Mobıldi keshen muqııat tekseredi

Kedendik baqylaý – urlyq-qarlyqtyń jolyn tyıyp, zańsyz tasymaldardy boldyrmaıtyn qajettilik. Keden salasyndaǵy konteınerlik júk tasymaly transporttyq taýar aınalymynyń yńǵaıly, tıimdi, únemdi ári eń negizgi tásilderiniń biri bolyp keldi. Biraq, tasymaldaýdyń bul tásilin endi kontrabandıster de jappaı qoldana bastady. Búginde teńiz konteınerlerinde, avtofýrgondarda, temir jol vagondarynda qarýlar, jarylǵysh zattar men esirtki tasymaldanady. Keıde kontrabanda tasymaldaǵysh qujattar men kedendik deklarasııa­larda kórsetilgen shynaıy júk­ter túrinde jasyrylsa, keıde kon­trabandanyń jasyrylmaıtyn kezi de bolady. Ásirese, bul kedendik ákimshilendirý damy­maǵan elderge tán bolyp keledi. Keıbir Qazaqstanmen shekaralas memleketterdiń osyndaı baǵytta bolýy sebepti kóp jaǵdaıda qada­ǵalaý sharalaryn kúsheıte túsý qajettigi týyndaıdy. Bul úshin kedendik baqylaý-tekserý kezinde ozyq tehnıkalardy paıdalanýdyń mańyzy zor. Taýardyń jóneltpe quja­tyna sáıkes jáne zańsyz jumsa­lymdardy anyqtaý úshin júktiń ashylýynsyz senimdi tekserý júr­gizýge múmkindik beretin, ıaǵ­nı úlken júk avtomobılderin já­ne konteınerlerdi kedendik tek­serip qaraýdyń tıimdi quraly – ıns­peksııalyq-tekserip qaraý keshe­ni. Buryn «toǵyz joldyń toraby» atanǵan, qazirgi tańda «halyqaralyq dáliz» atanǵan Mań­ǵystaý óńirinde atalmysh quryl­ǵy barlyq halyqaralyq ótkizý pýnktterine engizildi. Ásirese, teńiz joldary arqyly myńdaǵan tonna júk tasymaldaryn ótkizip turǵan «Aqtaý teńiz portyna» ornatylǵan mobıldi tekserip qaraý kesheniniń alar orny erekshe. Qazirgi tańda Aqtaý jáne Baký porttarynyń arasynda turaqty parom qatynasy ornaǵan. Temir jol paromdary 18-20 saǵat ishinde 253 teńiz mılin eńsere otyryp, munaı ónimderin, halyq tutynatyn taýarlardy, astyq pen mıneraldyq tyńaıtqyshtardy tasy­maldaıdy. Paromdarǵa 54 temir­ jol vagony men 35 aýyr júk tasy­maldaıtyn avtomobıl syıady. Bir aı ishinde bul jerden 1000-ǵa deıin aýyr júk tasymaldaıtyn tehnıka ótedi. 2015 jyldyń qorytyndylary boıynsha jalpy júkterdiń aýystyrylyp tıelýi 5 mln 897 myń tonna bolsa, bıylǵy jylǵy birinshi jartyjyldyqtyń qorytyndylary boıynsha bul kórsetkish 2 mln 681 myń tonnany qurady. Osynsha aýqymdy is-áreket kezinde kedendik resimdeý úrdisin jedeldetý jáne tıimdi kedendik baqylaýdy qam­tamasyz etý úshin mobıldi ıns­peksııalyq-tekserip qaraý kesheni iske asty. Avtomobıl shas­sıinde qurastyrylǵan jáne kedendik baqylaý júrgizý maqsa­tynda jyldam ornyn aýystyrýǵa múmkindik beretin júıeniń daıyn­dyq ýaqyty keminde 15 mınýt, trassa boıynsha qozǵalys jyl­damdyǵy – 85 km/saǵ. Keshendi aýystyrǵannan keıin saǵatyna 25 avtomobılge baqylaý júrgizýge bolady. Sondaı-aq, tekserip qaraý kesheni ishki jáne mańyndaǵy radıo­logııalyq qaýipsizdik júıesimen jabdyqtalǵan. Tekserý jumysyn júrgizý úshin, mobıldi keshen qarap-tekserýge tıisti obektiniń mańynan júrip ótedi jáne rent­gendik skanerleýdi júzege asyrady. Ol, tipti tıelgen júktiń ortasynda jasyrylyp turǵan júkti kórýge múmkindik beredi. Kez kelgen júktiń, shassıdiń jáne kabına ishindeginiń radıoskopııalyq beınesin dıspleıge shyǵarý arqyly esirtkini, kontrabandalyq júkti, qarý-jaraqty jáne jarylǵysh zattardy tabýǵa arnalǵan qural. Keshenniń qaýipsizdik júıesi kez­deısoq sáýlelený men avtomatty túrde ornyn aýystyrýmen baılanysty qaýip-qaterdiń aldyn alady, ol arqyly túrli ataýlar men suryptamalardaǵy birneshe myń taýarlar partııasy qarap tekserildi. Buryn 2-3 saǵat qaralatyn júk­terdi qazir keshen nebary 2-3 mınýt ishinde qaraýǵa múmkindik beredi, kólik quralynyń ashylýyn­syz jáne júk kólik quralyn túsi­rýsiz onyń sýretin jáne tasymaldanatyn taýarlardy, kólik qura­lynyń qurylymdyq torabyn sáı­kestendirýge, tasymaldaýǵa ty-ıym salynǵan zattardy anyq­taýǵa, taýarlardyń keskinin alýǵa bolady. Mobıldi keshen jumys jasaı bastaǵannan beri zańnamada qarastyrylǵan kóptegen ákimshilik quqyq buzýshylyqtar men qylmys­tyq ister anyqtalǵan. Gúlaıym ShYNTEMIRQYZY, «Egemen Qazaqstan» Mańǵystaý oblysy