«Búgingi tańda eki el arasynda dıplomatııalyq qarym-qatynas ornap, dostyq baılanysymyzdyń nyǵaıýýyna 25 tolyp otyrǵan mereıli sátte Astana tórinde Ishtvan Qońyrdy eske alyp, onyń qundy eńbekteriniń tusaýkeser rásiminiń óteýi eleýli oqıǵa. Osyndaǵy memleket aralyq tarıhı baılanystyń dánekeri bolǵan kórnekti qaıratker Ishtvan Mandokıdyń kitaptary men qoljazbalarynyń 2014 jyly atajurtqa ákelinýi jáne Almatydaǵy №154 mektepke qaıratker ǵalymnyń esiminiń berilýi, bul adamnyń uly dala rýhanııaty úshin qanshalyqty mańyzdy tulǵa bolǵandyǵynyń aıǵaǵy» dedi jıyndy ashyp sóz alǵan Halyqaralyq Túrki akademııasynyń prezıdenti, «Egemen Qazaqstan» AQ-nyń basqarma tóraǵasy Darhan Qydyráli myrza.
Rasynda Ishtvan Qońyr – túrik-qypshaq dúnıesiniń bútindigi úshin tún uıqysyn bólip, túnek ǵasyrdyń qoınaýyna sińip ketken qypshaqtyń tili men dilin túgendeý jolynda ter tókken ǵalym. Ákesi de el basqarǵan tekti tuqymnan eken. Ol uly Ishtvanǵa «Sen arǵymaǵy aýyzdyǵymen alysqan uly dala ulanysyń, tegeýirini tas jaratyn qııa shyńnyń qyranysyń, er jetkende ejelgi jerge bararsyń, meniń mazaryma bir ýys topyraq ákep salarsyń» dep ólmes ósıet aıtqan eken. «Osy áke ósıetin oryndaǵanyn kózim kórdi», - deıdi tarıhshy-ǵalym Bolat Kómekov. Ishtvan Qońyr 1977 jyly alǵash ret Almatyǵa kelgende «ákemniń ósıeti edi» dep eline bir ýys topyraq alyp qaıtqan eken.
1992 jyly dúnıeden ótken ǵalymǵa topyraq qazaq jerinen buıyrdy. О́z ósıeti boıynsha ol Keńsaı zıratyna jerlendi. Myńnan tańdap alǵan jan-jary qazaq qyzy Ońaısha apamyz qazir jubaıynyń artynda qalǵan mol muralaryn kózdiń qarashyǵyndaı saqtap otyr.
Jıyn barysynda túrkolog-ǵalymdy eske alýmen qatar onyń aǵylshyn tilinde jaryq kórgen «Newcomers from the East» («Shyǵystan qonystanýshylar») atty maqalalar jınaǵynyń tusaýy kesildi. Bundaı ıgi sharaǵa muryndyq bolǵan Halyqaralyq Túrki akademııasy. Jınaqtyń jaryq kórýine at salysqandar ǵalymnyń shákirti, jas túrkolog Davıd Shomfaı Qara men vengrlik professor Adam Molnar.
Aǵylshyn tilinde jaryq kórgen atalysh eńbektiń mańyzy jaıly Vengrııanyń Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy tótenshe jáne ókiletti elshisi, doktor Andrash Baranı myrza bul týynda mádenıetterdi jalǵastyrýshy altyn kórip dese, jas ǵalym Davıd Shomfeı Qara myrza ardaqty ustazy jaıly: «1999 jyly 20 jasymda Ishtvan ustazdyń eteginen ustadym, eki jyl qasynda júrip kóp dúnıe úırendim. Qoldaryńyzdaǵy kitapta – ǵalymnyń ózekti maqalalary toptastyrylǵan jáne qýman-qypshaqtyń tildik erekshelikterine baılanysty óte qundy málimetter bar. Biz ǵalym murasyn aǵylshyn tiline aýdarý arqyly álemge tanystyrýdy maqsat ettik. Bolashaqta ustazym salyp ketken sara joldyń mırasqory retinde eńbek ete beretin bolamyn» dedi.
Sonymen qatar jıyn sońynda Ishtvan Qońyr jaıly 2013 jyly «Qypshaq shyraqshysy» degen atpen túsirilgen 50 mınýttyq derekti fılmniń kórsetilimi boldy. Fılmde ǵalymnyń týǵan ólkesi men ómir joly, ǵylym jolyndaǵy jankeshtiligi, sonaý Keńes zamanyndaǵy saıası kózqarastyń saldarynan týyndaǵan kedergiler... osynyń bárine moıymaı, qajyrlyq tanytyp, alǵa qoıǵan maqsaty úshin shynaıy kúreskerlik kórsete bilgen keıipkerdiń tabandy tulǵasy beınelengen. Ásirese kıno keıipkeri týraly qazaqstandyq ǵalymdardyń eljirete sóılegen júrekjardy lebizderi eriksiz kóńil tolqytady.
Beken Qaıratuly,
«Egemen Qazaqstan»