Májilis daktıloskopııalyq jáne genomdyq tirkeý týraly zań jobasyn qaraǵan bolatyn. Osy zań jobasyn talqylaýǵa qatysqan depýtattar Záýresh Amanjolova, Abzal Eralıev jáne Vasılıı Oleınıkke bir-bir suraqtan qoıǵan edik.
– Záýresh Jumanáliqyzy, siz osy zań jobasy qanshalyqty mańyzdy dep oılaısyz? Búkil halqymyzdy tirkeýden ótkizý adam quqyn buzbaı ma?
– Bul zań jobasy qazirgi ýaqytta asa qajet. Ony barlyq damyǵan elder qoldanady. Árıne, onyń adam quqyqtaryn buzý yqtımaldyǵy bar degendi kóptegen adamdar aıtyp júr. Biraq bulaı deıtin adamdar tirkeýdiń ózine qarsylyq bildirmeıdi, tek DNK men saýsaq órnekterin adamnyń aıryqsha qasıeti retinde paıdalaný tásiline jol bermeýdi, sonymen birge, ony saqtaýdyń joǵary dárejede bolý kerektigin aıtady. Mundaı derekter qoldy bolyp ketse, sýyq qoldy adamdar qylmystyq jolda paıdalanýy múmkin ǵoı. Sondyqtan olardyń saqtalý dárejesi joǵary deńgeıde bolý kerektigin talap etýge qoǵam tolyq quqyly.
Sonymen qatar, daktıloskopııalyq tirkeýdiń negizgi mindetteri men qaǵıdattaryn zań jobasyn ázirleýshiler halyqqa egjeı-tegjeıli túsindirýleri qajet dep sanaımyn.
– Abzal Jumashuly, adam ólimine qatysty qylmysty ashýda daktıloskopııalyq tirkeýdiń ozyq ádis ekendigi aıtylýda. Ony qaı jerden kórýge bolady?
– Daktıloskopııalyq tirkeýdi engizýdiń ózektiligi men qajettiligi azamattardy esepke alýdyń biryńǵaı bazasyn qurý jumysyn jeńildetedi. Máselen, jumys izdeýge baılanysty kóptegen azamat bir qaladan ekinshi qalaǵa únemi kóship júredi. Mundaı jaǵdaıda turǵan jerlerine tirkelý ádisi oryndala bermeıdi. Tirkelmegen azamattardyń qaza tabý jaǵdaılary da, ókinishke qaraı, jıi kezdesedi. Osyndaı jaǵdaıda jeke basyn kýálandyratyn qujattary tabylmasa ondaı adamnyń kim ekendigin anyqtaý qıynshylyq týdyrady. Sondaı jaǵdaıda daktıloskopııalyq málimetteri arqyly máıittiń kimdiki ekeni anyqtalyp, qaıǵyly jaǵdaı týraly týystaryna ýaqtyly habar berýge bolady.
Buǵan qosa, sońǵy ýaqyttarda jıilep ketken tabıǵı apattarǵa, órt, sý tasqyndaryna baılanysty kóptegen adam eshqandaı qujatsyz qalyp jatady. Eger azamat daktıloskopııalyq tirkeýge engen bolsa, olardyń qujattaryn qalpyna keltirý jumystary tez arada sheshiledi. Sondaı-aq, qapııada aqyl-esin joǵaltqan adamdar úshin de daktıloskopııalyq tirkeýdiń mańyzy zor. Adam ózi týraly eshqandaı málimet bere almaǵan kezde onyń týystaryn taýyp berý isine daktıloskopııalyq tirkeýler kómekke keledi. Daktıloskopııalyq tirkeý adamnyń bostandyǵy men quqyna eshqandaı shekteý keltirmeıdi.
– Vasılıı Ivanovıch, sizdiń oıyńyzsha, zań jobasynyń tıimdiligi qandaı?
– Men bul zań jobasy azamattardyń quqyn qorǵaýdy, qaýipsizdigin qamtamasyz etýdi, mıgrasııalyq baqylaýdy jáne qylmystyq isterdiń aldyn alýdy jańa deńgeıge kóteredi dep sanaımyn. Zań jobasy halyqaralyq tájirıbeni eskere otyryp ázirlengeni aıtyldy. Búgingi kúni júzden artyq el ózderinde osyndaı tártipti engizgen eken.
Zań jobasyn jumys tobynda talqylaý barysynda múddeli taraptar ózderiniń ózgertýleri men tolyqtyrýlaryn aıtty. Olardyń kóbi zań jobasyna engizilgen. Máselen, daktıloskopııalyq jáne genomdyq derekterdiń saqtalýyna memleket kepildik beretindigi týraly zań jobasyna tolyqtyrý engizilgenin aıta ketýge bolady. Osynyń ózin adamdardyń konstıtýsııalyq quqyqtary men bostandyqtaryn, múddelerin qorǵaýǵa memleket jaýapty ekendiginiń kórinisi dep sanaımyn.
Jazyp alǵan
Jaqsybaı SAMRAT,
«Egemen Qazaqstan»