«Múgedek balanyń halin dál mendeı kim túsinedi?!» – oraldyq kásipker Birjan Qojaqov

Kelisken ýaqyttan erterek baryp qalyppyn. Kóligin ózi júrgizip keldi. Kómekshisi keńseden múgedekter arbasyn alyp shyqty. Júrgizýshiniń oryndyǵynan arbaǵa lyp etip jeńil otyra qalǵan Birjan Qojaqov bizben kóńildi amandasty. «Búgin qatty qýanyshtymyn. Túste Oral qus fabrıkasynyń dırektory Talan Orazǵalıev shaqyryp, tanystyq. Meniń Facebook jelisinde jazǵan ótinishimdi oqypty. О́zdiginen júre almaıtyn qyzmetkerlerimdi tasymaldaıtyn avtobýs izdep edim. Arzandaý baǵaǵa. Talan Qabdirashıtuly bir avtobýsyn tegin syılaıtynyn aıtty. Oı, qandaı jaqsy boldy!».

Jolpol Birjan

«Ǵıbadat» JShS dırektory, «Demeý» múgedekterdi qoldaý qoǵamynyń tóraǵasy Birjan Qojaqov týǵannan múgedek emes. 2001 jyldyń qysynda jol polısııasynda qyzmet etip júrip, eki aıaǵyn qatty úsitip alypty. – Oral qalasynyń Terektige qaraı shy­ǵatyn beketinde tur­dym. Jol jıe­gin­degi qýyqtaı býd­­ka ǵoı. Elektr qýa­tyn sol jer­­degi saıajaılarǵa tartyl­ǵan je­­­liden alyp, pesh qosatynbyz. Sol kúni ja­ryq bolmady. Kún sýyq edi. Qatty to­ńyp qa­lyp­pyn, – deıdi Birjan. Árıne, ol kez – qıyn ýaqyt edi. Keı­ipkerimiz qoly jetken jerge deı­in qa­ralyp, emdeldi. Saratovtaǵy klı­nı­ka­lyq aýrý­ha­na, Almatydaǵy Syzǵanov ıns­­­tıtýty, Oral aýrýhanalary... Bolmady. Gangrena bastalyp­ty... Alty operasııa ót­ti. Sóıtip, 30 jasar zińgitteı jigit aına­la­­sy tórt-bes aıdyń ishinde eki aıa­­ǵynan aı­yrylyp, tósekke ta­ńyl­dy. – Komandırim Qaısar Sul­tan­­baev degen tarazdyq ji­git edi. Aýrýhanada jat­qa­n­ym­da ar­naıy keldi. «Birjan, moıy­ma! Áb­den jazylyp al. Pro­tez sal­dyr. So­syn ózi­me kel. Qaı­ta­­dan qyzmetke alamyn!» – dedi. Aza­­mat eken, sózinde turdy! Osy­­laı­­sha avtokólikterdi teh­nı­ka­lyq baı­qaý­dan ótkizip júrdim, – deı­di Birjan.

Sheber Birjan

Degenmen, bul qyzmette kóp jú­re almasyn sezgen Birjan Qojaqov aldaǵy ómi­riniń qam-qa­re­ketin oılaı bastaıdy. Áýel­den qoly sheber edi. Qolda bar taq­­taılardan qurastyryp, tele­dıdar qoıa­tyn ústelshe jasady. Kórgen adam kóp uzat­paı, su­ra­ǵan aqysyn berip alyp ke­­­tipti. Eki­n­shi buıym da kóp jat­pady. Sóı­­tip, Birjan bul is­ke tú­be­geı­li ki­ris­ti. Jol po­lı­sııa­syn­daǵy qyz­metin óz er­ki­men tapsyrdy. Áýeli jeke kásipker retinde tirkelip, jeke tapsyrystarmen is bastaǵan Bir­jan­ǵa Oraldaǵy kásipkerlikti qoldaý meke­me­leri kó­mektesti. Shaǵyn seh ashyp, ja­­ny­na kómekshiler tartty. – Qasyma aýyldan kelgen qazaq balala­ryn tarttym. Bu­ryn jıhaz salasynda óń­­keı óz­ge ult ókilderi edi. Biz ulttyq bu­ı­­­y­mdar jasaı bas­ta­dyq. A­q­jaı­­yq aý­da­nynyń sol kez­de­gi áki­mi Shafqat О́te­mi­sovtiń qol­daýymen aýdannyń bir mektep-ınternatyn parta, kereýet, bas­qa da jıhazben jaraqtap berdim. Mundaı mem­lekettik tapsyrys­tar jumys kólemi ja­ǵy­nan da, qarjylaı jaǵynan da tıimdi eken. Tenderlerge qatysýdy úı­rendik. 2010 jyly stanoktar al­dyq, «Ǵıbadat» JShS atanyp, ujy­mymyz 15-16 adamǵa jetti, – deıdi qaısar jigit.

Kásipker Birjan

Birjannyń kásipkerligi «qy­zyq». Ádet­te, kez kelgen ká­sip­­ker, kez kelgen bas­shy az shy­­ǵynmen kóp tabys tabýdy oı­laı­­dy. Jurttyń bárine kóp ju­mys istep, az jalaqy alatyn adam kerek. Ásirese, qyz­metshiń qol-aıaǵy balǵadaı, aýyrmaıtyn, qandaı jumys tapsyrsań da qyńq et­peıtin qara nardaı bolsa, shirkin! Biraq Birjan olaı oılamaıdy. Múm­kin­digi shekteýli jandardy qyzmetke ala­dy. Búginde qaraýyndaǵy 32 adamnyń 19-y múgedek. Arbaǵa tańylǵandary bar, pro­tezben júretinderi bar, qulaǵy esti­meı­tinderi bar... – Ekinshi deńgeıli bankter múgedek ká­sip­kerge eshýaqytta nesıe bermeıdi. Onyń se­bebi, kásipker nesıesin qaıtara almaı, másele sotqa tireler bolsa, múgedek adamdy zań qorǵaıdy eken. Sondyqtan bankter biz­di jyly sózben aldap qana shyǵaryp salady. Bir qaraǵanda, biz­ge kómektesýi tıis zańnyń «paı­dasyn» osylaı kórip kele­miz, – deıdi Birjan. Qystyń qary, kúz ben kók­tem­niń laı­­sańy múgedek jandy úıinen uzat­paı­­dy. Kún ashyq, jer qaranyń ózinde arba­­men alys­qa bara almaısyń. Joǵa­ry­­da Birjannyń óz qyzmetkerlerin ta­­sy­­maldaýǵa avtobýs izdep júr­­­ge­ni son­dyqtan. Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Altaı Kólginov qyzmetine kirisken boıda Birjan Qoja­qov­ty qabyldap, quny 5 mln 600 myń teńge turatyn stanok alýǵa kó­mektesken. Bul úlken kómek. – Turaqty ornymyz joq. Sońǵy kezde el­den túsetin tapsyrys kúrt azaıyp ketti. Qazirgi ǵımaratty aıyna 475 myń teńge tólep jaldap otyrmyz. Onyń da qaryzy bastap asyp barady, – deıdi Birjan.

Demeýshi Birjan

Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵy qar­­sa­ńyn­da oraldyq «Demeý» mú­gedek­ter­di qol­daý qo­ǵamynyń ataǵy dúrkirep shyǵyp ket­­ti. Shyqpaǵanda she, Birjan Qo­jaqov­tyń sheber­hanasy sal aýrýyna shal­dyq­qan aýyr naýqas balalarǵa arnaıy qu­ral­dar shyǵaryp, respýblıka boıynsha tegin ta­rat­sa! – «Demeý» qoǵamdyq bir­le­s­­tiginiń ujymy bolyp aqyl­da­syp, Táýelsizdik toıyna biz­den de bir tartý bolsyn dep she­sh­tik. Oılana kele Eńbek já­ne halyqty áleý­mettik qorǵaý mı­nıstri Tamara Dú­ı­se­nova­ǵa ar­­­naıy hat joldadyq. «Elimiz boı­­ynsha sal (DSP) aýrýymen aýy­ryp, tósek tartyp jatqan syr­­qat balalarǵa arnap ár ob­lys­qa eki vertıkalızatordy te­gin jasap beremiz», dep moı­ny­myzǵa aldyq, – deıdi Birjan Qojaqov. Basyna túspegen adam qaıdan bilsin, bul vertıkalızator degen apparat sal aýrý­yna shaldyqqan balalar úshin tap­tyr­­mas qural eken. Býynyn ustaı almaı­tyn sábıdi ártúrli qalypqa beıimdep, ózdi­ginen otyrýǵa, tu­­rýǵa jattyqtyratyn mun­­daı qon­dyrǵylar Qazaqstanda múl­dem ja­salmaıdy. Reseı, Ger­ma­nııa, Túrkııa, Ita­lııadan shy­ǵatyn apparattardyń ba­ǵasy asp­andap tur – 250 myńnan 1 mln 300 myń teńgege deıin barady. – Múgedek sábıdiń jaǵdaıyn menen artyq kim túsinedi?! Kóshim balalar úıine bar­ǵanda janym túrshikti. Jyl on eki aı, kún men tún tósekke tańylǵan balalardyń ha­lin kórgende jú­regim qars aıyrylyp ke­te jaz­dady, – deıdi Birjan. Sonymen kóp izdenispen, ma­­mandar men dárigerlerdiń ke­­ńe­sinen keıin Bir­jan­nyń fır­­­­ma­sy vertıkalızatordyń 34 túrin jasap shyqty. Olardy mú­­­g­edek jan­­dar jatqan ınter­nat­­tarǵa aparyp, synaqtan ót­kiz­­di. Jáne oraldyq appa­rat­­tyń quny 45 pen 145 myń teńgeniń ara­lyǵynda. – Qazaqstannyń ár oblysyna 2 dana­dan te­gin apparat jiberetinimizdi habarladyq. Múm­­kindiginshe bul apparatty aýyl tur­ǵyn­dary, kóp balaly ot­basylar, az qam­tyl­ǵan jandar alýyn qadaǵaladyq, – deı­­di kásipker. Osylaısha, 35 apparatty «Qaz­poshta» arqyly árbir mekenjaıǵa jet­kizgen. Bul qaıyrymdylyq sharasy «Demeý» qoǵamyna 8 mln 270 myń teńgege tús­ipti. – Bizdiń bul aksııamyzǵa qo­symsha de­meý­shiler tabylar dep oılaǵanbyz. Tip­ti, «Qazposhta» apparattardy múgedek ba­la­lar­ǵa tegin jetkizip berse de ájep­táýir kómek edi. Amal ne, olaı bol­ma­dy. Bárin ózi­miz kóterdik. Alaıda, apparatqa qoly je­tip, qımyl-qozǵalysy sál de bolsa alǵa bas­qan búldirshinderdiń aqjúrek alǵysyn es­tigende bá­rin umytyp ketedi ekensiń, – deı­di Birjan Qojaqov. Arbaǵa tańylsa da eshkimge qol jaı­­ma­­ǵan azamat memleket tarapynan tap­sy­­rys­­tar kú­tedi. Mundaı tapsyrys Bir­jan Qojaqovtyń kásipornyn ǵa­na emes, sal aý­rý­ynan zardap shekken júz­de­gen sá­bı­diń óz aıaǵyna turýyna járdem eter edi. Biz Birjan Qojaqovtyń sheberhanasynan shyqqan apparatty tegin alyp, paıdalanyp jatqan birneshe adamǵa habarlasyp, olardyń da pikirlerin bildik. Aıjan Mustafına, Atyraý oblysy Inder aýdany Bódene aýylynyń turǵyny, 8 jasar Nazardyń anasy: – Qyzymyz Nazardy Qyzylordada eki aılyq kýrstan ótkizip kelgen kezde osy apparat qolymyzǵa tıdi. Der kezinde jetken kómek boldy, óıtkeni, qyzyma endi dál osy vertıkalızator jattyǵýlary taǵaıyndalǵan bolatyn. Allaǵa shúkir, qyzym qatarynan qalmaı bilim alyp, birte-birte boıyn bılep, sózdik qory molaıyp kele ja- tyr. Birjanǵa Alla razy bolsyn! Nurgúl Ýaısova, Qaraǵandy oblysy, Qarajal qalasy, Jáırem kentiniń turǵyny,5 jasar Asylbektiń anasy: – Vertıkalızator qolymyzǵa tıgeli eki apta ǵana boldy. Oryndyq retinde qoldanyp júrmiz. О́te sapaly jasalǵan eken. Balanyń belin, basyn ustaıtyn tartpalary bar, bizge unady. Qazbek QUTTYMURATULY, «Egemen Qazaqstan» ORAL