Saılaý sátti ótti, endi jańa ister óz kezegin kútip tur

Sonymen, kezekten tys prezıdenttik saılaý máresine jetti. Shetelderden myńnan astam baıqaýshy keldi. Saılaý barysyn qadaǵalap, saılaý ere­jeleriniń muqııat saqtalýyn baqylaý úshin olarǵa bar­lyq jaǵdaılar jasaldy. Olar saılaý ót­kizý­diń barysyna, saılaý ýchaskeleriniń jumys­ta­ry­na eleýli syn-eskertpeler jasa­ǵan joq. Saılaý óz dárejesinde, taza ári ádil ótti degen qorytyndyǵa keldi. Nazarbaevtan basqa saılaýǵa qatysqan úsh kandıdat ózderin nasıhattaýǵa, óz oılaryn ha­lyqqa jetkizýge tolyq múmkindik aldy. Mem­lekettik teledıdarlar men gazetter olar­ǵa ózderiniń tuǵyrnamasyn nasıhattaýǵa keńi­nen múmkindik berdi. Bulardy nasıhattaý ba­rysyna monıtorıng júrgizildi. Sol boıynsha bul kandıdattar radıo men televızııadan, gazet betterinen udaıy kórinip otyrdy, plakattar men bılbordtary, úndeý-hattary men ómirbaıandary jıi jarııalandy. Prezıdenttikke úmitkerlerdiń birde-bireýi de úgit-nası­hat júrgizýime kedergi boldy dep aıta almaı­dy. Olar ózderiniń ıdeıalaryn, ustanym­daryn baıandaýǵa tolyq múmkindik aldy. Soǵan saı daýys jınady. Halyq tańdaýy bú­gingi Elbasy, ulttyń lıderi, táýelsiz memle­kettiń negizin qalaýshy ári onyń tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevqa tústi. Saılaý aldynda N.Nazarbaev qaýyrt naýqan ashyp, úlken dúrbeleń týǵyzǵan joq. Áriptesteriniń mysyn basqan joq. Solardyń saılaýshylarmen kezdesip, óz baǵdarlamala­ryn erkin tanystyrýyna kedergi bolǵan joq. Kerisinshe, óziniń saılaýaldy baǵdarlamasy­nyń «Qazaqstan-2030» Strategııasynda, eli­miz­diń 2020 jylǵa deıingi damýynyń strate­gııalyq josparynda jáne óziniń Qazaqstan halqyna bıylǵy Joldaýynda baıandalǵanyn jarııa etti. «Meniń saılaýaldy baǵdarlamam da, bolashaqqa degen josparym da, mine, osylar» dep aǵynan jaryldy. Saılaýaldy úgit naýqany bastaldy dep, Elbasy jańasha uran tastap, jańa ýádeler, qulaqqa jaǵymdy sózder aıtýmen áýestengen joq. Kerisinshe, ol: eshqashan qurǵaq qııalǵa berilgen emespin jáne qolymnan kelmeıtin isti tyndyram dep ýáde bergen joqpyn... Qa­zir de bizdiń josparlaǵanymyzdyń bári naqty jáne júzege asyrylatyn maqsattar. Meniń muratym elimizdiń árbir azamaty bizdiń ortaq eńbegimizdiń jemisin sezinýi tıis, dedi. Mine, Elbasy eldiń gúldenýin jeke adam­dardyń múddesimen ushtastyrdy. Halyqqa jasaǵan jaqsylyǵy Otannyń gúldenýine, táýelsizdiginiń nyǵaıýyna qyzmet etedi. Otan men azamattardyń taǵdyryn bir-birinen ajyratyp qaraýǵa bolmaıdy. Sondyqtan da ol táýelsizdiktiń 20 jylynda etken eńbegin el men halyq úshin jasalǵan tirlik dep sanaı­dy. Sondyqtan da bıylǵy Joldaýynda muny ashyp aıtty: «Meniń ǵumyrym el taǵdy­ry­men enshiles. Maǵan Sırat kópirindeı qylpyl­daǵan kezeńde táýelsizdik alyp, memleket qurý isi senip tapsyryldy. Sondyqtan, men senimge sert berip, bar jaýapkershilikti moınyma aldym. Kúrmeýi qıyn túrli taǵdyr­ly sheshimderdi júregimnen ótkizip qabyl­dadym. Men 20 jyldan beri bar kúsh-jigerim men bilik, tájirıbemdi aıamaı, halqyma qaltqysyz qyzmet etip kelemin... Men úshin qashanda memleket múddesi men el ıgiligi jolynda qyzmet atqarýdan artyq baqyt bolǵan emes»,  dedi Elbasy. N.Nazarbaevtyń saılaýda jeńiske jetý sebepterin osy sózderinen izdeý kerek. Onyń saıası ómirbaıanyn táýelsiz Qazaq­stan­nyń ómirge kelýinen, odan ári buǵanasy bekip, tuǵyrynyń nyǵaıýynan, álemdik qaýymdas­tyq­tyń ortaq úıine erkin kirip, kórnekti oryn alýynan, qazaqtyń atyn barsha álemge pash etýinen, halyqaralyq sahnada óz ulty­nyń múddesin qorǵap, onyń jarqyn bola­shaqqa úmitpen qaraýynan bólip alýǵa bol­maı­dy. Qazaqstan men Nazarbaev uǵymy bul kúnde tutasyp bir sımvolǵa aınalyp ketti. Onyń bar muraty – óz halqyna qyzmet etý. Sondyqtan da saılaýshylar oǵan óz taǵdyrlaryn taǵy da senip tapsyrdy. Ol 20 jyldan beri bılik basynda otyr. Azııa men Soltústik Afrıkanyń birqatar elderi munshalyq uzaq merzimde bılikte bolǵan basshylaryn kúshtep qyzmetten ketirip, senimsizdik kórsetip jatqan jaǵdaıda qazaq­stan­dyqtar óz Prezıdentine taǵy da zor senim artyp, eldi budan bylaı da basqarýdy amanat etip tapsyryp otyr. Bul degen sóz Elbasynyń strategııalyq júıeli saıasatyn tolyq qoldaý, ult kóshbasshysynyń jeke ózine degen rııasyz senim bildirý degen sóz. Kóp otyryp, óz basynyń baıýynan basqa halyqqa eshnárse jasamaǵan Soltústik Afrıka elderiniń basshylarynan artyqshylyǵy sol, N.Nazarbaev búkil ómirin, kúsh-jigerin eliniń gúldenýine, halqynyń ál-aýqatynyń jaqsarýyna arnaǵandyǵynda. О́z saılaýaldy baǵdarlamasynda atap kórsetkenindeı, aza­mat­tar­dyń ál-aýqatyn arttyrý el saıasaty­nyń basym baǵyty boldy. Bir sózben aıtqanda, kezekten tys prezıdenttik saılaý nátıjesiz bolǵan joq. Eldiń saıası belsendiligi artty, qoǵamda tyń serpilister sezildi. El ózderi qalaǵan basshysyn saılap aldy. Saılaý kezinde el ult kósemi ma­ńaıyna burynǵydan góri tyǵyz toptala tústi, onyń saıasatyna qoldaý kórsetti, óz yqy­lastaryn ashyq tanytty. Jastar Elba­syn kezdesýlerde jyly júzben qarsy alyp, biz sizben birgemiz, dep ún qatty. О́z saıasatyna túsinistikti, qoldaýdy ashyq sezingen Elbasynyń kóńili ósip, óz saıasatynyń halyqqa jaqyndyǵyna kózi taǵy bir jetkendeı boldy, mereıi ósip, jigerlendi. Halyq seniminen artyq El basshysy úshin qandaı baqyt bar, qandaı abyroı, qandaı mártebe bar? Soǵan laıyq bolýdan artyq ult kóseminde ne maqsat bolsyn. Ol halyq úshin, el úshin áli de ter tógýge, eńbek etýge ázir. Shynyn aıtý kerek, úsh úmit­kerdiń saı­laýaldy baǵdarlamala­ryn­da, saı­laý­shy­lar­men kezdesý ke­zindegi sózderinde birqatar oıly pikirler, kókeıge qonymdy paı­da­ly usy­nystar boldy. Olardy da iske jaratýǵa ábden bolatyn sekildi. N.Nazarbaev kánigi saıasatker, pragmatık, ózim bileminge, tizemen basýǵa áýes emes, kóp pikirine, paıdaly usynystarǵa zeıin qoıyp, olar­dyń ózegin iske paıdalanýdan qashpaıdy. Elba­synyń óz tájirıbesi de, ómirden túıgeni de kóp. Biraq ol bilim men bilik, jańa izdenis pen tyń joba artyqtyq etedi dep oılamaıdy. Bizdiń bas­shy júz jasasań da, ǵumyr boıy úırenýden jalyqpaýdy ómirlik qajettilik dep túsinedi. Talmaı izdený, ómirdi tereń zerdeleı bilý, jylt etken jańalyqty sezine bilý – Nazarbaevqa tán qasıet. Toqmeıilsý, bárin kórdim, bárin bilemin dep samarqaýlyq tanytý onyń tabıǵatyna tipten jat. О́ti­rik maqtanýǵa da boı aldyrmaıdy. Qurǵaq sózge jany qas, ol naq­tylyqty súıedi. Faktimen, dálel-dáıekpen sóılegendi unatady. Ol usynystaryn naqty esepke qura­dy. Bul joba qanshaǵa túsedi, shy­ǵy­ny qansha, paıdasy qansha? Qan­sha jyl jumys isteı alady, beriktigi, saqtalý merzimi qandaı? Son­dyqtan da jurt Elbasyn sıfrmen sóılem quraı alatyn sheshen dep baǵalaıdy. N.Nazarbaev saılaýaldy kezdesýlerinde «sen­­derdi jarylqaımyn, bárin erteń-búgin jaq­sartamyn, bárin shapshań retke keltiremin», dep ońdy-soldy ýáde bergen joq. Halyqpen kezdesý kezinde is barysymen tanysty. Saı­laý­shylar­men áńgime-dúken qurdy. Olardyń usynys-ti­lek­terin tyńdady. Soǵan oraı, óz pikirlerin or­taǵa saldy. «Ijevsk» sharýa qoja­ly­ǵynda bol­ǵan­da, aýyl turǵyndarymen áńgi­melesti. Sharýa­shylyq jaıyn, mal tuqymyn asyldandyrýdyń tıimdiligin sóz etti. Túrkis­tan qalasynda zııaly qaýym ókilderimen, jergilikti aqyn-jazýshy­larmen mádenıet jaıyn, til, tarıh, ulttyq bastaýǵa oralý jaıyn qozǵa­dy. Aqtóbede jastarmen syr bólisti. Jastar saıasatyna úlken mán berdi. О́skemende jumys­shylarmen, zeınetkerlermen, jańa qonys ıelerimen áńgime-dúken qurdy, dastarqandarynan dám tatty. Qatardaǵy qarapaıym jumysshy­nyń otbasyna kirip, hal-jaǵdaıymen tanysýy bular úshin qandaı umytylmas shaq boldy deseńizshi. Ras, Elbasynyń saılaýaldy qoǵamdyq shtaby­nyń belsendileri oblystardy aralap, bir­qatar úgit-nasıhat jumysyn júrgizdi. Saı­laý­shylarmen kezdesti, N.Nazarbaevtyń baǵdar­lamasymen tanystyrdy. Halyqtyń suraq­tary­na jaýap berdi, usynystaryn jınaqtady. Mu­nyń bári paıdaly boldy. Ony joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy. Degenmen de sóz oraıy kelgende birer eskertpe jasaýǵa týra keledi. Ortalyq televızııa arqyly olardyń ár oblysta sóılegen sózderin tyńda­ǵanda bir-birine uqsastyǵy baıqaldy. Ár aımaq túgil, ár aýdıtorııadaǵy sóz bir-birin qaıta­lamaýy kerek. Sonda ǵana onyń tabıǵılyǵy artyp, áseri kúshti bolady. Jalpy nasıhatta jalaýlatyp, urandatýdyń HHI ǵasyrda pármendiligi joqtyń qasy ekendigin eskergen jón. Bul alǵashqy revolıýsııa kezeńderiniń qaldyǵyndaı áser qaldyrady. Bu­qara­lyq mıtıngi álemdik bir qolaısyz qubylys­qa, oqıǵaǵa halyqtyń narazylyǵyn, tikeleı qarsylyq bildirýin kórsetýge áserli format bolyp esepteledi. Búgingi úgit-nasıhat negizinen kandıdattyń tuǵyrnamasyn, qazirgi qyzmetin naqty faktilermen qalyń jurtqa jetkizý bolyp tabylady. Muny urandatýdyń, saltanatty mereke-toıǵa ulas­tyrýdyń qajeti joq. Zaman ózgergen saıyn úgit-nasıhat, túsinik jumystarynyń da ádis-tásilderi, mazmundary ózge­rip, jańaryp, qazirgi jaǵdaıǵa ún­de­sip, jańǵyryp turýlary kerek. Qysqasy, Elbasynyń saılaý­daǵy tamasha jeńisin úgit-nasıhat­tyń áserli júrgizilýiniń, ákimshi­lik resýrstardy paıdalanýdyń ná­tıjesi dep qaraýǵa bolmaıdy. Bul Nursultan Nazar­baevtyń kóp jylǵy halyq aldynda sińirgen ora­san zor eńbegin baǵalaýdyń, Elbasy bedeli­niń aıqyn kórinisi dep túsiný kerek. 95,55 paıyz daýys jınaý – Nazarbaevtyń eńbe­gi­ne berilgen baǵa. Rımdi biz qut­qardyq degen qazdar qusap, Elbasyn biz jeńiske jetkizdik dep eshkim de aıta almas. Nazarbaevty jeńiske jetkizgen Qazaqstan halqy, solardyń senimi, ystyq yqylasy, oǵan degen syı-qurmeti. Saılaý óz máresine jetti. Ná­tı­jesi kópshilik kútkendeı boldy. Endi onyń qorytyndysy boı­yn­sha bılik kóp oılanýlary, úlken isterdi júzege asyrýlary kerek. Jańadan jasaqtala­tyn jańa Úki­met jańa mindetterdi oryndaýǵa qabiletti isker ári jas menedjerlerden iriktelýi tıis. Bular úshin oılanatyn jaılar jetkilikti. Nazarbaev ózine daýys bergenderdiń, «Nur Otan» partııasy músheleri­niń ǵana Prezıdenti emes, búkil halyqtyń, búkil qazaqstandyqtar­dyń Prezıdenti. Sondyqtan da kóńili tolmaǵan­dar­dyń da, bıliktiń búgingi saıasatyna rıza emes­terdiń de kóńilin tabýǵa tıis. Sebepsiz saldar joq. Ár qubylystyń da ishki máni bar. Qar­sy­lyqtyń da, renishtiń de sebebi bar. Sondyq­tan da qaıtadan saılanǵan Prezıdent bul sebep­terdiń de mánisin, túpki tamyryn anyqtaýǵa tıis. Nege olar renish bildiredi, olar­ǵa búgingi saıasat nesimen unamaıdy? Nege olar­dyń múddeleri nazardan tys qalǵan? Muny der kezinde eskerýge bolmady ma? Turmysy aýyr­lardyń jaǵdaıyn jaqsartýdyń barlyq sharala­ry tolyq qamty­lyp pa edi? Ortalyq, jergilikti bılik ókilderi bul jóninde óz quzyretteri men ishki múmkin­dik­terin túgel paıdalana aldy ma? Olar tarapy­nan boıkúıezdik, samarqaýlyq oryn alǵan joq pa? Bul máselelerdiń betin ashyp, sebebin anyqtaý shart. Endi osy saılaý­dyń qory­tyn­dysynyń el ómirine oń yqpalyn is júzinde kórsete bilýimiz kerek. Ol – eń aldymen ha­lyq­tyń kóńil kúıiniń jaqsarýy. Bul – turmys dáre­­je­siniń artýy degen sóz. Álemdik daǵda­rys­qa qaramastan, elimizdegi ilgeri órleýdiń naqty jemisterin qalyń kópshilik óz kózimen kórýleri kerek. Burynǵy shaǵyn toptardyń odan ári baıýyna qyzmet etpeı, bılik qalyń buqaranyń tur­mys kúıiniń, áleýmet­tik jaı-japsarynyń jaqsarýyn qamtamasyz etýi úlken paryz. Ol úshin ekonomıka qarysh­tap damýy kerek. Údeme­li ındýstrııalyq-ınnova­sııa­lyq úrdis beleń alýǵa tıis. О́z jerimizde azyq-túlik molshyly­ǵyn qamtamasyz etý mindeti tur. Syrttan tasýdy azaıtyp, óz arbamyzdyń tegershigin iske qosý kóp paıda beretini málim. Sheteldik ınvestısııa tartý, árıne, táýelsiz­diktiń alǵashqy onjyldyǵynda óte qajet boldy. Ol aıaqtan turýymyzǵa kóp kómektesti. Endi elimizdiń ekonomıkasyna ishki ınvestı­sııany, óz kásipkerlerimiz ben alpaýyttary­myzdyń qarjylaryn iske qosýǵa da bar jaǵ­daıdy jasaýdyń mańyzy kúshti. Olardy osyǵan yntalandyra bilgen jón. О́ıtkeni, olardyń ın­ves­tısııasynyń syrttikine qaraǵanda artyqshy­lyǵy bar: ashylǵan óndiris óz halqymyzǵa qyzmet etedi, eldiń áleýeti arta túsedi, shıki­zattyq baǵytty birtindep eńseretin bolamyz. Otandyq ónerkásip damıdy. Osyndaıda I.Stalın men amerıkalyq jazýshy G.Ýellstiń 1934 jylǵy áńgimesi eske oralady. G.Ýells Keńes Odaǵyna ishtartqan. Stalın men Rýzveltti óte joǵary baǵalaǵan. Áńgime arasynda ol prezıdent Rýzvelttiń óz elinde sosıalızm prınsıpterin júzege asyra bastaǵanyn sóz etedi. Sonda I.Stalın AQSh prezıdentin óte joǵary baǵa­laı­tynyn, ol álemdegi eń bedeldi tulǵa ekenin aıta kelip, onyń sosıalızm prınsıpterin jú­ze­ge asyra almaıtynyn aıtady. О́ıtkeni, bankter Rýzvelttiki emes, ónerkásip te onda emes, iri ónerkásip kásiporyndary, úlken ekonomıka onyń quzyretinde emes. Bulardyń bári jeke adamdardyń qolynda. Temir joldar men saýda flotynyń da óz qojaıyndary bar. Eń aqyry kásibı eńbektiń iri mamandary, ınjenerler, tehnıkter – bári de Rýzvelttiki emes, olardyń jeke qojaıyndary bar, bular solarǵa qyzmet etedi. Býrjýazııa áleminde memlekettiń óz fýnk­sııasy bar. Bul – eldiń qorǵanysyn qamtamasyz etý, ishki «tártipti» saqtaýdy uıymdastyrý, sa­lyq jınaý. Sharýashylyq jaǵynyń shyn má­nin­de kapıtalıstik memleketke qatysy shamaly, ekonomıka memlekettiń qolynda emes. Kerisinshe, memleket kapıtalıstik sharýashylyqtyń qo­lyn­da. Sondyqtan da Rýzvelt óziniń búkil kúsh-jigeri men zor qabiletine qaramastan, siz aıtqan mindetti oryndaı alady dep aıtýǵa batylym jetpeıdi... Eger Rýzvelt proletarıattyń múd­de­l­erin kapıtalıster esebinen qanaǵattan­dyrý­ǵa áreket jasasa, ony kapıtalıster basqa adammen almastyra salady. Kapıtalıster: prezıdentter keledi, ketedi, al biz, kapıtalıster, qala beremiz, eger bir nemese ekinshi prezıdent bizdiń múddemizdi qorǵamasa, basqasyn tabamyz, deıdi. Bul kapıtalısterdiń erkine qarsy prezıdent ne isteı alady? – deıdi I.Stalın («Bolshevık» jýr­naly, №12, 1934), G.Ýells bolsa oılanyp qa­lady. Áńgime sońynda ol Stalınge rızashy­ly­ǵyn bildirip, onyń atyna jyly sózder aıtady. Bul áńgime ótken ǵasyrdyń basynda bolǵa­nyna qaramastan, oqýshyny oıǵa qaldyrady. Buǵan qaraǵanda, memleketti ekonomıkadan bir­jola qol úzýge úndeıtin lıberaldyq demo­krat­tar­dyń jeteginde kete berýge bolmaıtyn sekildi. Kúshti memlekettiń qolynda qýatty qa­rýy­nan, qorǵanys kúshterinen basqa myqty ekono­mıkasy, damyǵan ǵylymy men ozyq teh­nıkasy bolýǵa tıis. Bulardyń bárin jeke al­paýyt­tardyń menshigine berip qoıý memlekettik bas­shy­lyqtyń ıkemdiligin, kez kelgen ýaqytta manevr jasaý qabiletin kemitedi. Memlekettik bı­liktiń halyqqa barynsha shapshań, tezirek jaǵdaı jasaýyna qolbaılaý bolatyny anyq. Ekonomıkanyń sheshýshi, strategııalyq sala­la­ryn (baılanys, kólik, áýe, teńiz qatynasy, kosmos jáne t.t.) óz qoldaryna shoǵyrlandyryp alǵan alpaýyttar memlekettik bıliktiń saıasa­tyna kerek kezinde qoldaý kórsete bermeýleri de yqtımal. Kerisinshe, I.Stalın aıtqandaı, ózde­rine yńǵaıly, attóbelindeı shaǵyn toptyń maqsat-múddelerin qorǵaıtyn bılikti saıasat sahnasyna ákelýi ǵajap emes. Sondyqtan da ekonomıkanyń mańyzdy salalary, qarjy jáne aqparat organdary memleket qaramaǵynan sytylyp shyǵyp ketpeýi kerek. Qazir buǵan talpynys bar. Saılaý ótti. Prezıdent halyq qolynan úl­ken kart-blansh aldy. Endi batyl da shuǵyl sharalar júrgizýge ábden quqyly. Konstıtýsııa boıynsha saılaýdan keıin Prezıdent eski úkimetti otstavkaǵa jiberip, jańa úkimet quramyn jasaqtaıdy. Osyǵan oraı kadr másele­sine kópshiliktiń selsoq qaraı almaıtyny anyq. Bul sala qoǵamda kóbirek synǵa ushyrap júr. Kadrlardyń rokırovkasy, bir orynnan ekin­shige aýysyp otyrýy jáne ózimen birge ko­mandasyn shubatyp júrýi tyıylmaı keledi. Jańa esimderge el zárý. Kerisinshe, kez kelgen jıyn­dy jaramazanǵa aınaldyryp jiberetin, júrgi­zilgen sharanyń ishki mánine, keltirer paıdasyna emes, syrtqy pishinine, kózge uryp turýyna kóbirek kóńil bóletin syrdań basshylar bizde bar­shylyq. Uzaq-sonar sózge úıir, naqty iske, onyń aqyrǵy nátıjesine emes, ózin, óziniń unamdy ımıdjin qalyptastyrýǵa sebin tıgizedi-aý degen sharalarǵa áýes, sál nárseden kórinip, kóz­ge túsip qalýǵa ty­ry­satyn «isker» basshy­lardyń qatary azaımaı keledi. Sonda da bolsa, sońǵy ýaqytta qýanar­lyq jáıt, bularǵa uqsa­maı­tyn, syrt­qy áserge, qur maqtanǵa maldan­baıtyn jas basshylardyń jańa generasııasy ósip jetilip keledi. Máselen, Jambyl obly­synyń jas ákimi Q.Bozymbaev, Qaraǵandy obly­synyń ákimi S.Ahmetov, Oń­tústik Qazaqstan obly­synyń ákimi A.Myr­zahmetov, Indýstrııa jáne jańa tehnologııa mınıstri Á.Isekeshov, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri G.Ábdiqa­ly­qovalar sabyrly da salıqaly minezimen, naqty ispen aınalysýǵa ıkemdiligimen, bul jolda jasandylyqqa urynbaı, bar ynta-jigerimen óz isimen aınalysyp júrgenin halyq unata bastady. Elbasy tóńi­reginde osyndaı jańa ári isker jas basshylar kóbeıe túskenin qalar edik. Tamaǵy qarlyqqansha minbeden túspeı, jalań-jadaǵaı, ónimsiz bastamashyldyqqa baýyr basqan, naqty uıymdastyrý isin osy ádispen almastyrýǵa úıir basshylardan birtindep arylý kerek. Árbir basshy osy isim, bastamam maǵan qandaı abyroı áperedi dep emes, halyqqa, qoǵamǵa nendeı paıda keltiredi degen oımen tolǵatýy kerek. Bizdiń Elbasymyz saılaý naýqany sátti aıaqtaldy, endi aıaq-qolǵa damyl berip, beldi bosatyp, biraz tynystap alaıyn deıtin adam­nyń sanatynan emes ekeni kópke aıan. Saı­laýdaǵy jeńis oǵan jańa mindet, jańa jaýapkershilikti qosa ala keldi. Ol – burynǵydan da tıimdirek, burynǵydan da pármendi jumys isteýge mashyqtanǵan saıasatker. Ol – ózin esh­qashan jaıbaraqat sezine almaıdy. Árdaıym ózin jaýyngerlik sapta turǵandaı sezinedi. Bul – onyń ejelgi qasıeti. Jańa oılar ony únemi mazalaıtyny sózsiz. Ol jańarýdy, alǵa basý­dy bir sát te esten shyǵarǵan emes. Uzaq jyl­­darǵy ómir tájirıbesi ony osyǵan úı­ret­ken. Halyq sengen saıyn ol ózin qam­shylaı túsedi, jańa iske qulshyna beriledi. «Nur Otan» partııasynyń sońǵy sezinde Prezıdent el senim artyp, halyqtyń erki osyny talap etse, men elim úshin jumys isteýge daıynmyn, dedi. Saılaý aldynda Elbasy osyndaı sóz berdi. Ol árdaıym óz sózine berik basshy. Ár sózine úlken mán beredi, keldi-ketti ýáde bere salmaıdy. Sóz berse, oryndap shyǵýǵa umty­lady. Sondyqtan da halyq óz kósemine, ult basshysyna, tuńǵysh Prezıdentine senedi. Elbasy bolsa, el seniminen shyǵýǵa árdaıym bar kúshin salady. О́ıtkeni, alda atqarylar ister kóp, sheshilmegen máseleler, alynbaǵan asýlar jetkilikti. Bizde adamdardyń áleýmettik ahýalyn anyqtaıtyn birqatar kórsetkishter bar: ishki jalpy ónimniń ósimi 7 paıyz, ortasha aılyq jalaqy – 80 myń teńge, jan basyna shaqqan­daǵy ishki jalpy ónim 9 myń dollar jáne t.t. Osy kórsetkishter jalpy halyqtyń, tutas ulttyń hal-ahýalyn dál sıpattaı ala ma? Árıne, joq. Ortasha kórsetkish degen sóz dereksiz sıfr. Jekelegen adamnyń nemese shaǵyn toptyń ýaıym-qaıǵysyz mamyrajaı ómiri búkil qoǵamnyń, tutas sosıýmnyń jalpy ahýalynyń, kóńil kúıiniń kórsetkishi bola almaıdy. Sondyqtan da kúndelikti ómirde jalpy dereksiz kórsetkishterge maldanbaı, ekonomıkadaǵy órleýdi halyq óz turmysynan ańǵarýǵa tıis. Sonda ǵana ol eldegi reformanyń tıimdiligine senetin bolady. Jumyssyzdyq pen kedeıshilikten halyq áli qutylǵan joq. Korrýpsııa aýyzdyqtatpaı keledi, jemqorlardyń biri jazalansa, alty basty aıdahardaı ekinshisi shyǵa keledi. Demek, bul baǵytta kúres odan ári kúsheıe túsýge tıis. О́ndiriste eńbek ónimdiligi áli tómen. О́nimniń ózindik quny joǵary. Daıyn ónim shyǵarýǵa jumsalatyn shıkizattyń kólemi men shyǵynnyń mólsheri kóp. Ǵylym baıaý damyp keledi. Onyń jetistigi men ony óndiriske engizý arasyndaǵy alshaqtyq úlken. Bul istiń tıimdi joldary áli qalyptasyp úlgergen joq. Ǵylymdy damytýǵa jáne ony óndiriske engizýge jeke kásipkerlerdiń ynta-yqylasy tómen, qyzyǵýshylyǵy az. Qurylys isi jáne oǵan paıdalanylatyn materıaldardyń baǵasy tym joǵary. Aýylsharýashylyq ónim­derin uqsatý men óńdeýdiń tereń tehnolo­gııasy áli iske qosylǵan joq. Mal ónimderi men onyń qaldyqtary (jún, teriden basqa maldyń múıiz, súıekteri jáne t.b.) kádege tolyq jaratylmaı jatyr. Qaldyqsyz tehnologııa ómirge áli engen joq. Aýyl azamattaryna dárigerlik kómek óz dárejesinde emes. Medısınalyq qyzmettiń tegin jáne aqyly túrleriniń ara-jigi tolyq ashylmaı, korrýpsııaǵa jol berilýde. Mektepterdi kompıýterlendirýdiń jaıy qaǵazda jaqsy, al is júzinde kóp jerlerde kórmeniń eksponattarynyń rólin atqaryp otyr. Maman jetispeıdi. Mektep oqý baǵdar­lamalary jetildirilmegen, shubalańqy, sa­baq­tastyq az. Oqýlyqtardyń tili aýyr, oqý­shynyń túsinýine qıyndyq keltiredi. Oqý sapasy kóp mektepterde áli tómen. Elimizde kitap shyǵarý máde­nıet quraly emes, qosalqy ta­bys tabýdyń, ózin-ózi dárip­teý­diń qosymsha kózine aınalyp otyr. Saılaý barysynda, pre­zıdenttikke úmit­ker­lermen kezdesý kezinde budan basqa da syn-eskertpeler kóp jaıdyń basyn ashty. Endigi mindet – solardy túzetý jolynda tıisti sharalar qoldaný bolyp tabylady. Sonda saılaý­shylar elimizde ótken saıası naýqannyń mańyz­dy­lyǵyna anyq kózi jetedi. О́z Otanyn, táýel­siz Qa­zaq­sta­­nyn ár azamat maq­ta­nysh tu­ta­dy. Ábdesh QALMYRZAEV, fılosofııa ǵylymdarynyń doktory, professor.