• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
Basty saıtqa ótý
Ádebıet 22 Mamyr, 2017

Saýytbek Abdrahmanov. Myrza ken

240 ret
kórsetildi

Myrzekeńdi – Myrzataı Joldasbekovti bilgenime elý jylǵa jýyqtapty.  Naqtylap aıtsam,  dál 47 jyl bolypty. Az ýaqyt emes. Áıteýir bir adamdy tanyp-bilýge emin-erkin jetetin ýaqyt.

Ol kisi bizge birinshi kýrsta «Ejelgi dáýir ádebıeti» páninen dáris bergen-di. Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń  dańqy dúrildep turǵan kezi. Arystan tulǵaly rektorymyz О́mirbek Aryslanuly Joldasbekovten bastap, otyzdan jańa asqan jas dosent Myrzataı Joldasbekovke deıingi aralyqta bir osal adam joq sııaqty seziletin. Biz oqýǵa túsken 1970 jyly KazGÝ-diń fılologııa, jýrnalıstıka fakýltetteri qazaq ádebıetiniń tarıhyn jańasha dáýirlep oqytýdy arnaýly bekitilgen baǵdarlamamen bastaǵanyna birer jyl ǵana bolǵan eken. Buǵan basty sebepker  1967 jyly «Ejelgi ádebıet nusqalary» atty oqýlyq-hrestomatııanyń jaryqqa shyǵýy kórinedi. «Kórinedi» deıtinimniń mánisi bar. Mektepte qazaq ádebıetiniń tarıhyn Buqar jyraýdan bastap oqyp kelgen aýyl balasynyń sodan birer jyl buryn basylǵan Muhtar Maǵaýınniń «Qobyz sarynyna», biz oqýǵa túsetin jazda jaryqqa shyqqan «Aldaspan» antologııasyna qaıran qalyp, ádebıetimiz tarıhynyń bastaýy HVIII ǵasyrdan HV ǵasyrǵa bir-aq ysyrylǵanyna sener-senbesin bilmeı,  esi ketip júrgen kezinde birinshi kýrsqa túsken bette «Ejelgi dáýir  ádebıeti» degen pánge tap kelgendegi, ony oqytatyn aǵaıdyń qazaq ádebıetiniń qaınar bulaqtary sonaý VII ǵasyrǵa tartady degen tosyn tujyrymdaryn tyńdaǵandaǵy tańdanysyn ózińiz shamalaı berińiz. Tomsen degen kisiniń Orhon ózeni boıynda tasqa qashalǵan jumbaq jazýlardyń arab jazýy tárizdi ońnan solǵa qaraı oqylatynyn túısikpen túsinip, táńirlik dindi ustanatyn zamanda týǵan mundaı jádigerlikte «táńiri» sózi qalaıda qoldanylmaı qoımaıtynyn anyq bilip, bárinen buryn sony izdegenin,  aldymen bir shoǵyr tańbalar tirkesinen ( i – r – ń – t ) oı qısynymen «tńri» degen sózdi  («táńiri»)  tapqanyn, sol arqyly áýelde tórt áriptiń basyn ashqanyn, artynsha qytaıdyń shejirelik mátinderinde kezdesetin Kúltegin, Bilge ataýlaryndaǵy áripterdi jańaǵydaı boljammen  dál basqanyn, sóıte-sóıte jer attaryn, el attaryn izdeı kele bir áripten keıin bir árip andyzdaı órip qoıa bergenin, ári qaraı tutas mátindi túgel oqı alǵanyn, aqyry syna jazýy álipbıin túgendep shyqqanyn áńgimelegende ǵalymnyń osynshama oqys oılaý júıesine qatty qaıran qalǵanym esimnen ketpeıdi. Aǵaıymyz sonyń bárin aýyz ashqyzyp, kóz jumǵyzyp aıtyp qana qoıǵan joq, árıne. Ol kisi bizge syna jazýlarynyń álipbıinen bastap úıretti. Bireýi naızaǵa, bireýi ashaǵa, bireýi keregege uqsaıtyn sol aıqysh-uıqysh áripterdi kádimgi birinshi synypqa jańa barǵan balalardaı  saýsaqtarymyzdy maıystyra jazyp jatatynbyz. «Qaǵynlyǵ býdý ertim, Qaǵanym qany, Ne qaǵanǵa isig-kúchig birúrmen» deıdi de, aǵaıymyz bizge qarap, «Al, ne uqtyńdar?» deıdi. Jópeldemede aıta almaı qalamyz. «Qaǵandy halyq edim, Qaǵanym qaıda, Qandaı  qaǵanǵa kúsh-qýatymdy berermin?» dep turǵan joq pa? Ár sózin jeke-jeke aıtyp kórseńder de kózderiń jetedi ǵoı», deıdi aǵaıymyz. Ras-eı, dál solaı dep tur... Aǵaıymyz onymen  toqtamaıdy. Endigi bir sabaqtarynda jańaǵy mátinderde aıtylatyndardyń Kúltegin men Bilge qaǵandardyń erlik joryqtarynyń, eldik shaıqastarynyń shyn shejiresi ǵana emestigin, olardyń epıtettermen, allegorııamen, metonımııamen kómkerilgen kórkem sóz, tipti ara-arasynda kádimgi óleńmen órilgen jyr ekenin dáleldeýge kóshedi. 727 jyr jolynyń qanshasy qansha býyndy ekenin eseptep turyp beredi. Sóıtse olardyń arasynda jeti-segiz býyndylary búkil eskertkishter mátinderiniń úshten birine jýyǵyn, dál aıtqanda 30,3 paıyzyn quraıdy eken. Bul qazaq epostarynyń basty ýázini emes pe! Sózderiniń uıqasyna, ishki yrǵaqtyń úılesimine naqty-naqty mysaldar aıtady. Uıqastyń ol zamanda tipti keıde sóz basynda da keletinin kórsetedi. «Ilgerú – kún toǵsyqqa, Birgerú – tún ortýsyńarý Quryǵarý – kún batsyqyńa Iyrǵarý – tún ortýsyńarý» («Ilgeri – kún shyǵysynda, Ońymda – tún ortasynda, Keri – kún batysynda, Solymda – tún ortasynda») degen joldardy sol zamandardaǵy, bir myń eki júz elý jyldaı burynǵy kezeńdegi ólshemmen qaraǵanda óleń emes dep kim aıta alady?

Qysqasy, ustazymyz otyzynda orda buzǵan jigittiń dál ózi bolyp shyqty. Otyzǵa jasy tolǵan jyly «Orhon eskertkishteri jáne olardyń qazaq ádebıetine qatysy» degen taqyrypta qorǵaǵan dıssertasııasy arqyly jalyndaǵan jas ǵalym Myrzataı Joldasbekov kóne túrk dáýiriniń sol ǵajaıyp tas muralaryna bizdiń ata-babalarymyzdyń da ortaqtyǵyn dáleldep qana qoımapty, ol muralardyń tildik turǵydan da, sóz órnegi jaǵynan da, ǵasyrlar óte kele tól ádebıetimizge etken áseri jaǵynan da basqalardan góri myna bizge jaqynyraq ekenin, «qazaq halqyndaǵy baı jyr dástúriniń negizi sol Orhon eskertkishterinde qalanǵanyn» dáleldep shyǵypty. Qazaqtyń kóp túrik enshi alysyp tarasqanda qara shańyraqta qalǵan qaraorman el, baıtaq dalasyn erligimen, órligimen qorǵap qalǵan qaharman jurt ekenin kórsetipti. Sol jyrlardyń ári ǵylymı, ári kórkem aýdarmasyn alǵash ret jasap shyǵypty. Jasaǵanda da kóktasqa qaıtadan qashalǵandaı etip, aıly túnde tastaq jolǵa tıgen aıtuıaqtyń taqylyndaı tógildirip túsiripti. Aıtqandaı, myna jaıǵa nazar aýdara keteıik. Myrzataı Joldasbekov osydan jarty ǵasyr burynǵy dıssertasııalyq eńbeginde «Aldaǵy ýaqytta Orhon eskertkishteriniń talaı aýdarmalary jaryq kórip, birte-birte jetile túsetini aqıqat» dep jazǵan eken. Solaı bolýǵa tıisti edi. Olaı bolmady. Jarty ǵasyr ishinde qazirgi qazaq tiline Orhon eskertkishteriniń jańa ǵylymı aýdarmasy (sonyń negizindegi taza poetıkalyq erkin aýdarmalardy aıtpaǵanda) jasalmady. Nege? Munyń sebebi Joldasbekovtiń aýdarmasy («aýdarma» bul arada shartty uǵym, eńbektiń tabıǵaty tól tilimizdiń bastapqy nusqasynan qazirgi qazaqshaǵa qotarýǵa kóbirek keledi) endi ári qaraı jetildirýdi kerek etpeıtindeı, qaıta oralýǵa ońaılyqpen júrek daýalamaıtyndaı minsiz shyqqanynda bolsa kerek.  Myrzataı Joldasbekovtiń «Kúltegin», «Tonykók» jyrlaryn zerttep, olardyń tarıhı derek kózi ǵana emes, kórkem sózdiń kemel shyǵarmasy da ekendigin dáleldep, kandıdattyq dıssertasııasymen-aq ádebıetimizdiń bastaý-bulaqtaryn tutastaı 12 ǵasyrǵa árige jyljytyp bergenin (ǵylymı ortada asa abyroıly «Voprosy lıteratýry» jýrnaly col tusta:  «vozrast» kazahskoı lıteratýry ývelıchılsıa na dvenadsat stoletıı» dep jazǵan) barsha jurtshylyq jaqsy biledi. Qazirdiń ózinde jaqsy baǵalaıdy deı almaımyn, biraq qazirdiń ózinde jaqsy biletini anyq.

Atyńnan aınalaıyn Beısekeń – Akademııaǵa korrespondent-músheliktiń saılaýyna túskende bir de bir shar ala almaıtyn qaıran Beısenbaı Kenjebaev talantty shákirtin qııaǵa qaırap salyp, ustazyn arqalanǵan shákirti qatyp-semip turǵan qasań qaǵıdalardy qaqyratyp ótip, jastyq jalynmen jazyp, qoımaı júrip qorǵap shyǵatyn sol eńbekten keıin biz biraýyzdan Orhon eskertkishterin  ózimizdiń muramyz sanaı bastadyq, oǵan tikeleı qatystylyǵymyzǵa maqtanýǵa aýystyq, tól tarıhymyzdyń tereńdigine, ertedegi batyr babalarymyzdyń isiniń erendigine kóz jetkize tústik, sol eńbekten keıin bizdiń túrkologııadaǵy  jalymyz Odaq boıynsha kúdireıip shyǵa keldi, sol eńbek búgingi tańda tildesterden dildester jasaý jolynda Prezıdent Nazarbaevtyń tikeleı bastamasymen qurylǵan Halyqaralyq Túrki akademııasynyń halqy 80 mıllıondyq Túrik elinde emes, halqy 18 mıllıondyq Qazaq elinde  ornalasýyna, búginde álemdik túrkologııanyń ortalyǵyna aınala bastaýyna yqpal jasaǵan faktorlardyń biri bolyp otyr.

Ǵalymnyń jyldar boıǵy qat-qabat sharýanyń qamymen júrińkirep qalyp, keıindeý qorǵaǵan doktorlyq dıssertasııasynyń da bási bólekshe. Qaı halyqtyń da qadir-qasıetin aıqyndaıtyn belgilerdiń biri – óziniń rýhyna qajetti qaınardy óz boıynan taba alýy.  Osy turǵydan qaraǵanda bizdiń Shoqan, Abaı syndy danalarymyzdyń shyǵý syryn negizinen ózge mádenıetterdiń, aldymen orys, batys mádenıetteriniń yqpalymen  ǵana túsindire salýǵa tyrysýshylyq beleń alyp kelgeni jasyryn emes. Al qara tanymaǵan, sol sebepti klassıkterdi oqymaǵan, sol sebepti olardan qajymaı-talmaı úırenýge múmkindigi bolmaǵan Jambyldyń danalyǵynyń syryn keńestik ıdeologııa olaı dep aıta almady da, onyń fenomenin halyq talanttarynyń boıyndaǵy bula kúshti bulqyntyp shyǵarǵan jańa zamannyń qýatymen ǵana túsindirdi. Bul áńgimede shyndyq joq emes, árıne. Biraq, Jambyl qazan tóńkerisine deıin de Jambyl boldy ǵoı. Sondyqtan Jambyldy keńestik kezeń týdyrǵandaı sóıleı salýdyń jóni kelmeıdi. Jambyl qazaq atty halyqtyń ózine jetimdi mádenıetti (samodostatochnaıa kýltýra) ózi tolyq jasaı alǵanyn kórsetýimen de qymbat. Joldasbekov Jambyldy týdyrǵan jyr mektebiniń bastaýy áriden, áriden bolǵanda kádimgi Kúltegin, Tonykók jyrlarynan arna tartatynyn eshkim talasa almaıtyndaı etip taratyp berdi.    

Ýnıversıtet bitirip ketkennen keıin Myrzekeńmen aralas-quralas bola alǵan joqpyz. Oqytýshydan kafedra meńgerýshisi, odan fakýltet dekany, odan Taldyqorǵan pedagogıka ınstıtýtynyń rektory, odan Oqý mınıstri bolǵanyn estip, tabysty jolyna qýanyp, syrttaı tileýles bolyp júrdik.  Sekseninshi jyldardyń aıaǵynda taǵdyr jolymyz qaıtadan toqaılasty.  Aǵaıymyzben partııanyń Ortalyq komıtetinde qyzmettes boldyq. Myrzekeń ıdeologııa bólimin basqardy. Osy salanyń jumysyna aty ańyzǵa aınalǵan О́zbekáli Jánibekov jalpy basshylyq jasap, el aýzynda ekeýi «О́zekeń men Myrzekeń» atanǵan sol bir ǵajap jyldardy qazir saǵyna eske alamyz. Ol kezde men mádenıet sektorynyń meńgerýshisi bolyp istegen edim. Alash arystaryn aqtaý jónindegi jumysty qolǵa alǵan tusta bólim meńgerýshisiniń bilimi de, biligi de, keleli iske keńesip baryp, bel sheshe kirisip ketetin qaıraty da tamasha tanylǵan. Neshe túrli qyzyq pen shyjyq bolyp jatatyn jumysymyzda. Aıtysty alǵash ret Respýblıka saraıynda uıymdastyrǵanymyz, dál sol aıtysta aqyndarymyz respýblıkanyń birinshi basshysynan bastap talaıdyń tý-talaqaıyn shyǵarǵany da esten ketpeıdi. Keshke bárin «Qazaqstan» qonaqúıinde jınap, biraz «ınstrýktaj» bergen edik, qyrsyqqanda, erteńine qyzdy-qyzdymen odan da asyryp jiberdi. Sonda Myrzekeńe kirip aqtalǵanym, qysylǵanymnan: «Qaıteıik endi. Erikti japsań Serik shyǵady, Serikti japsań Erik shyǵady» degenim de bar. Erigimiz – Erik Asqarov, Serigimiz – Serik Qusanbaev qoı baıaǵy. Sondaı-sondaıdyń bárine keńdikpen qaraıtyn.

Eınshteınnen bireý «Ǵylymı jańalyq qalaı ashylady?» dep surapty. Sonda  ǵalym: «Jalpy, jańalyq ashýǵa bolmaıdy, ony jurttyń bári biledi, biraq sony bilmeıtin adamdar da tabylyp qalady, jańalyqty mine solar ashady» degen eken. Myrzataı Joldasbekovtiń Ortalyq komıtet apparatyna ala kelgen jańalyǵyn da bir yńǵaıda solaı deý jón. Budan buryn ne aýpartkomda, ne qalkomda,  ne obkomda bir kún jumys istep kórmegen adamnyń Ortalyq komıtetke sol kelisin áý basta árkim árqıly áńgimege áýeze etkeni ras. Qyzyq bolǵanda, Myrzekeńniń sonysy, ıaǵnı partııalyq jumystyń qazanyna túsip kórmegeni kemshilikke emes, qaıta artyqshylyqqa shyqty. Myrzekeńniń partııalyq jumysta neni isteýge bolatynyn, neni isteýge bolmaıtynyn bilmeı kelgeni, bilmeı kelgenimen qoımaı, bilmegenin biletin myna bizden  surap almaǵany túptep kelgende bárimizdiń abyroıymyzǵa aınaldy. Mysaly, biz, apparatshylar, Ortalyq komıtettiń hatshylarymen aıtysýǵa, áıteýir jurt kózinshe aıtysýǵa bolmaıtynyn bilemiz. Myrzekeń bilmeıdi. Sóıtedi de OK hatshysy Anýfrıev Myrzekeń basqaryp otyrǵan salanyń jumysyn partııa jınalysynda ádiletsiz synasa sol jınalysta-aq sóz alyp, jaýabyn beredi, toıtaryp tastaıdy. Ekinshi hatshy Meńdibaev joq jerden tıise ketse ile-shala eki orynbasary Igor Romanov pen Rysty Sarıevany janyna ertip alyp, kabınetine barady da, álginiń aıtqandarynyń bárin teristep bitpeıinshe shyqpaı qoıady. Ony aıtasyz, Kolbınniń ózimen talaı tiresip edi-aý Myrzekeń. Ásirese, memlekettik til mártebesin eki tilge qatar berý máselesi kóterilip, janymyz muryn ushyna kelgende elden toptap túsip jatqan hattardy qobyrata kóterip, memlekettik til bir til – qazaq tili bolýy kerektigin negizdegen (ózi ábden ıin qandyryp, jetildirgen) jazbalarymyzdy alǵa ustap, altynshy qabatqa attanatyn kezderde kúreńtory óńi qaraýytyp ketetini áli kúnge kóz aldymda. Ondaıda keıde senisetin jigitterin shaqyryp: «Al, men kettim» deıtini de bolatyn. Sonda osy joly qyzmetimen qoshtasyp shyǵýy da múmkin ekenin aıtqandaı kórinetin. Bizben qyzmettes bolǵan Jumaǵalı Naýryzbaı «Kúltegin armanynyń jalaýgeri» atty maqalasynda sol tustaǵy Myrzekeńniń qalpyn «Ol kezeńde partııanyń azýyn aıǵa bilegen basshylaryna toıtarys berý, respýblıkadaǵy partııalyq bıliktiń birinshi adamyna onyń ózi qalamaıtyn aqparatty jetkizý ekiniń biriniń qolynan kele bermeıtin erlik edi. Asyly, syn saǵattarda synyp túspeı, shyńdala túsý, shıryǵa túsý úshin de adamǵa úlken qasıetter kerek-aý», dep jaqsy jazǵan. Aqyl, qaırat, júrekti birdeı ustap, kerek jerinde aıladan da taıynbady-aý sonda sabaz. «Áı, Kolbın dál osyǵan kóne qoımas» degen máseleni de sheship shyǵady keıde. «Myrzeke, áńgime qalaı boldy ózi?», deımiz ondaıda ońasha qala alsaq. «Úndeme, – deıdi Myrzekeń daýysyn báseńdetip. – Bul ózi óńkıip, dóńkıip júrgenimen qorqaq adam. «Osyny jasamasaq jaman bolýy múmkin, jastardy taǵy qoldan kóterip alyp júrýimiz múmkin» degen sııaqty aıtsań sylq ete qalady eken, sony baıqadym»...  Myrzataı Joldasbekovtiń qazaq tiline memlekettik mártebe alyp berý jónindegi eldiń bar tilegin, zar tilegin jerine jetkizip, kelesine keltirgen eńbegin, Ábdýálı Qaıdar sııaqty ardaqty azamattarymyzdy alǵa tosa, Úkimet basshysy Nursultan Nazarbaevqa súıene otyryp,  sózin ótkizgen sańlaq saıasatkerligin atap aıtý tarıh aldyndaǵy paryzymyz.  

 Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń el egemendigine umtylý, táýelsizdikke qol jetkizý, táýelsizdikti baıandy etý jolyndaǵy jumysynyń eń bastapqy, eń qıyn belesinde jas memlekettiń ıdeıalyq tuǵyrnamasyn qalyptastyrý isine sol kezde Vıse-Premer qyzmetinde bolǵan Myrzataı Joldasbekov úlken úles qosty. Myrzataı Joldasbekovtiń ıdeolog retindegi, áleýmetshil tulǵa retindegi qymbat qasıetteri dál sol tusta jarqyraı kórindi. Bir ǵana máseleni aıtýmen shekteleıin. Taǵy-taǵylaryn taǵy aıtarmyz reti kelgende.

1991 jyldyń sońynda, qaqaǵan qys kúninde Táýelsizdik jarııalandy. El qýandy. Kózine jas alyp qýandy. Biraq barsha el bolyp toılaı qoıǵan joq. Kóktem shyǵyp, jer aıaǵy keńigende de toılaı alǵan joq. Toılaıtyn, sol toıdy uıymdastyratyn jaǵdaı bolǵan joq. Jas memlekettiń juqaltań bıýdjeti eń bir qat qajettilikterdiń ózine jetpeı jatqan kez. Sol kezde Myrzataı Joldasbekov Prezıdentke tarıhı tulǵalardyń mereıtoılaryn jer-jerde atap ótý jóninde usynys aıtty. Olardyń qalaı ótetinin, neniń esebinen ótetinin negizdedi. Nursultan Ábishuly ol usynysty qostady. Sóıtip, biz mamandardy shaqyryp, talaı tarıhty qoparyp, sol jyldarda qaı tulǵalardyń mereıtoılary jaqyn qalǵanyn túgendeı bastadyq. Abyroı bolǵanda olar birshama eken jáne eldiń barlyq óńirlerinen de tabylady eken. Jasyratyny joq, keı datalardy birer jyl berige qoldan jyljytqan kezderimiz de bar. Ondaı-ondaı bola beredi. Bizdiń stýdent kezimizde Abaıdyń 125 jyldyǵy da merziminen bir jyl keıin atalǵan bolatyn. Sodan Myrzekeń oblys basshylaryna, jer-jerdegi bas kóteretin azamattarǵa oı tastady, naqty usynys aıtty. Kóp uzamaı Abylaıdyń, Buqardyń, Qabanbaıdyń, Bógenbaıdyń, Syrymnyń, Janǵojanyń,  О́tegenniń, Qoıgeldiniń, Eskeldiniń, Balpyq bıdiń, aqyn Saranyń degen sııaqty irili-usaqty toılar birinen keıin biri ótkizile bastady. Olardyń keıbirinde mereıtoı degenniń qabyldanǵan ólshemderine qarap ta jatpadyq. Mysaly, Abylaı hannyń 280 jyldyǵy solaı ataldy. Solardyń bireýine de bıýdjetten kók tıyn jumsalǵan joq. Bárin eldiń ózi kóterip ketti. Toılar da solaı ótti, eskertkishter de solaı qoıyldy. Qazaqtyń kez kelgen nárseni jarysqa aınaldyryp jiberetin jaman ádetiniń jaqsy jaqtary da shyqty. Ár óńir ózderi úkilegen ulylardyń toıy basqa jerdegilerden kem ótpeýine kúsh salyp jatty. Túptep kelgende, aqyr aıaǵynda munyń bári qazaq eliniń óz táýelsizdigine qýanýynyń, óz aldyna el bolǵanyn atap ótýiniń toılaryna aınaldy. Sóıtip, 1992-93 jyldarda búkil Qazaqstanda Táýelsizdik qýanyshy ártúrli nysanmen, ártúrli atpen bolsa da keńinen atalyp ótti. 1992 jyly Dúnıejúzi qazaqtarynyń tuńǵysh quryltaıyn shaqyrý arqyly Táýelsizdik toıyn búkil álem qazaqtarynyń toılaýyna qol jetkizildi. Halyqtyń kóńili qatty kóterildi. El rýhtandy. El qýattandy. Osynyń bári halyq psıhologııasyna qanyqtyqtyń, el minezine jetiktiktiń arqasy bolatyn. Keıin ol sheshimniń mánin meniń alpys jasqa tolýymnyń tusynda jazǵan («Aıqyn», 2011 jyl, 23 qarasha) maqalasynda «Biryńǵaı saıasatpen aınalysqanda, el ábirjimek túgili, adasatyn edi, jurttyń berekesi qashatyn edi. Onyń ózi, túptep kelgende, daǵdarysqa uryndyratyn edi. Qaı memlekette bolsyn, halyq biryńǵaı saıasatpen aınalyssa – ol eldiń shyrqy buzylady. Eldi ornyqtyrý, memleket qurý, irgetasyn qalyptastyrý qıyndaı túsedi... Imperııanyń, zulymdyqtyń qurbany bolǵan, naqaq ketken, japa shekken babalarymyzǵa, Alash ardaqtylaryna as bereıik dep uran saldyq... Bul amal-áreketimiz bir jaǵynan perzenttik paryzymyzdy óteý bolsa, ekinshi jaǵynan halyqtyń aptyǵyn basyp, betin jaqsy nıetke, ata jolyna buryp, tolqyp turǵan halyqty saıasattan saqtap, aldandyra turý boldy», dep ashyq jaıyp ta aıtty. Sondaı iri isterine súısingendikten de, Myrzekeń elý alty jasyna jańa jetip, bar jaǵynan kemeline kelip turǵan tusta, aıaq astynan qyzmet aýystyratyn bolǵanda ol kisini shyǵaryp salatyn apparat jınalysynda bólim atynan birneshe shýmaqpen alǵys-tilek aıtqanbyz. «Oıǵa kenen, sózge sheshen, myrza ken, Sizdeı ulǵa eli-jurty yrza eken. Qımaı turyp tilerimiz jalǵyz-aq: Basyńyzdan baqyt aýmaı tursa eken!», dep aıaqtalatyny este. Iá, Myrzataı Joldasbekov halqymyz úshin jaratylǵan, ózinshe jatqan bir ken. Taýsylýdy, tarylýdy, tarynýdy bilmeıtin myrza ken.

Qudaıǵa shúkir, Myrzekeńniń basynan baqyt aýǵan joq. Attan aýý aqyret emestigin ańdatty. Adamdy qyzmet kótermeıtinin, qyzmetti adam kóteretinin kórsetti. Elbasyna adaldyǵyn kórsetti. Prezıdent qaıda jumsasa sonda bardy. Elshi bol dese, elshi boldy, Dıplomatııa akademııasyn quryp ber dese, quryp berdi, rektor bol dese, rektor boldy, Prezıdent ortalyǵyna bar dese, sonda bardy. Qaıda barǵanda da baryn salyp, jumysty jaqsartyp, sol qyzmettiń bedelin bıiktete tústi. Qaı qyzmette te qolynan qalamyn tastamaı, eldiktiń qamyn, Elbasy eńbeginiń qadir-qasıetin otanshyl dilimen, kórkem tilimen  jalyqpaı-talmaı aıtýmen boldy. Qazir de solaı.

 Qaıta týǵan Qazaq eliniń áý bastan ulttyq sıpatyn durys qalyptastyrýda sol bir kúrdeli kezeńde áleýmettik salany basqaryp, Elbasynyń senimin aqtaǵan Myrzataı Joldasbekovtiń eńbegi eren. Jıyrmasynshy ǵasyr qazaq eline barlyq saladan kórnekti qaıratkerlerdi berdi. Sonyń ishinde ıdeologııalyq qyzmettiń de taý tulǵalaryn týdyrdy. Bulaı degende biz aldymen Temirbek Júrgenovti, Ilııas Omarovty, О́zbekáli Jánibekovti bóle aıtamyz. Ár nárseni óziniń atymen atasaq, sol qasıetti qatarǵa  búginde seksen jastyń seńgirine kóterilip otyrǵan asylymyz Myrzataı Joldasbekovti de qosýǵa bolady. Myrzekeńniń osy shırek ǵasyr ishindegi qyrýar sharýanyń basyn qaıyrǵan qaıratkerligi de, jaǵy talardaı bolyp jaqsylyqqa úndep, birlikke shaqyryp, ónegege úıretip kele jatqan kósemdigi men sheshendigi de bizge osylaı deýge  múmkindik beredi. Ony taratyp aıtý, tııanaqty dáleldeý keler kúnder úlesinde.

Saýytbek ABDRAHMANOV

 

Sońǵy jańalyqtar