Derektermen dáıektelgen eńbek

QR UǴA akademıgi, Qazaqstannyń enbek sinirgen ǵylym jáne tehnıka qaıratkeri, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, professor S.Satybaldınniń «Táýelsiz Qazaqstan ekonomıkasynyń órkendeýine 25 jyl» atty ǵylymı eńbegi 2016 jyly kitap bolyp shyqty. Bul ǵalymnyń damýdyń qazaq­standyq jolyn zerttep, ǵylymı negizdeýge baǵyttalǵan 25 jyldyq eńbeginiń qorytyndysy ispetti, qundy dúnıe. Avtor osy eńbegin KSRO dep atalǵan alyp derjavanyń qırandysynan shańyraǵyn kóterip, bul kúnderi dúnıe júzi túgel moıyndaǵan jáne yrǵaqty da qarqyndy da­mý jolyna túsken Qazaqstan Respýblıkasyn quryp, ony jasampazdyq ıdeıamen baıytqan, kóregen, kemel Kóshbasshy – eli­mizdiń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Ábishuly Nazarbaevqa arnaǵan degen alǵy sózben bas­tal­ǵan aýqymdy monografııa­synda «Damýdyń qazaqstandyq jolynyń» 25 jyldyq barysyn egjeı-tegjeıli ǵylymı zerttep, negizdep, osynyń barlyǵyn Tuń­ǵysh Prezıdentimizdiń qyz­metimen tikeleı baılanysty ekenin aıqyndaıdy. Bul ekonomıka ǵylymy salasyndaǵy avtordyń erekshe jáne teńdessiz jańalyǵy. Satybaldın Prezı­dent qol qoıǵan jarlyqtar men Elbasynyń tikeleı usynysy nemese nusqaýy boıynsha Par­la­ment qabyldaǵan zańdar, Úkimet qabyldaǵan qaýlylar men zań­namalyq aktiler, aqyr aıaǵynda olardyń halyqaralyq standartqa saı úılestirilýi eldegi ekonomıkalyq reformanyń tabysty ótýinen kórinis tapqanyn negizge alyp, «Damýdyń qazaq­stan­­­dyq jolynyń» avtory Pre­zı­­­dent Nursultan Ábishuly Nazarbaev degen qorytyndy jasaıdy. Sıkldy ǵylymı izdenistiń sońǵy núktesindeı «Táýelsiz Qa­zaq­stan ekonomıkasynyń órken­­deýine 25 jyl» atty ǵyly­mı monografııa úsh taraýǵa bóli­nip, qarastyrylǵan. Birinshi taraý «Táýelsiz Qazaqstannyń alǵashqy jyldardaǵy ekonomıkasy: Qazaqstan ekonomıkasynyń qıyn órleýi» degen ataýmen bekitilgen. Munda avtor táýel­sizdik alǵan kezdegi elimizdiń ekono­mıkasy tirelgen tuıyq, sonyń saldarynan el turǵyndary bastan keshken aýyr áleýmettik jaǵdaı bolmaı qoımaıtyn tabıǵı qubylys ekenin dáleldeýge, sondaı-aq, sol qıynshylyqtan shyǵý jolyndaǵy reformalarǵa, aqyr aıaǵynda, Qazaqstannyń yrǵaqty jáne qarqyndy damý arnasyna túsýiniń sebepterine ǵylymı taldaý jasaǵan. Ekinshi taraýda 2000 jyldan bastap qarqyndy jáne yrǵaqty damý arnasyna túsken Qazaqstan ekonomıkasynyń 2007 jylǵy álemde bolyp ótken qarjylyq daǵdarystyń sebepteri men saldary jáne odan Qazaqstan kóretin zalalyn meılinshe azaıtýǵa qatysty Prezıdent N.Á.Nazarbaevtyń tike­leı nusqaýymen atqarýshy bılik jasap, júzege asyrǵan daǵdarysqa qarsy kúres sharalary baǵdarlamasynyń qajetti­ligi men nátıjesi ǵylymı-zert­teýdiń ózegine aınalǵan. Osy taraýda S.Satybaldın álem­dik daǵdarystyń sebep-saldaryn túsindirýge arnal­ǵan maqalalarynda Prezıdent N.Á.Nazarbaevtyń halyqaralyq valıýta jáne dúnıejúzilik qarjy júıesine qatysty aıtqan syn-eskert­peleriniń ǵylymı túrde «oryndy jáne ómirsheń» bastama ekenin dáleldep shyǵady. «Qazaqstan-2050» strategııasynan – «Máńgilik Elge» dep atalatyn úshinshi taraýda ǵalym-avtor Prezıdent N.Á.Nazarbaevtyń «Nurly jol», «Máń­gilik El», Eýrazııalyq ekono­­mıkalyq odaq, Keden odaǵy, Qazaqstannyń 2050 jylǵa deıinge strategııasy sekildi keshendi ıdeıalaryna naqty taldaý jasap, onyń túpkilikti jemisi qandaı bolatynyn dáleldep shyqqan. Bul oraıda 1994 jyly M.V.Lomonosov atyndaǵy Máskeýdiń memlekettik ýnıversıtetine jınalǵan Reseı astanasy zııaly qaýymnyń aldynda leksııa oqyǵan N.Á.Nazarbaevtyń Eýrazııalyq odaq tý­raly ıdeıasy túptiń-túbinde búkil adamzatty beıbit maqsatta tutastyratyn ómirsheń bastama ekenin, sondyqtan da, ol EýrAzEQ, Keden odaǵy, erkin ekonomıkalyq aımaq ar­qyly ómirimizden kórinis taýyp jatqanyn, bul oraıda, Eýro­odaqtyń ózi osyndaı joldardan ótkenin ǵylymı dáleldep shyqqan. «Táýelsiz Qazaqstan ekonomı­kasynyń órkendeýine 25 jyl» ǵalym-avtordyń uzaq jyldar boıǵy tirnektep jınaǵan ómirlik derekteri men dáıekteri ǵylymı eksheýden ótken qorytyndysy. Avtor «kapıtalızmnen sosıalızmge ótýdiń ǵylymı negizdelgen joly boldy, al sosıalızmnen kapıtalızmge ótýdiń mundaı joly bolǵan joq. Sondyqtan da, ol joldy KSRO derjavasynan enshi alǵan memleketter ózderinshe saldy. Munyń ishinde eń durysy – «Damýdyń qazaqstandyq joly» ekenin ómirdiń ózi dáleldep berdi, al onyń avtory Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Tuńǵysh Prezı­denti Nursultan Ábishuly Nazarbaev» degen tujyrymdama jasaıdy. Ǵylymı monografııa bolǵa­nymen «Táýelsiz Qazaqstan ekonomıkasynyń órkendeýine 25 jyl» jatyq, barshaǵa birdeı túsinikti tilmen jazylǵan qundy eńbek. Monografııa týraly eli­mizdiń kóptegen ǵalymdary, joǵary oqý oryndary, ǵylymı-zertteý ınstıtýttary, sheteldik sarapshylar joǵary baǵasyn bas­pa­sózde jarııalap jatyr. Ol pikirlerde «monografııa Qazaq­stan Respýblıkasy ekono­mıkalyq bolmys-bitiminiń sheji­resi» degen baılam jasalǵan. Monografııa naqty kózderden alynǵan derekter men dáıekterge toly. Kópjasar NÁRIBAEV, UǴA akademıgi, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ǵylym jáne tehnıka qaıratkeri