QR Energetıka mınıstrligi «Qazgıdromet» respýblıkalyq memlekettik kásiporny 2016 jylǵy ekologııalyq monıtorıngtiń qorytyndysyn shyǵardy. Bir jyl ishinde 46 eldi-mekende monıtorıng júrgizildi, olardyń 27 eldi-mekeni lastanýdyń tómengi deńgeıine, 10 eldi-meken aýa lastaný deńgeıiniń kóterińki klasyna jáne 9 eldi-meken joǵary deńgeı klasyna jatqyzyldy, dep jazady Qazgıdromettiń baspasóz qyzmeti.
Lastanýdyń joǵary deńgeıdegi qalalary: Almaty, Astana, Aqtóbe, Balqash, Jezqazǵan, Temirtaý, Qaraǵandy, Shymkent jáne Aqaı aýyly.
Lastanýdyń kóterińki deńgeıindegi qalalar: Jańatas, О́skemen, Rıdder, Qyzylorda, Taraz, Semeı, Shý, Petropavl jáne Glýbokoe, Beıneý eldi-mekenderi;
Lastanýdyń tómengi deńgeıindegi qalalar: Túrkistan Taldyqorǵan, Stepnogorsk, Aqsaı, Kókshetaý, Qulsary, Saran, Kentaý, Aqsý, Jańaózen, Zyrıan, Rýdnyı, Ekibastuz, Qostanaı, Pavlodar, Oral, Aqtaý, Atyraý, Qarataý jáne Berezovka, Iаnvarsevo, Qordaı Tóretam, Qarabalyq eldi-mekenderi men Shýchınsk-Býrabaı kýrorttyq aımaǵy.
Atmosferalyq aýa jaı-kúıine baqylaý respýblıkanyń iri qalalary men ónerkásip ortalyqtarynda júrgiziledi. Qazirgi ýaqytta atmosferalyq aýa jaı-kúıine baqylaý 46 eldi-mekendegi 140 baqylaý beketinde, sonyń ishinde 56 synamalardy qolmen irikteý beketinde jáne 84 avtomatty bekette júrgiziledi. Sondaı-aq, baqylaý 14 jyljymaly zerthanalardyń kómegimen júzege asyrylady.
2015 jylmen salystyrǵanda atmosferalyq aýa lastanýynyń deńgeıi Aqsaı, Ekibastuz, Stepnogorsk, Rıdder jáne О́skemen qalalarynda tómendep, oń dınamıkasy bar.
Jeti qalada: Aqtóbe, Astana, Balqash, Petropavl, Shý, Qyzylorda, Jańatas jáne Aqaı aýylynda atmosferalyq aýa lastanýynyń deńgeıi 2015 jylmen salystyrǵanda ósti.
Basqa eldi-mekenderde lastaný deńgeıi 2015 jylǵy deńgeıde qaldy.
2016 jyl boıy atmosferalyq aýanyń joǵary lastanýynyń (JL) 2828 jaǵdaıy jáne tótenshe joǵary lastanýdyń (TJL) 550 jaǵdaıy myna qalalarda:
Aqtóbe - JL 235 jaǵdaıy men kúkirtti sýtegi boıynsha 67 jaǵdaıy;
Balqash - kúkirtti sýtegi men qalqyma zattar boıynsha JL 4 jaǵdaıy jáne kúkirtti sýtegi boıynsha TJL 5 jaǵdaıy;
Qaraǵandy - RM 2,5, RM-10 qalqyma bólshekter boıynsha JL 14 jaǵdaıy, kómirtegi totyǵy men PM 2.5 qalqyma bólshekter boıynsha TJL 1 jaǵdaıy;
Petropavl – kúkirtti sýtegi boıynsha JL 2563 jaǵdaıy jáne TJL 477 jaǵdaıy;
Temirtaý - azot dıoksıdi men kúkirtti sýtegi boıynsha JL 12 jaǵdaıy tirkelgen.
Tirkelgen TJL men JL árbir jaǵdaıynda, qajetti sharalar qoldaný úshin QR Energetıka mınıstrligi habardar etildi. QR EM Ekologııalyq retteý jáne baqylaý komıtetimen sebepteri anyqtalyp, sharalar qabyldandy. Osylaısha, Aqtóbe qalasynyń ákimi B.Saparbaevpen 2015-2017jj. kezeńine Aqtóbe oblysynyń ekologııalyq jaǵdaıyn jaqsartý jónindegi is-sharalar jospary bekitildi. Bekitilgen 16 is-sharanyń, 13 is-shara tarmaǵy qalanyń atmosferalyq aýasynyń jaı-kúıin jaqsartý boıynsha máseleni sheshýge baǵyttalǵan.
Petropavl qalasynda atmosferalyq aýanyń kúkirtti sýtegimen lastaný kózi, «Qyzyljar sý» JShS teńgeriminde turǵan, «Bıoprýd» sarqyndy sýlar jınaqtaýshysy bolyp tabylatyndyǵy anyqtaldy. Atmosferalyq aýanyń kúkirtti sýtegimen lastaný boıynsha anyqtalǵan buzýshylyqtar úshin aıyppul túrindegi ákimshilik jaza qoldanyldy, sondaı-aq, ekologııalyq zańnamanyń buzýshylyǵyn joıý, sonyń ishinde aldaǵy ýaqytta atmosferalyq aýanyń kúkirtti sýtegimen lastanýyn boldyrmaý boıynsha uıǵarym berildi.
Balqash q. atmosferalyq aýasynyń bir rettik lastanýynyń sebebi qala kanalızasııasynyń aǵyndy sýlary, al jaz aılarynda - janýarlar qaldyqtarynyń shirýi bolyp tabylady.
Qaraǵandy q. avtoturaq, qoımalar jáne turǵyn úıler ornalasqan, stansııa aýdanynda artýlar tirkelgen. Atmosferalyq aýanyń kúkirtti sýtegimen bir rettik lastanýynyń sebebi - avtokólikter shyǵaratyn joǵarǵy konsentrasııa men qalalyq tazartý jumystaryn (senbilikter) júrgizý barysynda jınalǵan qoqystardy órtegen ýaqyt bolyp tabylady.
Júrgizilgen radıasııalyq monıtorıng boıynsha radıasııalyq gamma-aıanyń ortasha mánderi men Qazaqstan Respýblıkasy eldi-mekenderi boıynsha atmosferanyń jerge jaqyn qabatynyń radıoaktıvti túsimderiniń ortasha táýliktik tyǵyzdyǵy shekti-ruqsat etilgen deńgeıden aspaǵan.