О́ziń úshin de, ózge úshin de yńǵaıly

TQJB baspanaly bolýdyń senimdi de tıimdi joldaryn usynady Qurylys salasynyń tirshiligine serpin berip, halyqty qoljetimdi turǵyn úılermen qamtamasyz etý – Úkimettiń strategııalyq mindeti. Jáne bul jaýapkershilik birinshi kezekte «Qazaqstannyń turǵyn úı qurylys jınaq bankine» júktelgen. Bul tek bank kapıtalyna memlekettiń qatysýymen – barynsha senimdi jáne turaqty jumys isteıtindigine ǵana qatysty emes, TQJB rynoktaǵy artyqshylyǵyn paıdalana otyryp, óz klıentteri úshin eń paıdaly kelisim-sharttardy usyna alady. Dál qazirgi tańda, TQJB – júzege asyrylýy elimizdegi ekonom-klass­taǵy turǵyn úılerdiń kólemin aıtar­lyqtaı ósirip, tabys deńgeıi asa jo­ǵary emes jandardyń da baspanaly bolýyn qamtasyz ete alatyn Turǵyn úı qury­lysy baǵdarlamasynyń belsendi qatysýshysy ekeni belgili. Al turǵyn úı qurylysynyń kó­lemin arttyrý úshin, jekemenshik qu­ry­lys kompanııalaryna memleket tara­py­nan qarjylyq qoldaý kórse­tiledi. Bul aqsha sol qurylys mekemelerin nesıeleıtin kom­mersııalyq bankter arqyly ótedi. Osy arqyly el ekono­mıkasy qo­sar­lanǵan qoldaýǵa ıe bolmaq, óıtkeni qarjylaı kómek memleket ómirinde mańyz­dy ról at­qa­ratyn bank salasyna da, qurylys sek­­toryna da  beriledi. TQJB Turǵyn úı qurylysy baǵ­darlamasy aıasynda bıýdjettik qara­jat esebinen ústimizdegi jyly 57 mıl­lıard teńgege, keler jyly 31 mıllıard teń­gege kapıtal­dan­dy­ry­la­dy. Kórsetil­gen soma­ny Bank basqa kommersııalyq bank­terdiń depozıtterine 5 jylǵa 3 pa­ıyzben jyldyq syıaqymen orna­las­tyrady. Degenmen, bıýdjetten bó­lin­gen qarajat  bir mezette, tolaıym jeke qurylys kom­panııalaryna berilmeıdi. Iаǵnı, olar­ǵa aqsha qurylysty júrgiz­genine qa­raı túsip otyrady. Demek, ol qarajat belgili bir ýaqytta bos turady. Ol qarajatty «jumys istetý» úshin TQJB ony depozıtterge ornalas­ty­ryp jáne sol depozıtter boıynsha pa­ıyz­dyq tabys­tardyń esebinen  qo­symsha tabys tabady. TQJB men kommersııalyq bank­ter­diń ózara áre­ketiniń mindetti ta­lap­tary mynadaı, turǵyn úı qury­lysyn qarajattandyrýdyń 50 pa­ıy­zy TQJB-nyń ornalastyrylǵan de­po­zıtteriniń ese­binen júr­gizilse, al qalǵan 50 paıyzy – kommersııalyq bank­­terdiń jeke qarajatymen iske asady. Nátı­je­sin­de ár túrli bank­terdiń qarajatynyń aralasýy esebinen sońǵy zaemshy, ıaǵnı qurylys salýshy úshin syı­aqy­nyń jyldyq tıimdi ústemesi 12 paıyzdan aspaıdy. Mundaı paıyzdarmen – qury­ly­sy jobalyq kompanııalar arqyly  júzege asyrylatyn, qala qurylys­tyq keńesi­niń sheshimimen maquldanǵan joba­lardy nesıeleý josparlanyp otyr. Al qurylys nysan­darynyń tizimi bankter men ákim­dikterdiń kelisimderi arqyly, odan keıin Qazaqstan Respýb­lıkasynyń ekono­mıka­ny modernızasııalaý jónin­degi Memlekettik komıs­sııa­synyń bekitýimen anyq­ta­lady. Bul óz kezeginde sa­lynǵan úıler jaılylyq deńgeıi bo­ıyn­sha ekinshi jáne úshinshi sanatqa sáı­kes bolýǵa alyp keledi.   Mundaı tolyq árlengen turǵyn úı­diń árbir shar­shy metri 170 myń teńgeden aspaıdy. Salynyp bitken úılerdi tólem ja­saýdyń tómendegideı kestesi arqyly satyp alýǵa bolady. Birinshisi – ıpotekaǵa ulasatyn depo­zıttik-jı­naqtaý úlgisi. Turǵyn sa­typ alýǵa shamasy keletin adam kom­mer­sııa­lyq bankke turǵyn úı qunynyń 20 pa­ıy­zy kóleminde maqsatty depozıt salady. Munan keıin, úıdiń qurylysy aıaqtal­ǵannan keıin, satyp alýshy turǵyn úıdi qalǵan 80 paıyz quny kóleminde bankten alǵan ıpotekalyq nesıe esebinen satyp alady.  Bul jerde myna jáıtti atap ótý mańyzdy, bank óz shyǵyndaryn esepteı otyryp,  rynok­tyq ústeme  boıynsha nesıe beredi. Al ıpotekamen «baılanysqysy» kelmeıtinder úı satyp alýdyń ekinshi shema­syn qoldana alady – bul paıyzdyq úste­mesiz bólip tóleýmen satyp alýǵa bo­latyn depozıttik-jınaq.  Bul jaǵ­daıda úı salý­shy men satyp alýshy  aldyn ala satý-satyp alý jónindegi kelisim-shartqa otyra­dy. Kommersııalyq bank satyp alýshynyń jeke jınaqtyq esebin ashady. Satyp alýshy oǵan belgilengen kestege sáıkes qarajat salyp otyrady da, ýaqyt óte kele turǵyn úıdiń tolyq somasyn jınaqtaıdy.  Qurylys salýshy óz aqsha­syn  turǵyn úıdi paıdalanýǵa bergennen keıin, óz esebine satyp alýshynyń jınaqtalǵan aqshasy aýdarylǵanda baryp alady. Atalmysh kesteniń ereksheligi sonda, ıaǵnı qury­lys kompanııasy satyp alýshy­nyń qarajatyn qury­lys júrgizilip jat­qan kezde paıdalana almaıdy. Osy­laısha, baspa­naly bolǵysy keletin adamnyń aq­shasy aldyn ala qarajatty alyp, tur­ǵyn úıdi salmaı qoıatyn, qyzmeti adal emes qurylys kompa­nııa­larynan senimdi túrde qorǵalady. Endi bul jerde bank pen qurylys salýshynyń múddesi qalaı qorǵalmaq? Satyp alýshy jınaq esebindegi  qaraja­tyn ala almaıdy jáne ol úıdiń qunyn tolyq ótep bolmaıynsha, ol úıdi sata da almaıdy. Munan da bólek, jınaq­talǵan qarajat boıynsha paıyzdyq ústeme qu­rylys kompa­nııa­synyń ıeliginde bolady. Bul da túsinikti, óıtkeni mundaı depo­zıt­tiń maq­saty – qurylys kompa­nııasymen eseptesý úshin barynsha kóbirek qarajat jınaqtaý qajet. Al bank te jáne qurylys mekemesi de – tabys taýyp jáne odan bıýdjetke sa­lyq tóleıtin kommer­sııalyq uıym­dar bolyp tabylady, Sondyq­tan da olardyń da quqyǵyn qaperden shyǵarmaý qajet. Ekinshi keste aıasynda qurylys salýshy men satyp alýshy aldyn ala satý-satyp alý jónindegi kelisim-shart jasaý kerek ekendigin ataǵan­byz. Oǵan qosa satyp alýshy bankpen de turǵyn úı qunynyń 50 paıy­zyn jınaqtaý maqsatynda, aı saıyn­ǵy jar­nany tóleýge negizdelgen turǵyn úı qurylys jınaǵy týraly kelisim-shartqa otyrady. Úı salynyp bitkennen keıin, qurylys kom­panııasy men satyp alýshy turǵyn úıdi jalǵa alý (nóldik jaldyq tólemnen bastap) jóninde kelisim-shart jasap jáne turǵyn úıdiń satyp alýshynyń menshigine berilgeni týraly qabyldaý-ótkizý týraly aktisine qol qoıady. Bul kelisim-sharttyń artyqshy­lyǵy sonda, satyp alýshy óziniń keleshek jeke baspanasyn jalǵa ala otyryp, tek kommýnaldyq jáne paıdalaný qyz­metteriniń tólemderin ǵana óteıdi. Satyp alýshy úshin onyń tıimdiligi mynadaı, jalǵa berilgen páter­de turyp jatqan satyp alýshy qalǵan qarajatty banktiń turǵyn úı qury­lys jınaǵy esebinde jınaqtaı beredi. 5,5 jyl boıy jınaq esebinde turǵyn úı soma­synyń jartysyn jı­naqtap bolǵannan keıin, satyp alýshy turǵyn úıdiń qalǵan qara­jatyn bankten zaem túrinde alady. Jınaqtalǵan aqshasy men oǵan qosa turǵyn úı zaemy esebinen qurylys kompanııasynan óz páterin satyp alady.  Baspanaly bolýdyń jı­naq­taý kestesiniń barynsha yńǵaıly, barynsha tıimdi ekeni – osydan kórinbeı me?! Qosymsha aqparatty  «Qazaq­stannyń turǵyn úı qurylys jınaq banki» AQ-tyń myna tele­fon­da­rynan alýǵa bolady: Almaty q., 279-25-55, Astana q., 40-72-76, Taldyqorǵan q., 24-40-48, Qaraǵandy q., 43-62-02, Qyzylorda q., 26-26-64, Pavlodar q., 34-08-99, О́skemen q., 75-48-65, Atyraý q., 32-04-00, Taraz q., 42-58-80, Aqtóbe q., 55-72-21, Aqtaý q., 43-96-91, Qostanaı q., 53-38-20, Petropavl q., 42-79-94, Kókshetaý q., 25-63-04, Shymkent q., 21-33-62,  Oral q., 54-03-33, Semeı q. 52-22-90 nemese myna saıtta www.hcsbk.kz Aınash ESALI.