Jalpy, 1986 jylǵy «Jeltoqsan oqıǵasy» ǵana emes, Keńes ókimetiniń tuıaq serper kezeńi álem jurtshylyǵynyń nazarynda boldy. Osy kezde Dinmuhamed Ahmetuly Qonaevtyń qyzmetinen ketip, ornyn jergilikti halyqqa beıtanys G.Kolbınniń basýy, oǵan Qazaq eliniń narazylyǵy týraly aqparattar búkil álemge tarap jatty. Barsha álem Ortalyq Azııa aımaǵynda bir ózgeristiń bolaryn kútkendeı edi. Halyqtyń qarsylyǵyna ushyrap, jaǵymsyz áreketterimen el esinde qalǵan G.Kolbın ózin Máskeý aldynda ǵana emes, shet elge aqtap kórsetýdi maqsat tutqany baıqalady. Onyń sol kezdegi qazaq qoǵamy, el tutqasyn ustaǵan azamattarǵa qatysty kóbi jalǵan, asyra siltegen aqparattary Keńes Odaǵyn bylaı qoıyp, shet el baspasózinde jarııalanyp jatty.
1986 jyly jeltoqsan aıynyń ortasynda qyzmetine kirisken G.Kolbın jergilikti halyqtyń ózine degen narazylyǵyn sezip, Qazaq Respýblıkasyn kúıeleýdiń nebir ádisterin qoldanǵanyna sol kezdegi gazet tigindileri kýá. Ol 1987 jyldyń qańtar aıynda «The Moskow news» basylymyna kólemdi suhbat berip, qazaq qoǵamyn basynan aıaǵyna deıin jemqorlyqqa batqan el, basshylyq tizgindi ustaǵan azamattardy qara basyn kúıttegen toıymsyz retinde sýrettegen. «The Moskow news» gazetine G.Kolbınniń Qazaq Respýblıkasyn dattaǵan suhbaty jarııalanǵan soń kelesi kúni Japonııanyń «Asahı» basylymynyń halyqaralyq taqyryptarǵa arnalǵan betine «Keńes ókimeti. Qazaq Respýblıkasy. Basshylyǵy túgel irip-shirigen» (22 qańtar, beısenbi, 1987 jyl) degen taqyryppen kólemdi maqala jarııalandy. Taqyryptyń tómengi jaǵyna «Ettiń 30 paıyzy úkimetke jasyryn jolmen tasylǵan, turǵyn úı bólinisiniń 80 paıyzy zańsyz» dep jazylǵan. Maqalanyń bas jaǵyna G.Kolbınniń Qazaqstan Kompartııasy basshylyǵynda 22 jyl otyrǵan Dinmuhamed Qonaev qyzmetinen bosatylǵan soń ornyna kelgen adam ekeni aıtylǵan.
Maqalada G.Kolbın «jemqorlyqqa belshesinen batqan Qazaq Respýblıkasyn» qyzmetine kirise salysymen dereý tazartyp shyqqanyn málimdeıdi. Qazaqstan úkimeti, partııa, mılısııa, sot tóraǵalary barlyǵy ózderiniń malyn kolhoz, sovhozǵa ótkizip, «jeke malyn baǵýǵa memleket qarjysyn paıdalanǵan», deıdi. «Sosıalıstik Keńes Odaǵynda osyndaı bıýrokratııa qaýlap, joǵary taptyq avtorıtarızm jaılap barady, muny áshkereleý qoǵamdyq reforma men túıtkildi máselelerdiń sheshimin tabý úshin qajet», degendi de qosady.
G.Kolbın «Qazaq Respýblıkasynyń astanasy Almatydan bastap barlyq oblystardyń ortalyq qalalarynda azyq-túliktiń úshten birin basqarýshy tap paıdalanǵanyn aıtypty. Mysaly, barlyq dúkenderde satylýy kerek ettiń 30 paıyzy jasyryn jolmen basqarýshy mekemege jetkizilip otyrǵan, deıdi. Sóıtip, Qazaq Respýblıkasyn basynan aıaǵyna deıin jemqorlyq jaılaǵan el retinde sıpattaıdy. Al shyn máninde Qazaqstanda óndirilgen et qana emes, jergilikti dúken sórelerinen tabylmaıtyn, odaqtas respýblıkalardan shyqqan azyq-túlik, jemis-jıdekterge deıin Keńes Odaǵynyń ortalyǵy – Máskeý men úlken shahar Lenıngradqa tasylǵany sol zamandy kózi kórgenderdiń esinde bolsa kerek.
Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıtetiniń birinshi hatshysy respýblıkadaǵy basshylardy bılıard, saýna, saıajaılar salyp, onda memleket qarjysymen adamdar jumys istegen dep aıyptaǵan. «Mundaı oryndarǵa basshylar jylyna eki-úsh ret dostaryn, otbasyn ertip baryp demalǵan», deıdi. Biraq ondaı mekemelerdiń qaıda ornalasqany týraly bir aýyz sóz aıtpaıdy. Sóziniń sońynda G.Kolbın: «Kileń basshylar memleket qarjysyn paıdalanyp, qarapaıym adamdardan artyq dárejede, shalqyp ómir súrgen jumaq tárizdi uıashyqtyń kózin joıdyq», dep málimdegen. Bul sózine de naqty mysal keltirmegen ol Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesine depýtattardyń 16-sy bul dárejege laıyq emes dep tanylǵanyn da aıtqan.
D.A. Qonaevtyń kezindegi Qazaq Respýblıkasyndaǵy basshylyq jaıynda shet elge osyndaı aqparat taratqan G.V.Kolbınniń ózi memleketke adal boldy ma? G.V.Kolbın otbasymen Almatyǵa kóship kelgende qyzyna jeke úsh bólmeli páter bergizgeni, Tólebaev kóshesi boıyndaǵy úıine jóndeý jumystaryn júrgizýge memleket qarjysynan 33 myń rýbl (ol ýaqytta úsh bólmeli páterdiń quny 10 myń rýbl) jumsalǵany, qyzy men áıelin, eki ıtimen qosyp Ýlıanovskiden jeke-jeke ushaqtarmen jetkizýge qyrýar aqsha ketkeni tarıh paraqtarynda jazýly (E.Aýbakırov. Kolbın. Shtrıhı k portretý // «Ekspress K». № 233, 11.12.2009).
«Asahı» gazetiniń atalǵan kúngi halyqaralyq aıdarynda Qazaq KSR-inde eki zaýyt basshysynyń paraqorlyǵy úshin ólim jazasyna kesilgeni týraly aqparat jarııalanǵan. Budan G.Kolbın basqaryp turǵan kezde álemge Qazaq Respýblıkasy týraly jaǵymsyz aqparattardy arnaıy taratý saıasaty júrgizilgeni baıqalady. Sol zamandy kózben kórgender G.Kolbın az ýaqytta júzege asyryp tastaǵan «jemqorlyqpen kúres naýqanynda» aıyp taǵylǵan jergilikti basshylardyń barlyǵy qazaqqa qarsy saıasatty qoldamaǵany úshin qyzmetinen bosatylǵany da umytylmasa kerek.
Sharafat JYLQYBAEVA