Turǵyn úıge muqtajdyq

máselesin sheshýde jergilikti bılik oryndary men «Qazaqstannyń turǵyn úı qurylys jınaq banki» aksıonerlik qoǵamynyń ónege bolarlyq isteri az emes

Jaıly ómir súrý

baqytyna ár qazaqstandyqtyń qol jetkizer kezi alys emes

Elbasynyń halyqqa arnaǵan Jol­daýlarynda adamı áleýetti damytýǵa erekshe mán berilip, 2020 jylǵa deıingi strategııalyq is-qımyl josparyna bas­ty basymdyq retinde engizildi. Osynaý negizgi kapıtaldy ekonomıkalyq ósý faktory emes, ony ilgeriletý túsini­gi retinde qalyptastyrýǵa úlken nazar aýdaryldy. Onyń ishinde negizgi kúsh-jigerdi ómir sapasyn arttyrý jónindegi sharalar keshenin júzege asyra otyryp, halyqtyń turǵyn úı jaǵdaıyn jaqsartý jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq ınfra­qurylymdy jańǵyrtý, qoljetimdi turǵyn úı alý tetikterin odan ári jetil­dirý saıasatyn iske asyrý qaǵıdattary belgilendi. Osyǵan oraı elimizde negizgi áleýmettik máselelerdi keshendi túrde qamtıtyn baǵdarlamalar naqty talaptarmen oraılastyrylyp, biliktilikpen sheshilip keledi. Jaıly ómir súrý sapasy sandyq kórsetkishtermen ǵana emes, adam úshin eń qajetti – basyńda baspanańnyń, úıde sý men jaryqtyń, jylý men baı­­lanystyń bolýymen, sapaly kom­mý­­nal­dyq qyzmetterdi paıdalaný fak­torlarymen de ólsheneri anyq. Bulardyń ishinde baspanaly bolý baqytyn árkim birinshi kezekke qoıady desek, artyq aıtqandyq emes. Osy turǵydan sóz qozǵaıtyn bolsaq, sońǵy jyldary halyqtyń álsiz toptary úshin áleýmettik qyzmet kórsetý júıesi jetildirilip, nyǵaıa túskenin ańǵaramyz. Onyń belgili standarttary engizilip, qoldaý aýqymyn ulǵaıtýdyń úlgileri qalyptasty. «Qazaqstan jańa jahandyq naqty ahýalda: ósim, reformalar, damý» Joldaýynda atap ótilgendeı, serpindi ekonomıkalyq ósim kóptegen jyldar boıy belsen­di áleýmettik saıa­sat júrgizip, adam­dardyń ómir sapasyn birneshe ese art­tyrýǵa múmkindik berdi. Barlyq daǵ­d­arystardyń teris yqpalyna baılanysty ekonomıkamyz tap bolǵan qıyn­dyqtarǵa qaramastan respýblıka turǵyndarynyń ál-aýqaty jaqsara tústi. Elbasy memlekettik jáne salalyq barlyq baǵdarlamalardyń oryndalýyna óńirlerdi damytýdyń basymdyqqa ıe mindetterin sheshý men úılestirý talabyn qoıdy. Osy oraıda «Nurly jol» ınfraqurylymdy damytýdyń 2015–2019 jyldarǵa ar­nal­ǵan memlekettik baǵdarlamasy sheń­berinde jergilikti atqarýshy organdar (JAO) men «Qazaqstannyń turǵyn úı qurylys jınaq banki» AQ-tyń qoıan-qoltyq jumys isteý tájirıbeleri úlgi etýge turarlyq. Byltyr eki taraptyń birlese kúsh biriktirýiniń arqasynda ob­lysta 12, 9 myń sharshy metrdi qu­raı­tyn 145 páter paıdalanýǵa berilgen bolatyn. Biz jaıly baspana qyzyǵyn kórip otyrǵan Saıat Zaǵyparovamen sóı­lesken edik. Ol 2007 jyly salym­shy retinde tirkelip, arnaıy esepshot ashqan. Qajetti qarajattyń tıis­ti mólsherin jınaǵannan keıin jal­py tártip negizinde konkýrsqa qatys­qan. Arnaıy komıssııa onyń tólem qabilettigin rastap, ne kerek, bir bólmeli páterge qol jetkizgende qýany­shy qoınyna syımaǵan. Negizgi qaryz­dyń jartysyn quıdym. Alty jyldyń ishinde qoljetimdilikpen óteıtinime senimdimin, deıdi zeınet jasynan assa da, ózin shıraq sezinetin salymshy. Sholpan Sharıpova da jeńildikti baǵdarlama arqyly eki bólmeli jaıly páter alǵan. Ásel Qarmandaeva da – solardyń biri. Qaı-qaısysy bolsyn turǵyndar úshin Úkimet tarapynan kórsetilgen qoldaýlarǵa rıza. Búginde oblys boıynsha 14 myńdaı adam baspana kezeginde tur. Turǵyn úı máselesi qansha ózekti sanalsa da, turǵyndardyń áleýmettik jaǵdaıy ońalyp kele jatqanyn ańǵarý qıyn emes. Kúrmeýi qıyn sala­nyń problemasy oılantsa kerek, qala qurylysy keńesiniń jaqynda ótken otyrysynda aımaq basshysy E. Sultanov Petropavl shahary úshin bas josparǵa ózgertýler engizý jobasyn qoldap, birqatar tapsyrmalar júktedi. Úlken mańyzǵa ıe bas jospar qala qurylysynyń egjeı-tegjeıli jospar­l­anýynyń, sáýlet qurylystary kompozısııasynyń, abattan­dyrylýy­nyń, kólik jáne ınjenerlik baılanys, kógaldandyrylýynyń negizi sanalsa, turǵyn úı salý jaıyna aı­ryq­sha nazar aýdaryldy. Aldaǵy ýa­qyt­tarda qala turǵyndarynyń sany 400 myńǵa jetetini, sol sebepti shaǵyn aýdandardy tıimdi ornalastyrý, adamdardyń jaılylyǵy men ómir­leriniń qaýipsizdigi máseleleri barynsha eskerildi.

Qoljetimdi  baspana alý

quqyǵyn ıelenýshilerge jasalatyn jeńildikter az emes

Jýyrda «Nurly jol» ınfra­qury­lymdy damytýdyń 2015-2019 jyl­darǵa arnalǵan memlekettik baǵdar­lamasy aıasynda petropavldyq 220 salymshyǵa sý jańa páterlerdiń kiltteri tabys etildi. «Bereke» sha­ǵyn aýdany jas shańyraqtardyń shat­tyǵyna, sábılerdiń kúlkisine toldy. Saltanatty sharaǵa oblys ákimi Erik Sultanov pen «Qazaqstannyń turǵyn úı qurylys jınaq banki» AQ basqarma tóraǵasynyń orynbasary Aıjan Medeýova qatysyp, qýanyshtan júzderi bal-bul janǵan úlken-kishige jyly lebizderin arnady. – Qazaqstan Respýblıkasy Táýel­sizdiginiń 25 jyldyǵy qarsańynda 55, 75 jáne 90 páterli úsh úı qoldanysqa berilip otyr. Ár adam úshin jaıly baspana – turaqtylyqtyń, berekeniń kepili. Prezıdent halyqty qoljetimdi turǵyn úımen qamtamasyz etý jaıyn nazardan tys qaldyrǵan emes. Oblysta turǵyn úı qurylysyn salý jaıy qarqyndy damyp keledi. Byltyr barlyq qarjylandyrý kózderi esebinen 140,4 myń sharshy metr turǵyn úı turǵyzylsa, bıyl ósim 20 paıyz bolyp, 170 myń sharshy metrge jetip otyr. Bul salaǵa ulttyq qordan 6 mıllıard, jergilikti qazynadan 802 mıllıon teńge bólindi. Tuńǵysh Prezıdent kúni 198 páter óz qonystanýshylaryna esikterin aıqara ashty. Budan bólek Jýkov kóshesinde eki 79 páterlik turǵyn úıdiń qurylysy júrgizilýde. «Jas О́rken» shaǵyn aýdanynda 100 páterlik turǵyn úı turǵyzýǵa, jeke turǵyn úıler úshin «Solnechnyı» kentinen ınjenerlik-kommýnıkasııalyq ınfraqurylym, «Bereke-2» shaǵyn aýdanynda ınje­nerlik-kommýnıkasııalyq ınfra­qury­lym júrgizýge jobalaý-smetalyq qujattar ázirlendi. Bank basshysynyń orynbasary A.Medeýova da jınalǵandardy ulyq merekemen quttyqtap, otbasylyq tabys tiledi. Onyń aıtýynsha, 2016-2017 jyldary óńirde jalpy aýmaǵy 69,3 myń sharshy metrdi quraıtyn 823 páterlik 10 úı salý kózdelse, úsh úı paıdalanýǵa berilgen. Qalǵan 603 páter – kelesi jyldyń enshisinde. Oblystaǵy 24 myń salymshy 10 mıllıard teńge qarajatyn bankke senip tapsyrǵan. Búginge deıin 2700 salymshy turǵyn úılerin jaqsartqan. Baspananyń bir sharshy metri – 125 myń teńge. Salymshylarǵa áleýmettik baspanany turǵyn úı, aralyq jáne aldyn ala zaem túrleri boıynsha satyp alý múmkindikteri qarastyrylǵan. Nesıeniń jyldyq mólsherlemesi 3,5-5 paıyz aralyǵynda. Zaem turǵyn úı qunynyń kemi 30 paıyzy jınalǵan jaǵdaıda beriledi. Munyń bári jas memleketimizdi samǵaý bıikterge bas­tap kele jatqan Elbasymyzdyń eren eńbeginiń nátıjesi. Kópten beri páter qıynshyly­ǵyn tartyp kelgen otbasylardyń arman-tilegi oryndalyp, máre-sáre bolysty. Solardyń biri – Petropavl qalasyndaǵy № 23 mektepte dene­shynyqtyrý pániniń muǵalimi bolyp isteıtin Raýan Serikulyn úlken tolqý ústinde jolyqtyrdyq. Páter kezeginde 12 jyl saryla turypty. Aqyry «Nurly jol» baǵdarlamasyna qatysýdy jón kóripti. Zaıyby ekeýi salymshy retinde kirip, endi, mine, 3 bólmeli páter alyp, kóńilderi shat. – Esil aýdanynyń Mektep degen aýylynda turamyz. Ulyq meıram aldynda baspanaly bolý múmkindigin týdyrǵan Elbasymyzǵa alǵysymyz sheksiz, – deıdi Raýannyń ákesi Serik aqsaqal. Páter alǵandardyń deni – jastar. Júzderi jarqyn. Úsh bólmeli páterdiń kiltin alǵan Gúlnár Beısenova da ózin óte baqytty sezinedi. Qalalyq turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy, jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary bóliminiń basshysy Jolaman Bákishevtiń aıtýynsha, memlekettik qordan turǵyn úı alýǵa muqtajdar esebine 12646 adam tirkelgen. Olardyń bireýi – Uly Otan soǵysynyń ardageri, 65-i – basqa memleketter aýmaǵynda soǵys áreketterine qatysýshylar, 1506-y – ata-ana qamqorlyǵynsyz qalǵan balalar, 4531 – Uly Otan soǵysyna teńestirilgen tulǵalar, múgedek bala tárbıelep otyrǵan otbasylar, aýyr syrqatqa ushyraǵandar, kópbalaly otbasylar, birinshi jáne ekinshi toptaǵy múgedekter, 6407-i – memlekettik, bıýdjettik qyzmetshiler, taǵysyn taǵylar. Jalpy kezekte turǵandardy memlekettik turǵyn úı qory arqyly qamtamasyz etý esh múmkin emes ekeni aıtpasa da túsinikti. Buǵan jeńildigi bar sanattaǵylardy qossaq, úı alý mashaqatynyń kúrdelene túseri anyq. JAO kezegindegiler arasynda jańa baǵytpen «2020 jyldarǵa deıin aýmaqtardy damytý», «Qazaqstan ıpotekalyq kompanııasy» AQ-tyń turǵyn úı» baǵdarlamalary júrgizilgenimen, sharttaǵy talaptarǵa 1938 ótinish qana sáıkes kelgen. Jurtshylyqtyń úlken úmiti – «2015-2019 jyldardy qamtıtyn «Nurly jol» baǵdarlamasynda! Bul jobany iske asyrýǵa salynǵan nesıelik turǵyn úıdiń 50 paıyzy JAO kezegindegiler arasynda bolsa, qalǵan 50 paıyzy «Qazaqstannyń turǵyn úı qurylys jınaq banki» AQ salymshylar arasynda bólinedi. Qujattar AQ-ta rettelip, sodan keıin salymshylar tapsyrylǵan páterlerdiń menshik ıesi bolyp qalatyndyqtan, áńgimege banktiń oblystyq fılıalynyń tóraıymy Raıhan Ábdirahmanovany tartqan edik. Bizdiń suraǵymyzǵa Raıhan Tilekqyzy bylaı jaýap berdi: – Ekinshi deńgeıli bankterden nesıe alýǵa kez kelgen adamnyń shamasy jete bermeıdi. Sol sebepti Tur­ǵyn úı qurylys jınaq banki tólem júıe­siniń jeńildetilgen joldaryn usy­nyp otyr. Onyń basty maqsaty – úı-jaı­ǵa bolmasa jer telimderine qajetti qara­jatty jınaýǵa múmkindik jasaý. Tek esepshottaǵy qarajat mólsheri páter­diń jarty qunyn quraýy tıis. Qajet­ti qarajat 8,5 jylda jınalsa, 4 paıyz­dyq, 15 jylda tolyqtyrylsa, 3,5 pa­ıyz­dyq jyldyq ósimmen beriledi. Mine, osyndaı artyqshylyqtar kóp. Bala­lary, nemereleri úshin arnaıy esepshot ashyp, qarjy jınaqtap jatqan ata-analar az emes. Máselen, aı saıyn 15 myń teńgeden quıyp otyrsa, 18 jyl ishin­de qansha qarajat túsetinin esepteı beri­ńiz. Jyldyq salymnyń 20 paıyzy mól­sherinde úkimettik syıaqy jáne qosylyp otyrady. Demek, óte tıimdi degen sóz. Ulttyq qordan 603 páter turǵyzýǵa 3 mıllıard 399 mıllıon teńge bólindi. Jalpy aýmaǵy 48,5 myń sharshy metrdi quraıdy. Qurylys jumystarymen «Sevımstalkon», «Osnovanıe», «Stroıkompanııa» sııaqty senimdi merdigerlik uıymdar aınalysady. Búgingi kúni 4 úıdiń qabyrǵalary órilip, 3 úıdiń irgetasy qalanýda. Jyl ótken saıyn jeńildikti áleýmettik baǵdarlamaǵa qatysýshylardyń sany artyp keledi. Salystyrý úshin aıta keteıin. 2011 jyly 2454 kelisimshart jasalsa, byltyr 7017-ni qurady. Bıyl 3 mıllıard 824 mıllıon teńgeniń nesıesi úlestirildi. Búgingi kúni «О́z úıim» baǵdarla­masyna iri qurylys uıymdaryn tartý maqsatynda kelissózder júrgizilip, kottedj qalashyǵyn jáne 9 qabatty 2 úı salýǵa ýaǵdalasyldy. Fılıalda 35 qoǵamdyq keńesshi, 5 keńes berý pýnkti jumys isteıdi. Rıeltorlik kompanııalarmen de tyǵyz qarym-qatynastamyz. Bir sózben aıtqanda, memleket tara­pynan usynylyp otyrǵan baǵ­dar­­lamanyń oıdaǵydaı oryndalýy bárimizdi qanattandyrady. Jergilikti atqarýshy organdar tarapynan aıryq­sha qoldaý kórsetilip otyrǵanyn basa aıtqym keledi. О́mir ESQALI, «Egemen Qazaqstan» PETROPAVL Sýretterdi túsirgen Talǵat TÁNIBAEV