Orta bıznestiń qazany ortaımaıdy

Memlekettik saıasat shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaýǵa baǵyttalyp otyr. El ekonomı­ka­synyń basym bóligin orta bıznes ókilderiniń ıelenýine de ońtaıly jaǵdaı jasalyp jatyr. Elbasy Nursultan Nazarbaev «Bolashaqtyń irgesin birge qalaımyz!» atty Joldaýynda osy salaǵa aıryqsha nazar aýdardy. Indýstrııalyq-ınnovasııalyq jobalardyń qalalarda ǵana emes, aýdan ortalyqtarynda da iske asýy shaǵyn jáne orta bıznestiń ósip-órkendeýine arnalǵan bastama ekeni aıdan anyq. Osy oraıda otandyq ónimderdiń sapasy men ónimdiligin arttyrý maqsatynda basy óńirlerde, aıaǵy Astanada túrli baıqaýlar ótedi. Mundaı ıgi sharalar el ekonomıkasynda básekege qabiletti ónim­derdiń sany men sapasyn arttyrýǵa baǵyt­talǵan. Sondaı baıqaýdyń biri Qyzylorda qalasynda ótti. Bıylǵy konkýrs úsh nomınasııa boıynsha ótken. Oǵan barlyǵy 70-ke jýyq ótinish kelip túsken edi. Degenmen, qatań tańdaýdyń arqa­syn­da onyń 48-i ǵana baıqaýǵa qatysýǵa joldama aldy. Bir aıta keterligi, atalmysh kórmege qatysýshylardyń sany jyl saıyn artyp keledi. Sondaı-aq, kórmege qatysýǵa nıetti adam­dardyń da qarasy tym kóp. Bul eldiń shaǵyn jáne orta bıznespen aınalysýyna yńǵaıly bolǵanyn, kásipkerlikpen shuǵyldaný úshin barlyq jaǵdaı jasalǵanyn bildirse kerek. Kórmege qoıylǵan zattar kermedegi tulpar­lar sekildi. Biri-birinen ótedi. О́ndirilgen ónim­der kózdiń jaýyn alady. Oblys basshysy árbir kásip­orynnyń shyǵaratyn nemese óndiretin ónim­derimen jiti tanysty. Máselen, «Jer Ana grýpp» seriktestigi kúrish untaǵynan kespe ónimderin shyǵarady eken. Búginde taýarlaryn elimizdiń Almaty, Pavlodar, taǵy basqa óńirle­rine ótkizip, bolashaqta shetelge de eksporttaý­dy kózdep otyr. Al «Temirhan» JShS et jáne jartylaı fabrıkat ónimderin ákelse, «Jan» sharýa qojalyǵy konservi, tomat sekildi taýarlaryn kópshilikke usyndy. Sonymen birge, halyq tutynatyn taýarlar qatarynda erekshe kózge túskeni jeke kásipker Qarlyǵash Ilıasovanyń tigin buıymdary boldy. Ol bes jyl buryn Qyrǵyzstannan kóship kelgen eken. Qolónerdi ájesinen úırengen kórinedi. Quraq kórpe, kórpeshe, jastyq, oramal, júk­jap­qysh­tardyń neshe atasyn jasaıdy. Ony tap­syrys boıynsha tigip, ótkizedi. Baǵasy da sheber­diń eńbegine qaraı ártúrli. Osyndaı qolóner sheberligimen aınalysatyn araldyq Qudaıbergen Kúlmambetov zergerlik buıymdaryn kórmege ákeldi. Onyń zergerlik buıym jasaýdy úırenýi de qyzyq. Ákesi kásip etken eken kezinde. Ol ákesinen urlana júrip atamura ónerdi úıren­gen. Keıin elimiz táýelsizdik alǵan soń ata-baba mura­syn halyqqa usynyp, sata bastaıdy. Ol tek zergerlik buıymdardy ǵana emes, aǵash, teri, súıek, temir zattarynan da túrli tutynatyn taýarlar jasaıdy. Jaqynda ǵana respýblıka­lyq «Sheber-2011» qolónershiler konkýrsy ótken bola­tyn. Sol konkýrsta top jarǵan jeti azamattyń biri osy Qudaıbergen Kúlmambetov. Al bıylǵy jeltoqsanda Malaızııaǵa barmaq. Onda sheteldik zergerlermen tájirıbe almasyp qaıtpaqshy. Búginde esimi kópke tanys bolyp qalǵan jeke kásipker Ybyraıhan Musabaev óziniń tur­mystyq qaldyqtardan óńdelgen ónimderin kórme qonaqtaryna tanystyryp ótti. Polı­etılennen shyǵarylǵan turmystyq zattar dál qazirgi qajettilikterge jarap turǵany anyq. Kórmege qoıylǵan taýarlarmen tanysqan ob­lys basshysy Bolatbek Qýandyqov aımaq­ta­ǵy sha­ǵyn jáne orta kásipkerliktiń damýyna toqtaldy. – Bıylǵy kórmede taýarlardyń, azyq-túlik jáne ónerkásip ónimderiniń, qyzmet túrleriniń, barlyǵynyń da sapasy, kólemi, túri aıtarlyq­taı kóp. Mundaı básekege tótep beretin ónim­der qatarynyń kóbeıe bastaǵany oblysy­myzda kásipkerlik salasynyń damyp kele jatqa­ny­nyń kórinisi. Elbasynyń qazaqstan­dyq taýar­lardyń mazmunyn ulǵaıtý baǵdarla­masyn júzege asyrý men tutynýshylardyń otandyq ónimderge degen suranysyn qanaǵat­tan­dyrýdy maqsat tutqan osyndaı kórme-konkýrstardyń jıi ótkizilýi ónimderimizdiń sapasyn jyldan-jylǵa arttyra beretini sóz­siz. Indýstrııa­landyrý baǵdarlamasyna sáı­kes oblysymyzda quny 260 mıllıard teńgeni quraıtyn 125 ınvestısııalyq joba iske asy­rylýda. Onyń ishinen ındýstrııalandyrý kartasyna quny 87 mıllıard teńgeni quraıtyn 22 joba engizildi, – dedi oblys ákimi. Sonymen qatar, ótken jyly júzege asyrylǵan 11 jobany atap kórsetti. Olardyń ishinde 660 bas iri qaraǵa ar­nalǵan taýarly-sút fermasy, qýattylyǵy árqaısysy 25 MVt-ny quraıtyn 2 gaztýrbı­naly elektr stansasy, gazdy óńdeıtin qondyr­ǵynyń ekinshi kezegi, nan zaýyty, bıtým zaýyty bar. Ústimizdegi jyly quny 1 mıllıard AQSh dollarynan asatyn 50-den astam joba júzege asyrylady. Sonymen qatar, «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy aıasynda óńirlik úılestirý keńesi 16 jobany maquldasa, onyń altaýy boıynsha úsh jaqty kelisim jasalyp, 7 joba tıisti mınıstrlik qaraýynda. Indýs­trııa­landyrý jáne bıznestiń damýy oblystyń makro-ekonomıkalyq kórsetkishterin edáýir joǵarylatty. Atap aıtsaq, bıylǵy jartyjyl­dyqta tirkelgen shaǵyn jáne orta kásipker­likpen aınalysatyndar byltyrǵymen salys­tyr­ǵanda 31,7 paıyzǵa artyp otyr. Bul respýblıkadaǵy besinshi kórsetkish. Osy sala boıynsha 124,4 mlrd. teńgeniń ónimi óndirildi. Sonyń nátıjesinde, bıýdjetke túsken kiris kólemi 13,5 mlrd. teńgeni qurady. Sonymen qatar, aımaq basshysy ótkizilip otyrǵan kórme-konkýrsqa qatysýshylardyń kúndelikti jasaǵan eńbeginiń jemisin ha­lyqqa kórsetýge mol múmkindik jasaıtynyn aıtty. О́nim sapasyn arttyrýǵa, el rynogyn básekege qabiletti ónimmen toltyrýǵa yq­paly zor ekendigin de alǵa tartty. Oblystyń kásipkerlik sa­lasyn damytýǵa qosqan eń­bekterine alǵys bildire kele, kórme jeńim­pazdaryn dıplom­dar­men jáne eskertkish syı­lyqtarmen mara­pattady. Atalmysh kórme-konkýrs aıasynda ekinshi deńgeıli bank fılıaldary, «Damý» kásipker­likti damytý qory» AQ fılıaly jáne basqa da qarjy ortalyqtary qatysyp, aqparattyq materıaldar taratty. Osy oraıda «Damý» qorynyń jumysyn basa aıtyp ketken abzal. Bul qor óńirdegi shaǵyn jáne orta bıznesti qarjylandyrýda aýqymdy sharalardy atqaryp keledi. Mysaly, 2010 jyly «Jańa bıznes bastamalardy qoldaý», «Kásipkerlik sektordy saýyqtyrý», «Eksportqa baǵyttalǵan óndiristi qoldaý» baǵyttarynda birshama irgeli ju­mystar atqarylǵan. Al bıyldan bastap joǵa­rydaǵy jobalarǵa «Kásipkerlik áleýetti kú­sheıtý» baǵyty engizilgen. «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy sheńberinde de kóptegen istiń basy qaıyrylǵany baıqa­lady. Máselen, qor arqyly 15 joba maquldanǵan. Onyń ishinde 4 joba boıynsha úshjaqty kelisim jasalǵan. Sondaı-aq, dál qazir 6 jobaǵa jalpy quny 1,01 mıllıard tenge bolatyn sýbsıdııalaý kelisim-sharty jasalyp jatyr. Kórme sońyna qaraı oblys basshysy úzdik taýarlardy marapattady. «Úzdik azyq-túlik taýarlary» atalymy boıynsha «RZA» AQ birinshi oryndy jeńip aldy. Al odan keıingi úzdik­terdiń sherýin «Jer Ana grýpp» JShS men «Akvalaın» JShS jalǵastyrdy. «Halyq tutynatyn úzdik taýarlar» atalymynda ar­naıy kıim tigetin «Ozyq» JShS alǵa ozdy. Perde jáne tósenish buıymdaryn óndiretin «Sultan-Súırik» JShS ekinshi oryndy, kúıdi­rilgen kirpish shyǵaratyn «Asar-qury­lys» JShS úshinshi oryndy ıelendi. «О́n­diristik maqsattaǵy úzdik taýarlar» atalymy boıynsha «Mır-2001» JShS top bastady. Ol tabanjol plıtalaryn shyǵarýmen aınalysady. Temir-beton óndirisimen aınalysatyn «MO-1»JShS ekinshi oryn aldy. Al qamys jańqasynan taqta shyǵaratyn «Altyn bala-08» JShS úshinshi oryndy ıelendi. Erjan BAITILES, Qyzylorda.