasyndaǵy tabıǵı monopolııalar sýbektileriniń qyzmet­te­rine qol jetkizý osy kelisimniń Biryńǵaı ekonomıkalyq keńis­tikke qatysýshy memleketterdiń aýmaǵynan shyǵatyn gazǵa ǵana qatysty sharttaryna sáıkes kelýi qarastyrylǵan. Qazaqstan óz aýmaǵynda gaz satýdyń baǵasyn Reseı aýmaǵyndaǵy gaz baǵasy­men salystyrmaly deńgeıde ke­zeń-kezeńimen kóterýdi moınyna alyp otyr. Otyrysta basqa da zań jobalary qaralyp, tıisti sheshimder qabyldandy. Asqar TURAPBAIULY.