Memleket basshysy N.Nazarbaev Qazaqstan halqyna 2017 jylǵy 31 qańtar kúni «Qazaqstannyń Úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» atty Joldaýyn jarııalady. Bul Joldaý álemde bolyp jatqan ózgeristerge baılanysty eldiń jahandyq básekege qabilettiligin qamtamasyz etetin ekonomıkalyq damýdyń jáne 30 ozyq eldiń qataryna qaraı turaqty túrde ilgerileýge laıyqtalǵan strategııalyq qadamdardyń negizi.
Bul Joldaýda belgilengen bes basymdyqtyń tórtinshisi – adamı kapıtal sapasyn jaqsartý. Osy basymdyqqa sáıkes elimizde bilim berý júıesimen qatar densaýlyq saqtaý júıesi de ózgerýge tıis. Densaýlyq saqtaý salasyndaǵy negizgi ózgeris, bıylǵy 1 shildeden engiziletin mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesine baılanysty. Bul júıeniń tıimdiligi jan-jaqty talqylandy. Bul baǵytta Májilis depýtattarynyń, qoǵamdyq uıymdar ókilderiniń qatysýymen dóńgelek ústel de ótkizildi. Aıta ketetin jaǵdaı, kópshilik bul júıege úlken úmitpen, senimmen qaraıdy. Sebebi, medısınalyq saqtandyrý júıesine qatysýshylarǵa keń aýqymdaǵy medısınalyq qyzmetter usynylady, halyqtyń áleýmettik álsiz toptaryna memlekettik qoldaý kórsetiledi.
Jańa júıe, densaýlyq saqtaý salasynda halyqqa medısınalyq kómekti uıymdastyrýdyń deńgeıin kóterý jóninde, medısınalyq mekemelerdi basqarý jáne olardyń básekelestikke daıyndyǵyn arttyrý úshin úlken talaptar qoıady. Osyǵan baılanysty Elbasymyz Úkimetke jáne ákimderge qajetti deńgeıde densaýlyq saqtaý salasyn damytýdy, keń aýqymdy aqparattyq-túsindirý jumysyn júrgizýdi tapsyrdy.
Elimizdegi densaýlyq saqtaý salasyn aldyńǵy qatarly elderdiń deńgeıine kóterýge tolyq múmkindik týyp tur, sondyqtan árbir medısına qyzmetkeri, medısınalyq mekemelerdiń basshylary bul iske úlken jaýapkershilikpen qaraýǵa tıis. Búgingi tańda densaýlyq saqtaý salasynda úlken jetistikter bar, ártúrli jańa medısınalyq tehnologııalar keńinen engizilip jatyr, joǵary deńgeıdegi medısınalyq kómekke qarapaıym halyqtyń qoljetimdiligi artty. Osy baǵytta úlken kóńil aýdaratyn másele ol medısına qyzmetkerleriniń kásibı deńgeıin kóterý, ıaǵnı negizi bolashaq dárigerlerdi daıyndaý kezinen bastap, keıin de turaqty túrde jalǵastyryp otyrý. Bul jóninde mamandar daıyndaıtyn orta jáne joǵary oqý oryndaryna sapaly bilim berý boıynsha kóp mindetter qoıylady. Jaqyn arada ótken depýtattardyń Joldaýdyń negizgi qaǵıdalaryn halyqqa jetkizý maqsatyndaǵy kezdesýlerinde osy máseleler keńinen talqylandy.
Joldaýda, densaýlyq saqtaý salasynyń ózekti máseleleriniń biri – halyqty dári-dármekpen qamtamasyz etýge kóp kóńil bólingen, ıaǵnı zańnamalyq turǵydan barlyq dári-dármektiń baǵasyn retteýdi engizý qajettiligi aıtyldy. Medısınalyq kómektiń sapalylyǵy naýqastardyń dári-dármekke qoljetimdiligine baılanysty ekenine eshkim kúmán keltirmeıdi. Memlekettik bıýdjettiń esebinen naýqastar aýrýdyń 49 túri boıynsha dári-dármekpen tegin qamtamasyz etiledi. Jalpy, naýqastardy emhanada jáne aýrýhanada tegin dári-dármekpen qamtamasyz etý úshin jyl saıyn 164,8 mlrd teńgege jýyq qarjy jumsalady. Halyq óz tarapynan 200,0 mlrd teńgeden astam qarjyǵa dári-dármek satyp alady. О́kinishke qaraı, naryq talabyna sáıkes dári-dármekterge (negizinde syrttan ákelinetin) osy ýaqytqa deıin erkin baǵa qoıylyp kelgen, osynyń nátıjesinde ártúrli dárihanalarda satylatyn baǵalardyń aıyrmasy 2-3 esege jetedi. Munyń bári kepildi tegin medısınalyq kómek shyǵynynyń artýyna, naýqastardyń dári-dármekke degen qoljetimdiliginiń tómendeýine yqpal etedi. Kóp jyldar boıy elimiz syrttan keletin dári-dármekterge táýeldi bolyp keldi, sondyqtan olardyń baǵasyn retteýge múmkindik bolmady. Aıta ketetin jaǵdaı, dúnıe júzinde, mindetti medısınalyq saqtandyrý júıesi engizilgen elderde, saqtandyrý josparyna engizilgen medısınalyq kómek dári-dármekpen qamtamasyz etilgen kezde olardyń baǵasyna memleket deńgeıinde shekteý qoıylady.
Bizdiń elimizde de farmasevtıka ónerkásibiniń damýyna jaǵdaı jasalyp, qazirgi kezde halyqaralyq talaptarǵa sáıkes dári-dármekter shyǵaryla bastady, syrttan ákelinetin dári-dármekterge táýeldiligimiz tómendedi, ıaǵnı memleket tarapynan olardyń baǵasyn retteý múmkindigi týyp otyr. Bul úlken áleýmettik másele, mindetti medısınalyq saqtandyrý júıesiniń saqtandyrý josparyna engizilgen medısınalyq kómek dári-dármekpen qamtamasyz etilgen kezde memlekettik bıýdjettiń, qordyń qarjy shyǵynynyń tómendeýine, jınalǵan qarjynyń tıimdiligin arttyrýǵa kóp yqpal jasaıdy.
Záýresh AMANJOLOVA,
Parlament Májilisiniń depýtaty