Salymshy bilgisi keletin san saýal bar

Almaty qalalyq sotynyń baspasóz qyzmeti quqyq qorǵaý organdary Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qorynyń (BJZQ) basshysy «Býzgýl Aýrým» oblıgasııalaryn satyp alý áreketi boıynsha eki aıǵa qamaýǵa alyndy degen aqparat taratty. Ulttyq banktegiler bul is-áreket salymshylardyń emes, qordyń jeke aktıvteri esebinen júrgizildi dep otyr. Iаǵnı, olardyń sóz saptaý­laryna qaraǵanda, alańdaýǵa negiz joq sııaqty. BJZQ memlekettik qury­lym bolyp tabylady. Ol komıs­sııalyq syıaqyny tek qana salymshylardyń esebi­nen taýyp otyr. Onyń bar­lyq sharýashylyq qyz­meti halyq­tyń eńbekpen tap­qan qarjysy esebinen iske asyry­lady. Sol sebepten qor­dyń qyzmeti, sonyń ishin­de jeke aktıvterdi basqarý tolyǵymen qoǵam aldynda esepti bolýy tıis. Sonymen qatar, «Qazaq­stan Respýblıkasynda zeı­netaqymen qamsyzdandyrý týraly» Zańda BJZQ-nyń jeke qoryn qalyptastyrý jáne qoldaný tártibi rettelmegen. Málimet boıynsha 2016 jyldyń 11 aıynda qordyń jalpy komıssııalyq syıa­qy­sy 55 mıllıard 651 mıllıon teńgeni quraǵan. Mundaı qomaqty soma qoǵamdyq baqylaýdan shyqpaýy tıis dep sanaımyz. Ulttyq bank basqarma­sy­nyń 2015 jyldyń 20 qaza­nyn­daǵy №189 qaýlysyna sáıkes, 2016 jylǵy BJZQ-nyń komıssııalyq syıaqysy ınvestısııalyq tabystyń jalpy somasynan 5,25% kóle­minde belgilengen. Osy­laısha ol 28 mıllıard 350 mıllıon teńgeni quraýy kerek bolatyn. Alaıda, BJZQ-nyń ınvestısııalyq tabystan syı­aqysy 41 mıllıard 28 mıllıon teńge dep belgilengen, ıaǵnı ınvestısııalyq tabystyń – 7,6 paıyzy. Buǵan qosa, qor zeınetaqy aktıvterinen aıyna 0,025% kóleminde syıaqy alyp otyrady, ol ótken jyldyń 11 aıynda 14 mıllıard 622 mıllıon teńgeni qurady. Aktıvterdi basqarǵany úshin komıssııa alatyn qorǵa bul syıaqy ne úshin eseptep jazylady? BJZQ-nyń ınvestısııalyq deklarasııasy bekitilgen. Ol nysandandyrylǵan qujat bolyp tabylady. Sonymen qatar, zeınetaqy qarjysy qandaı maqsatta ekonomıkanyń qaı sektoryna jumsalatyny, aktıvterdiń qurylymy qalaı bolatyny aıqyndalǵan ınvestısııalyq strategııa jarııalanbaǵan. Qazirgi tańda BJZQ elimiz­degi eń iri ınvestor bolyp otyr. Alaıda, onyń otandyq ekonomıkadaǵy róli múl­dem aıqyndalmaǵan. Osynyń saldarynan aktıvterdi ınves­tısııalaý boıynsha júıesiz sheshimder qabyldanyp jatyr. Biz kórip otyrǵandaı, olar memlekettik bıýdjettiń, mem­lekettik syńaıdaǵy sek­tordyń jáne «Býzgýl Aýrým» JShS, jeke kompanııa­lardyń jyrtyqtaryn jamaýǵa qol­danylady eken. Birinshiden, barlyq ha­lyq birdeı jınaqtaýshy zeı­net­aqy júıesimen qam­tyl­maǵan. BJZQ málimeti bo­ıynsha, ótken jylǵy 1 jel­toq­san­da jeke salym boıynsha sa­lym­shylardyń sany 9 mıl­­lıon 626 myń adamdy qura­ǵan. Al elimizde ju­mys­pen qamtylǵandardyń sany 8 mıllıon 484 myń adamdy quraıdy, al jalpy ekonomıkalyq belsendi halyq – 8 mıllıon 932 myń adam. Shottardyń sany azamattardyń jınaq­taýshy zeınetaqy júıesine qatysýynyń shynaıy kórset­kishke saı emestigin ańǵartyp otyr. Ekinshiden, júıege qatysý­shy azamattardyń jınaqtal­ǵan somasy zeınetaqy jasyna shyqqanda qalypty ómir súrý deńgeıin qamtamasyz ete almaıdy. 2016 jyldyń 1 jeltoqsanynda mindetti salymdar boıynsha jınaqtalǵan soma 6 trıllıon 536 mıllıard teńgeni quraǵan. Bul degenimiz, bir shot boıynsha ortasha esep – 680 myń teń­ge. Halyqtyń shynaıy tabys­tarynyń tómendeýi saldarynan kóp adam úshin tıisti somany jınaqtaý múmkin bolmaı otyr. Jumys berýshilerden min­detti zeınetaqy salym­daryn engizý qarjy tapshylyǵy­nyń ornyn jartylaı ǵana toltyrady, biraq máseleni túbe­geıli sheshpeıdi, onyń sebebi – jumyspen qamtylǵan halyqtyń tómen tabysy. Sondyqtan BJZQ-nyń jeke aktıvterdi basqarý qyzmetin zańdyq turǵydan retteý qajet. Bul jeke «Biryńǵaı jınaq­taýshy zeınetaqy qory týraly» Zań sheńberinde iske asýy múmkin. Bul zańda salym­shylardyń ujymdyq múd­delerin qorǵaıtyn organ qurý da qarastyrylýy qajet. Ekin­shiden, Ulttyq bank qana emes, basqarma deńgeıinde de BJZQ ınvestısııalyq strategııasyn qurastyrýdy eskerý kerek. Onda otandyq ekonomıkanyń damý mindetteri qamtylýy tıis. Sonymen qatar, salym­shy­larǵa Úkimet pen Ulttyq bank basshylyǵy tarapynan usynylýy tıis mynadaı aqparattardy bilý de asa ma­ńyzdy: 2016 jylǵy ınves­tısııalyq tabys boıynsha BJZQ komıssııalyq syıaqysy qandaı mólsher­de jáne qandaı kólemde esepteldi? Qazaqstan azamat­tarynyń qanshasy jınaq­taýshy zeınet­aqy júıesiniń shynaıy qaty­sýshysy bolyp tabylmaıdy nemese shottary bar, biraq oǵan turaqty salym jasamaıdy? Bul máse­leni sheshý úshin qandaı sharalar qoldanylady? Sonymen qatar, myna su­raq­tardyń da salym­shy­lardyń qyzyǵýshylyǵyn týǵyzatyny kúmánsiz: birinshi – azamattardy zeınetaqymen qamtamasyz etý úshin qajetti zeınetaqy jınaqtary men qarajattarynyń ara qatyna­sy qandaı; ekinshi – boljam boıynsha jappaı zeınetaqy salymdaryn tóleý aldyn­da BJZQ-nyń qarjy tapshylyǵy qandaı. Aıqyn QOŃYROV, Májilis depýtaty