Patrıotızm – qoǵamdaǵy turaqtylyq pen ósip-órkendeý kepili

Ult kóshbasshysy Nursultan Nazarbaev el Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyn laıyqty qarsy alý árbir qazaqstandyqtyń patrıot­tyq paryzy dep esepteıdi. Prezıdenttiń táýelsizdik pen patrıottyq sezimdi qatar qoıý­yn­da tereń astar, úlken mán bar. О́ıtkeni, patrıotızm degenimiz – Otanǵa, týǵan jerge súıispe­n­shi­likti, oǵan adaldyqty, óz is-áre­ket­terimen onyń múddelerine qyz­met etýge umtylysty, ózi tur­ǵan mekenge, qorshaǵan ortaǵa qulaı berilgendikti bildiretin kıeli sóz. Jahandaný men ulttyq biregeılený tikeleı ushyrasqan, ár­túrli mádenı úrdister men saıası pıǵyldar bir-birimen teke-tiresken qazirgi ýaqytta patrıottyq tárbıeleý júıesin jetildirý mem­leketti nyǵaıtýdyń negizi, kúretamyry bolyp tabylady. Otanǵa degen súıispenshilikti qoǵamdyq qatynastardy demo­kra­tııalandyrý men izgilendirý, adamdy, onyń ómirin, ıgiligin, ar-namysyn, qadir-qasıetin qur­metteý negizinde qalyptastyra otyryp, elimizdiń erteńin turaq­tandyratyn ózekti kapıtal – jas­tarymyzdy rýhanı mádenı dás­túrler men jańashyldyqtyń ózara udaıy ushyrasý alańynda tárbıeleýimiz asa mańyzdy stra­tegııalyq baǵyt. «Aqtaban shubyryndy, Alqa­kól sulama», asharshylyq, toqy­raý, totalıtarızm, Jeltoqsan yz­ǵary, Táýelsizdiktiń alǵashqy jyl­daryndaǵy obektıvti qıyn­dyqtar sııaqty nebir qıturqy jaǵdaılardy kórip, «myń ólip, myń tirilgen», biraq esh ýaqytta moıymaǵan, rýhy joǵary, tózim­di, sabyrly, dana qazaq halqy­nyń tarıhyn bilý – patrıottyq sanany jetildirýdiń qaınar kózi. Sondyqtan da bolar, sońǵy 20 jyldaǵy izdený, udaıy ósý, uıymdastyrý, álemdik saıası, má­de­nı, órkenıettik keńistik pen ýaqytta aldyńǵylarmen qatar tu­rýǵa umtylys jyldarynda tarıhı sana, es árbir jańa, tyń qadamnyń bólinbes bólshegi, rýhanı ózegi boldy. Bul – Nursultan Nazarbaev­tyń sarabdal, bilikti saıasatynyń eń utymdy jaǵy. Bolashaqqa, al­ǵa, erteńge jetelegen árbir jyl­dyń ózindik tarıhı júgi, sony­men qatar, tyń jańalyǵy boldy. Tarıhqa úńilý men tyń sheshim­derdiń osyndaı ózara ushy­ra­sý­ynda qazaqstandyqtardyń erek­­she sıpattaǵy, ózindik patrıotızmi pisip jetildi. О́tkenniń úzdik dástúrlerin saqtaı otyryp, qazirgi zamanǵy órkenıettiń meılinshe ozyq ba­ǵyttaryn ıgere otyryp, qazaq­standyqtar óz elin kirpııaz, kári qurlyq Eýropa tórine shyǵar­dy, Azıada týyn jelbiretti. Endi, mine, sońǵy kezderi ekstre­mızm, terrorızm sııaqty saıası oıyn­dardyń jazyqsyz qurba­ny­na aı­nalyp úlgergen ıslamnyń rýhanı qundylyqtary men usta­nym­darynyń izgilikti sıpatyn ashýǵa kirisip te ketti. Respýblıkamyzdyń osyndaı tarıhı tamyry tereń jáne ula­ǵaty mol rýhanı-mádenı, saıası ómirinen Ońtústik óńiriniń rýhanı, mádenı, ǵylymı ortalyǵy bo­lyp tabylatyn M.Áýezov atyn­daǵy Ońtústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıteti de tysqary qalǵan joq. Toǵyz joldyń torabynda, ba­tys pen shyǵystyń mádenı úr­dis­teri tikeleı ushyrasqan, Ál-Fa­rabı men Maılyqojanyń, A.Sú­leımenov pen T.Álimqulovtyń ota­ny, kıeli de qasıetti Túrkis­tan, Arystanbab ornalasqan Oń­tús­tik óńirinde patrıottyq sana­nyń te­reń tamyry men ulaǵaty bar. Táýelsizdik jyldary – ýnı­ver­sıtettiń de ósip-óný, nyǵaıý, gúldenýi jyldary boldy. Qazirgi ýaqytta bilim berý sa­lasyn ulttyq damýdyń negizgi strategııasy dep qarastyrǵan mem­lekettik saıasatty júzege asyrý barysynda jańalyqqa jany qu­mar, udaıy izdeniste júretin ǵa­lym, uıymdastyrýshy, Ý.Bıshim­baevtyń basshylyǵymen M.Áýe­zov atyndaǵy OQMÝ oqý men rýhanı damýdy tabysty ushtas­ty­rýdyń arqasynda qazaqstandyq patrıotızmdi tereńdetýde birshama iri tabystarǵa jetti. Aqparattyq tehnologııalar men vırtýaldy álem, «kıber­ke­ńis­tik» zamanynda óziniń rýhanı jáne áleýmettik qýatyn jan-jaq­ty iske asyrýǵa qabiletti, ám­bebap, isker, ár nárseden habary bar, kútpegen jaǵdaıda tez sheshim qabyldaýǵa daıyn, ózi aı­na­lysatyn kásiptiń bolashaǵyn bol­jaı alatyn kókiregi oıaý, kózi ashyq tulǵalar ǵana naǵyz pa­trıot bola alady. Patrıotızm rýhynda tárbıe­leý – ýnıversıtettegi barlyq is-árekettiń kúretamyry. Bul kúnderi bilimi nashar adamdarǵa ómir súrý óte qıyn. О́ı­tkeni, olar dúrbeleń zaman­nyń kóleńkeli jaqtarynan múl­dem shet qalyp, ekstremıster men ártúrli pıǵyldaǵy nıeti bu­zyl­ǵan adamdardyń yqpalyna túsip ketýi ábden múmkin. Al bilimdi jan-jaqty ósirý – qazirgi qoǵam­nyń turaqtylyǵy men damýynyń negizgi kepili. Osyny túsindirý – patrıottyq tárbıeniń máni. Sınergetıkalyq negizder men koevolıýsııa prınsıpinen týyn­da­ǵan metodologııalyq plıýra­lızmniń ýaqyty men keńistiginde adamǵa rýhanı tirek jáne adamgershilik baǵdar bolatyn birden-bir kúsh – bilim. Bilim adamdy damytyp, dú­nıe­tanymdyq, etıkalyq órisin ke­ńeıtip, onyń júrdek ýaqyttyń bar­lyq qıynshylyǵy men kút­pe­gen qasıetterine ár ýaqytta sa­byr­lylyq pen salqyndylyq tur­ǵysynan qaraıtyn tulǵa dá­re­jesine kóterilýine negiz bolady. Kredıttik bilim berý júıesin odan ári tereńdetýge bet bura otyryp, ýnıversıtet, eń aldy­men, shynaıy patrıotızmdi ósirý, jańǵyrtý – Qazaqstanda jańǵyr­týdyń negizgi joly dep biledi. Shetelden ǵalym-mamandar kel­­gen ýaqytta olardy ár ýaqytta ult-aspaptar orkestriniń aı­shyq­ty oryndaýyndaǵy ulttyq kúı áýezimen qarsy alý, sonan soń olarǵa kúndelikti jumystary aıaq­talǵanda ulttyq sıpattaǵy konsertterdi kórsetý – patrıotızmdi nasıhattaıtyn qýatty qa­dam. Án men kúı – ulttyń jany men táni. Oqý ǵımarattary men jataq­hanalardyń barlyǵynda memlekettik rámizder buryshy jabdyq­talǵan. Memlekettik rámizder – eldiktiń, ulttyq bolmystyń ól­shemi, arman-múddesiniń kórinisi. Elimizdiń Týynda, Eltańbasynda, Ánuranynda halqymyzdyń tu­nyp turǵan tarıhy bar. Memlekettik rámizderdi keńi­nen nasıhattaý maqsatymen tá­lim­gerlik saǵattar, pikirsaıystar men dóńgelek ústelder ótkizip turý ıgi dástúrge aınalǵan. Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵy, «Qa­­zaqstan-2030» strategııalyq baǵ­dar­­lamasy men Elbasynyń jyl­­daǵy joldaýlaryna baıla­nysty is-sha­ralarǵa stýdentterimiz jappaı qa­tysyp, onan óshpes ónege alýda. Qazirgi ýaqytta din, til má­selelerin, sybaılas jemqor­lyq­qa qarsy kúresti, Batys pen Shy­ǵys elderinen tolassyz aǵylǵan aqpa­rattardyń barlyǵyn Otan­nyń, Ata­mekenniń bolashaǵy tur­ǵy­sy­nan saraptaý – patrıotızmdi ny­ǵaı­­týdyń mańyzdy jaqtary­nyń biri. Osy oraıda, keń kó­lemdegi aqparattyq-tanymdyq ju­mystar, áleýmettik zertteýler, saýalnamalar, psıholo­gııa­lyq qoldaý jumy­sy ár ýaqytta óz nátıjesin berýde. Jastardyń qoǵamdyq sana­syn kóterý, azamattyq pozısııa­syn qalyptastyrý maqsatynda stýdenttik ózin-ózi basqarý qu­ry­lymy jumys isteıdi. Onyń qa­ta­rynda jastar isi jónindegi komıtet, stýdenttik dekanattar bar. Oqý prosesiniń barlyq sala­synda – tikeleı sabaq berý, ǵy­lymǵa, ónerge, qoǵamdyq belsendilikke baýlý arqyly patrıottyq sanany qalyptastyrýǵa bolady. Al onyń saıası-mádenı máni men maǵynasy qoǵamdyq ǵylym­dar­dy oqytý barysynda tolyqty­ry­lady, naqtylanady. Ýnıversıtette Abaıtaný or­ta­lyǵynyń ashylýy jáne Abaıtaný kýrsynyń sabaq kestesine enýi – patrıottyq sanany qa­lyptastyrýdaǵy mańyzdy qadam. Ǵasyrlar toǵysynda ómir súr­gen Abaı óz dáýirindegi qo­ǵam­dy qatty synǵa aldy, sol ar­qy­ly qazaqtyń rýhyn qaıraýǵa, jaq­sylyqqa, bilimdilikke, iskerlikke, jınaqylyqqa úndedi, boı­kúıezdikten aryltýǵa kúsh saldy. Uly Abaı aıtqan, naqtylaǵan usynystar men pikirler HHI ǵa­syr­dyń basyndaǵy Qazaqstan úshin de óte ózekti. Uly Abaıdan birde-bir kem túspeıtin talanttar qazaq halqy­nyń tarıhynda kóptep sanalady. Biz alǵa umtylǵan saıyn ta­rı­hymyzǵa kóz júgirtip, onyń ula­ǵatyn eskerip otyrýymyz kerek. Tarıhı dástúr men jańa­shyl­dyqty boıyna sińirgen qazaq­stan­dyq patrıotızm – qoǵamdy biriktirýshi, tutastyrýshy, turaq­tan­dyrýshy kúsh. Al Ońtústik óńirinde bul mıs­sııany Ońtústik Qazaqstan mem­lekettik ýnıversıteti aby­roı­men oryndap keledi. Názıgúl MUSAEVA, fılosofııa ǵylymdarynyń doktory, professor. Shymkent.