Baıtaq eldiń baıany

Aqyly – darııa, oıy – muhıt, kókiregi keń saraı jannyń árbir sózi kóńil kiltindeı eken. Bul – elimizdiń bas gazeti «Egemen Qazaqstandaǵy» Elbasynyń týyndysyn oqyǵanda týǵan áser. Bul eńbekke avtor ótken kúnderdiń jylnamasy, ǵumyrnamalyq shejire, memleket tarıhy, júrektiń jazbasy degen anyqtama beripti. Oı-tolǵanystaryn aq qaǵaz betine túsirgen Elbasy ótkenge kóz jiberip, tarıh paraqtaryn sholýda oǵan jańasha kózqaras tanytqan. Músheldi merzimde ózgeler jarty ǵasyrda baǵyndyra almaǵan shyńdarǵa shyqqan táýelsiz el tarıhynyń ár paraǵyn aıalaı ashyp, ótken kúnderge tereń taldaý jasalǵan bul eńbek – Elbasynyń júrek tolǵanysy, jan tebirenisi. Jańa armanmen sara jolǵa tús­ken dara eldiń dana basshysynyń kóki­reginen týǵan kesteli oı, kórkem órnek. Shyǵarmany oqyǵan sátten-aq Elbasynyń ózine tán erekshe stılmen jazylǵan tereń oı kerýenine kezigesiz. Táýelsizdik alǵan alǵashqy sáttegi tolqynysy beınelengen «Sol kúni, bir jaǵynan – jańa týǵan sábıdeı, bir jaǵynan ǵasyr jasaǵan qarııadaı kúıde bolǵanym esimde. Shynaıy baqyt sezimin bastan keship, shalqar shattyqqa bólendim. ...Tebirendim. Tolqydym» degen sózderi júrek shymyrlatady. Avtordyń tolqynysy bizdi sol kezeńge qaıta sapar shekkizdi... Biz buryn da Elbasy eńbekteri men ózge de avtorlardyń jazǵandarynan Nursultan Ábishulynyń Jambyldaı jyr alyby týǵan kıeli ólkeniń týmasy retinde óleń sózge kende emes ekenin biletin edik. Talaı qara sózdiń shesheni men dana sózdiń kósemi týǵan kıeli ólkeden túlep ushqan Elbasynyń tili shuraıly, mazmundaýy áserli. Osy kúnge deıingi jarııalanǵan Elbasynyń eńbekterindegi qanatty sózder af­o­rızmge aınalyp úlgergen. Bul kitapta da sondaı jadyńda bir sátte jattalyp qalar naqyldar jetkilikti. «Eńbek – ómirdiń ustazy», «El qýaty – erteńniń muraty», «Bala beınesin joǵaltpaǵan adam adaldyqtan adaspaıdy», «Ańqaýlyǵynyń ózi adaldyǵynyń aınasyndaı», «Biz – joqtan bar, ımannan ar jasaǵan urpaqtyń ókilimiz», «Týǵan elim – tiregim», «Senim degen – serpindi kúsh», t.b. Uly Dala uly, biz­diń Elbasymyz «kóshi­mizdiń kólik­ti, júgimizdiń salmaqty, tabysy­myzdyń qomaqty» bolaryna kúmándanǵan emes. Jeke «menin» áldeqashan jalpyhalyqtyq «menge» aınaldyrǵan Elbasy eldik pen erlik muratty maqsat ete otyryp, Alash múddesin kózdep keledi. «Meniń Qazaqstanym» – biz­diń táýelsizdigimiz! Táýelsizdik – meniń Qazaqstanym, sizdiń Qazaq­stany­ńyz, onyń Qazaqstany! Bizdiń Qazaqstanymyz – Uly Dala eli, Máńgi­lik El!» degen sózderdi jaı sóz dep qabyldaı almaısyz. Bul júrekten shyqqan jan tebirenter jalyndy sózder. Uly Dalanyń ulyq tarıhyn jańasha jazyp, jas urpaq boıyna sińirýdi jalpyulttyq, mańyzdy memlekettik mindet etip otyr. Jáne muny – Uly Dala urpaǵynyń ulaǵatty paryzy dep ataıdy. «El men er jáne jer» dep ata­la­tyn taraýynda avtor Monteske­niń «Memleket ómiri adam ómiri sekildi» sózin mysalǵa ala otyryp, taqyrypta sóz bolǵan máseleler qosa qabat júretin, qos burymdaı egiz uǵym ekenin aıtady. Bizdiń nazarymyzdy erekshe aý­dar­ǵan – Elbasynyń bala shaqtaǵy qa­rııalarmen amandasý saltyn eg­jeı-tegjeıli baıandap, aqsaqaldar­dyń batasyn alyp ósken sol kezdi azamattyq qalyptasýynyń sanaly sabaǵy sanaǵany. Júrekti eljiretip, janarǵa jas uıalatatyn jáne bir sát: «Qazir de, jolym túskende, sol baıaǵy balań súrleýmen taǵy da júrip ótkendi unatamyn. Sol kezde ár úıdiń aldynda otyrǵan aq saqaldy abyz qarııany, aq jaýlyqty áz analardy taǵy da kórem be dep eleńdeımin. Átteń, ýaqyt qatal, olardyń bárin kelmestiń kemesine mingizip, alysqa áketkendeı. Janym jabyrqap, kóńilim qamyǵyp, ár kósheniń ón boıyna jaltaq-jaltaq qaraımyn. Solarmen birge ketken qımas shaq – balalyq baldáýrendi búgingi ulandardyń boıynan kóremin be dep kóshede júgirip bara jatqan búldirshinderdiń sońynan uzaq qarap qalatynym bar», degen jol­dar edi. Týǵan aýylǵa degen saǵynysh, ósken ortaǵa degen ystyq iltıpat túgesilgen be?! Jer-jahannyń birshama bóligin aralap, el men jerdiń talaıyn kórgen Memleket basshysynyń kókeıindegi saǵynysh nege muńdy? Sebebi, ol – týǵan jerge, ósken úıge degen saǵynysh! «Alataý qoınaýlaryndaǵy alma baqtarynyń ıisi jupar ańqyǵan sol bir tamasha sáti, bıik taýdyń basyna ázer órmelep shyǵatyndaı tańǵy araıdyń tamyljyǵan shapaǵy, aýyldan órgen maldyń qym-qýyt daýystary, tórt túligin órgizgen apalardyń bir-birine sálem salyp, aı kórmegen abysyndaı, jyl kórmegen tanysyndaı bolyp shurqyrasyp, amandyq-saýlyq surasyp jatqany kóńil aınasynda kóp ýaqyt ótse de, eskirgen emes. Keıingi kezderde Jer sharynyń talaı elinde, talaı qıyrlarda tańnyń atýyn kóp kórdim. Biraq solardyń eshqaısysy da meniń janymdy dál sol bala kezdegi týǵan aýylymnyń – týǵan elimniń tańyndaı baýraǵan emes», dep aǵynan jarylýy da sondyqtan. «Atameken degen sózde kıe bar. Týǵan jer desek, armanda ketken babalardyń búgingi tańda aqtalǵan armany oıǵa oralady. О́z Otanyń – bul dúnıedegi jánnatyń men shýaǵyń. Sondyqtan, men jastarǵa bilimiń men qaırat-jigerińdi óz elińniń múddesine jumsa dep aıtar edim», degen sózderi – ósimtal urpaqqa aıtylar ósıet sóz. Dana halyqtyń uly bolýyn taǵdyr syıy dep qabyldaǵan Elbasy eliniń senimin basty qalqan etkenin jasyrǵan emes. Kerisinshe, árkez muny maqtanyshpen aıtyp otyrady. Osy eńbekte de «taǵdyrsheshti týyndynyń bas keıipkerleri» sanap, qazaqtyǵym-qasıetim deıtin Elbasy halqymen birge tyǵyryqtan jol tabýǵa umtylyp kele jatqanyn aıtady. «Qazaq úshin qara jerdiń qasıeti tym bıik. Taǵdyr bizge ulan-baıtaq jer berdi. Ul-qyzynyń rýhy asqaq, namysy bıik el berdi. Ǵasyrlar boıy kúresip, talaı-talaı tar kezeńde daýdyń betinde, jaýdyń ótinde júrdik. Baıtaq jerdiń baıanyn, ata-babanyń armanyn umytpadyq. Aq bilektiń kúshin de, aq naızanyń ushyn da oraıyn ta­ýyp ustap, amalyn taýyp azat kúnge jettik. Demek, Otandy súıý – bizdiń perzenttik paryzymyz, qarys qadam jeri úshin janyn qıǵan babalardyń asyl amanatyna adaldyǵymyz. Jerdiń ıesi de, kıesi de – halyq. Bul bizdiń eshqashan esten shyǵarmaıtyn erejemiz, qasıetti qaǵıdamyz bolýy tıis», degen joldardy oqyǵanda jan-júregiń eljireıdi... Júrekke jetti degen osy shyǵar! «Bizde ulan-baıtaq jer de bar, yntymaǵy jarasqan el de bar. Eńbegimizge bereke, halqymyzǵa birlik bergeı!» dep aıaqtalatyn joldardy oqyp bitirgende kóz aldymyzǵa Memleket basshysynyń beınesi keldi. Qaısybir isti bastamas buryn aldymen aqylyna synatyp alatyn, bılik pen talap bar jerde eńbek te ónbegin júregimen túısinetin biregeı Elbasy tulǵasy edi bul! «Tilekke – eńbek tirek» ekenin biletin el qurmettiń de qurmetti adamǵa ǵana jarasaryn jaqsy uǵynady. Sóz sońynda, Elbasyna Alla densaýlyq berip, aqyl men qaırat, qýat syılasyn deımiz. Ońalbaı AIаShEV, Ońtústik Qazaqstan memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýtynyń rektory, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, professor ShYMKENT