Aq úıdiń jańadan saılanǵan prezıdenti Donald Tramptyń Taıvan basshysymen telefon arqyly sóılesýi kóptegen jyldar boıy saqtalyp kelgen "birińǵaı Qytaı" saıasatyna nuqsan keltirip, AQSh-tyń Qytaımen aradaǵy baılanysyna syzat túsirýi múmkin. Bul óz kezeginde 2017 jylǵy álemdik naryqqa tóngen eń úlken qater bolmaq, dep jazady investing basylymy.
Prezıdenttik taqqa otyrmaı jatyr Donald Tramp AQSh-Qytaı qatynasyn ýshyqtyryp aldy. 3 jeltoqsan kúni Taıvan ákishiliginiń basshysy Saf Inveımen 10 mınýt telefon arqyly sóılesken. Oǵan jaýap retinde Qytaı Tramptan ózderiniń "biryńǵaı Qytaı" saıasatyna qurmetpen qaraýdy talap etti. О́ıtkeni, Qytaı Taıvandy ózderine táýeldi aımaq retinde tanıdy. Al Taıvan bolsa, ózderin táýelsiz memleket retinde jarııalaǵan bolatyn. Osy oraıda, Tramp FOX telearnasyna bergen suhbatynda AQSh Qytaıdyń bul saıasatyn ustanýǵa mindetti emes ekenin aıtqan. Nátıjesinde Qytaı eger Tramp osy betinen qaıtpaıtyn bolsa, eki el arasyndaǵy barlyq baılanysty úzetinin málimdedi.
Esterińizge sala keteıik, 37 jyl buryn AQSh Qytaıdyń "biryńǵaı Qytaı" saıasatyn qoldaý maqsatynda Taıvanmen baılanysty úzgen edi.
Eger Tramp Taıvandy óz aldyna táýelsiz el retinde tanyp, onymen tikeleı áriptestik quratyn bolsa, 1972 jyldan beri qalyptasqan AQSh-Qytaı áriptestigine syzat túspek.
«Tramp álgi qadamy arqyly otpen oınap jatyr. Qytaı eshqashan da mundaıǵa tóze almaıdy», - deıdi Danske Bank sarapshylary.
Qytaıdyń Taıvandy ýysynan shyǵaryp alǵan 1985 jyl tarıhta Qytaı memleketi úshin "eń qatty qorlanǵan jyl" retinde este qalǵan.
Tramptyń osy áreketinen keıin batys basylymdary Qytaıdyń da qarap qalmaıtynyn boljap, "Eger Qytaı Tarmpty óziniń aıtqanyna kónedi dep oılasa, qatty qatelesedi" degen mazmundaǵy málimdemeler jasaı bastady.
Qytaı endi ne isteýi múmkin?
AQSh-Qytaı qatynasyn ekonomıster men sarapshylar ózara táýeldi áriptestik retinde baǵalaıdy. Eki eldiń ekonomıkasy da bir-birinsiz ómir súre almaıtyny belgili.
Danske bank sarapshylarynyń málimetinshe, endigi kezekte Qytaı AQSh-qa jaýap retinde Taıvandaǵy yqpalyn kúsheıte túsýi yqtımal. Atap aıtar bolsaq, Qytaıdaǵy Taıvan kompanııalaryna qysymdy kóbeıtip, Taıvan jaǵalaýynda zymyran synaqtaryn uıymdastyrýǵa da barýy yqtımal. Mundaı jaǵdaı 1995 jyly bolǵan edi. Ol kezde Qytaı Soltústik Koreıamen yntymaqtasa bastaǵan. Al Global Times basylymy Qytaı AQSh-tyń jaýlaryna qoldaý kórsetýi múmkin ekenin alǵa tartady.
Sonymen qatar QHR amerıkalyq kompanııalardyń Qytaıda bıznes jasaýyna tosqaýyl bolý úshin beıresmı saýda kedergilerin jasaýy yqtımal. Tipti, eregis aryǵa ketetin bolsa, Qytaı AQSh-tyń ekonomıkasyn álsiretý úshin AQSh memleketine tıesili qundy qaǵazdardy jappaı satýy da múmkin jáne AQSh-tyń Qytaıda jasalatyn óndirisine shekteý jasamaıtynyna da eshkim kepildik bere almaıdy.
Munyń bári AQSh tarapynan Qytaı taýarlaryna tyıym salýyna alǵyshart bolmaq. Qazirgi tańda AQSh Qytaı eksportynyń 20 paıyzyn satyp alatynyn eskersek, bul saıası oıynnyń nátıjesinde Qytaı ónerkásibi zardap shegýi yqtımal.
Aqyrynda munyń bári AQSh pen Qytaı arasynda saýda soǵysyna alyp kelmek.
«Bul turǵyda eń úlken zardap shegýshi tarap AQSh bolady. О́ıtkeni AQSh óziniń iri saýda suranysyn qanaǵattandyrý úshin Qytaıdyń qarjylandyrýyna táýeldi», – deıdi Danske sarapshylary.
Álem naryǵyna qalaı áser etedi?
AQSh-Qytaı daǵdarysy halyqaralyq ınvestorlar úshin de jaǵymdy jańalyq bolmaýy tıis. Nátıjesinde qos alyptyń teketiresi 2017 jyly qarjylyq daǵdarysqa jol ashýy yqtımal.