Búginde Qazaqstan álemniń aldyńǵy qatarly memleketterimen terezesi teń, órkenıeti damyǵan, dúıim jurt tanıtyn irgeli elge aınaldy. Uly Dalanyń ulylyǵyn tanytýda aqparat quraldarynyń atqarǵan qyzmeti erek.
Qazaqstannyń saıası arenadaǵy bedelin qalyptastyrýmen qatar, darhan dalanyń mádenıeti men ónerin tanytý asa mańyzdy. Osy jolda «Kazakh TV» arnasy elimizdiń baı dástúri, sarqylmas qazynasy, tereńde jatqan tarıhy men ulttyq qundylyqtaryn búkil álemge dáriptep júr. Qazaqstanǵa orys jáne qazaq tilderinde, al əlemniń 118 memleketine qazaq jəne aǵylshyn tilderinde habar taratatyn telearna júz paıyz otandyq baǵdarlamalardy kórsetedi.«Kazakh TV» alǵashqy kúnnen bastap, álemdik sahnada baıtaq elimizdiń bedelin qalyptastyrý maqsatynda quryldy. Jahan jurtshylyǵyn memleketimizdiń ekonomıkalyq jáne saıası ahýaly, tereńde jatqan tarıhy, dástúrli mádenıeti men óneri týraly jan-jaqty tanytamyz. Biz úshin bul óte mańyzdy», – deıdi «Kazakh TV» arnasynyń bas prodıýseri Aıkúmis Seksenbaeva. Ásirese, basymdyq ulttyq bet-beınemizdi aıshyqtaıtyn baǵdarlamalarǵa berilgen. Solardyń biri – «Asyl mura» habary. Joba qazaq halqynyń ártúrli ádet-ǵuryptary men dástúrleriniń paıda bolý tarıhyna toqtalady. Bizdiń joralǵylardyń kópshiligi yqylym zamannan beri turmys-tirshiligimizge enip, keıbiriniń shyǵý tarıhy ańyzǵa aınalyp úlgerdi. Sol sebepti mundaı jobalar, ásirese, sheteldik aýdıtorııanyń qyzyǵýshylyǵyna ıe.
Al umyt bola bastaǵan ádet-ǵuryptar men salt-dástúrler jaıly «Ulttyq ensıklopedııa» tanymdyq baǵdarlamasy syr shertedi. «Keń dalanyń tósinde kósile kóship júretin kóshpeliler de, baıaǵy báz qalpyndaǵy qazaq aýyly da qazir ótkenniń enshisine aınaldy. Alaıda, dala halqynyń káde-salttary men dástúrleriniń kópshiligi áli kúnge deıin bizben birge kele jatyr, biz olardy saqtaımyz, degenmen olardyń keıbiriniń shynaıy maǵynasyn túsine bermeımiz», – dep jazǵan edi aqyn Baqyt Qaıyrbekov. Shynynda da, biz biletin salt-dástúrlerdiń túpki maǵynasy qandaı, onyń shyǵý tarıhyn zerdelep kórdik pe? Máselen, «Shildehana» toıynyń bastapqy máni náresteni jyn-periden qorǵap, «kúzetý» degen senimge saıatyndyǵyn bildińiz be?! Bul ǵuryp alǵashqy túsinik boıynsha bala men anany til-kózden saqtaý, jyn-shaıtandardan qorǵaý degennen týǵan eken. Joba jóninde Aıkúmis Seksenbaeva: «Bizdiń dástúrimiz, salt-joralǵylarymyz, ıaǵnı kez kelgen árekettiń astarynda babalar danalyǵynyń mol qazynasy jatyr. Bul qazaq halqynyń maqtanyshy, mádenı murasy, ulttyq ensıklopedııasy. Baǵdarlamanyń maqsaty – sol muramyzdy umytpaı, keleshek urpaqqa amanat etý», – deıdi.
Qazaq jerinde myńdaǵan jyl buryn adamdardyń ómir súrgenin tarıh betteri kýálandyrady. Sonymen qatar, buzylǵan qamaldar, kóne qalashyqtar, qupııa-syrǵa toly úńgirler de baıtaq jerimizdegi tanylmaǵan muralarymyzdyń aıqyn kórinisi. Jyl saıyn arheologtar qazba jumystaryn júrgizip, júzdegen artefaktiler tabady. Aqıqatty aıqyndap, atadan qalǵan jádigerlerdi tanyp-bilý úshin «Kóneden qalǵan iz» baǵdarlamasynyń túsirilim toby ǵalymdarmen birigip, ekspedısııaǵa shyǵady. Tarıhı oqıǵa bolǵan jerlerdi zerttep, bir arheologııalyq ashylymǵa qatysty qyzyqty málimetter beredi. «Sonymen qatar arnada «Uly Dala qupııalary» dep atalatyn derekti joba shyǵýda. Myńjyldyq oqıǵalar, júzdegen kóshpendi taıpalar men halyqtar, olardyń ómir súrý ádebi, orasan keńistikterdi jaýlaýy. Munyń bári bizge áli kúnge deıin qupııa kúıinde qalyp otyr. Habar barysynda sol jumbaq oqıǵalarǵa úńilip, Qazaqstannyń tarıhy, arheologııasy, etnografııasyna qatysty qyzyqty derekter keltiremiz. Kórermenge qyzyqty bolý úshin bul derekter qoıylymdyq túsirilimdermen tolyqtyrylyp otyrylady», – dep tarıhı baǵdarlamanyń ereksheligine toqtaldy telearnanyń bas prodıýseri Aıkúmis Seksenbaeva.
«Týǵanda dúnıe esigin ashady óleń,
О́leńmen jer qoınyna kirer deneń», degen Abaı atamyzdyń óleń joldary qazaq halqy úshin ánniń mańyzyn aıshyqtap turǵandaı. Qazaqstannyń mýzyka óneri ǵajap ári kóp janrly. Búginde álemdik sahnalardy baǵyndyryp, tól mádenıetimizdi dúnıe júzine tanytyp jatqan ónerpazdarymyz jeterlik. Olar ózimizden bólek sheteldik tyńdaýshylarynyń qurmeti men yqylasyna bólengen keremet sazgerler men oryndaýshylar. Sol sebepti «Kazakh TV» arnasy olardyń ómiri men shyǵarmashylyǵy jaıly baıandaıtyn «Dala áýeni» habaryn kórsetýde. Joba barysynda ulttyq áýenderdi jańa stılge, túrli aspaptarǵa salyp oryndaý úrdisi de keńinen qozǵalady.
Babadan qalǵan asyl qazynalarymyz ben injý-marjandarymyzdy kórgen shet eldegi kórermen memleketimizben jan-jaqty tanysyp, tolyqtaı maǵlumat alady, Uly Dala týraly pikir qalyptastyrady. Sol sebepti arna keleshekte de aqparattyq-tanymdyq baǵyttaǵy sapaly dúnıeler shyǵarýdy jalǵastyra bermek.
Gúlnur О́TJANQYZY