Ciz ne deısiz?

DAMÝ QABILETI ÁLSIZ BALALAR QAMQORLYQ KÚTEDI Jaqynda bir jıynda aıtylyp qalǵandaı, da­mýyn­da ártúrli aýytqý­la­ry bar jetkinshekter qa­tary óspese, azaımaı keledi eken. Bul máseleniń jaı­dan jaı aýyzǵa alyn­baǵandyǵy anyq. Olaı bolsa, atalǵan máseleniń qo­ǵam­dy oılan­týy qaı deń­geıde? On ekide bir gúli ashylmaı jatyp osyndaı kúıge ushyraǵan­dar­ǵa qam­qorlyq qandaı? «Egemen Qazaqstannyń» Qaraǵandy oblysyndaǵy tilshisi Aıqyn Nesipbaı qazirgi zamanǵy gýmanıtarlyq-tehnıkalyq ınstıtýttyń dırektory Qabıden Moldahmetovke: – Siz buǵan ne deısiz? – Týǵanynan aqyl-oıy kemis, estý, kórý qabileti tómen ba­la­larǵa bilim berýshi jáne tár­bıe­shi defektolog mamandar tek bizde daıarlanaty­ny­na baılanysty bul máseleniń mán-jaıyna qa­nyq emespiz. Osyǵan oraı jyl saıyn ótkizilip turýy úr­dis­ke aı­nal­ǵan aımaqtyq ǵyly­mı-tá­jirbıelik konferensııalar ta­qyryby árdaıym soǵan ar­nalady. «Múmkindikteri shek­­teýli balalardy áleýmettik, medısına­lyq jáne pedagogı­kalyq qoldaý týraly» Zań aıasynda osy sa­nattaǵy jas­óspirimderdiń jetilip ketýine, ómir qyzyǵyna beıim­delýine, júdeý kóńilderin ja­­syt­paýǵa barynsha atsaly­syp kelemiz. Derekterge súıensek, ob­lys boıynsha damý múm­kindigi shekteýli 12 544 bala bar. Bylaısha aıtqanda, bul – óńirdegi árbir 6-shy jet­kin­shektiń psıho­lo­gııa­lyq-fı­zıkalyq qabileti álsiz degen sóz. Al bulardyń 5943-i mektep jasyndaǵylar. Birazy ar­naýly mektep-ınternattarda oqy­ty­lyp, tárbıelenýde. Alaıda, osyndaı 15 oqý ornynyń bári qalalarda or­na­lasqandyqtan, aýyl­­dyq jer­degi taǵdyrlastary on­daı­ qamqorlyqtan tys­qary qa­lyp otyr. Máselen, onda mundaı qoldaýdy, súıeýdi kút­ken bala 2 myńǵa jýyq. Sondyqtan osy jaǵyn oı­lastyratyn ýaqyt jetti deýimiz kerek. Qabileti kemis oqýshy­lar­dy arnaıy ádistermen oqy­typ, tár­bıeleýde, talpy­ny­syn ushtap, oı-sanasyn qa­lyptastyrýda tıisti bilimi, daıyndyǵy bar ma­man­dardyń orny bólektigin ata­masqa bolmaıdy. Búginde mek­tep-ınternattardyń defektolog muǵalimdermen qamtylýy aı­maqta 43 paıyzdy quraıdy desek, deni bizdiń oqý orny­myzdyń túlekteri. Kásibı biliktilikterin kóterýge de kómek kórsetiledi. Byltyr 140 pedagog qosymsha daı­yndyqtan ótti. Bul baǵyttaǵy is-shara­lar­dy shırata túsý úshin my­na­daı máse­lelerdiń sheshimin tabýy durys bolar edi. Aıta­lyq, múddeli qu­rylymdarǵa qamqorlyqty qajet etetin balalar esebi týraly aq­pa­rattyq málimet beretin aı­maq­tyq bank qurylsa. So­ny­men birge, oqýlyqtar sońǵy úlgileriniń, tehnologııalyq jab­dyqtardyń, dıdaktıka­lyq quraldardyń jetkilikti bolýyn qalar edik. Qıyn taǵdyrly jasóspirimderdi qa­tarǵa tartý barshamyzǵa ortaq jumys bolýy qajet. Bilim berý, densaýlyq saqtaý uıymdarynyń da osy maqsat jolyndaǵy ju­mystaryn ja­ńa­sha júıelep, úı­lestirýi – ýaqyt talaby. Qaraǵandy.