KEGOC: tolaıym tabys jolynda

Búginde «KEGOC» AQ energetıkteri barsha qazaqstandyqtarmen birge el Táýelsizdiginiń 25 jyldyq mereıtoıyn atap ótýde. Osynaý mereıli kúnge kompanııa qandaı jetistikterdi tartý etkendigi jaıynda KEGOC kompanııasynyń Basqarma tóraǵasy Baqytjan QAJIEVPEN áńgimelesken edik. – Mereıtoıly jyldy tabyspen ótkerip otyrmyz jáne otandastarymyzben bólisetin ilkimdi isterimiz de az emes.  О́zderińizge málim, osy jyldyń 6 jeltoqsanynda Jalpyulttyq telekópir barysynda el Prezıdenti Nursultan Ábishuly Nazarbaev «joǵa­ry voltti 500 kV Soltústik – Shyǵys – Ońtústik tranzıtin salý» (Shyǵys tranzıti atalǵan) ınves­tısııalyq jobasynyń birinshi kezeńin paıda­lanýǵa berýge ruqsat etti. Atalǵan joba aıasynda 500 joǵary voltti jáne jalpy uzyndyǵy 700 shaqy­rym bolatyn 220 kV Ekibastuz – Semeı – О́skemen jelileri, sondaı-aq, 500 kV Semeı» qosalqy stansasy iske qosyldy. Sonymen qatar, qolda­nystaǵy Ekibastuz, О́skemen qo­salqy stansalaryn, Shúlbi SES-in keńeıtý boıynsha aýqymdy jumystar atqaryldy. Qurylys barysynda jańa tehnologııalar men elektr energetıka­syndaǵy eń zamanaýı jańa qural-jabdyqtardyń qoldanylǵanyn atap ótkim keledi. Máselen, 500 kV joǵary voltti jelide talshyqty symmen jasalǵan jaýyn-shashynǵa tózimdi mys qoldanyldy. «Semeı» 500 kV qosalqy stansasynda bir fazany atqaratyn 500 kV basqarylatyn reaktor ornatyldy. Ol bolsa, avtomatty túrde qajetti qýat deńgeıin ustap turady, sol arqyly beriletin elektr energııasynyń sapasyn arttyrady. «Semeı» qosalqy stansasy álemniń aldyńǵy qatarly quraldarymen jabdyqtalǵan. Bul elektrgazdyq qosylǵyshtar, kommýtasıondyq qu­ryl­ǵylar, shaǵyn prosessorly re­lelik qorǵanys qurylǵylar. Al qosalqy stansany baqylaý jáne bas­­qarý júıesi Halyqaralyq elek­tr-­tehnıkalyq komıssııasynyń (IEC) standartyna sáıkes jasalǵan. 2014 jyly Memleket basshysy Jalpyulttyq telekópir barysynda bul joǵary voltti jelilerdiń qurylysyn bastaýǵa da ruqsatyn bergen bolatyn. «Nurly jol» ınfra­qurylymdy damytý memlekettik baǵdarlamasy sheńberine engen bizdiń jobamyz Memleket basshysynyń basty nazarynda. Bıylǵy jyldyń aqpanyndaǵy Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda el Prezıdenti N.Nazarbaev joǵary voltti 500 kV Sol­tústik – Shyǵys – Ońtústik tran­zıti qurylysyn jedeldetip aıaqtaýdy tap­syrǵan bolatyn. Eki jyldan asqan merzimde, jos­parlanǵan ýaqytynan bir jyl erte «Ekibastuz – Shubarkól SES (Semeı) – О́skemen 500 kV jeli» qury­lysyn aıaqtadyq. Barlyq merdigerlik jumys­tardy otandyq kompanııalar atqardy. – Bul joba elimiz úshin, sonyń ishinde, Shyǵys aımaǵy úshin qandaı mańyzǵa ıe? Jalpy, Qazaqstandaǵy elektr ınfraqurylymyn damy­týdyń keleshegi qandaı? – Eń aldymen, Qazaqstandaǵy elektr jelileri ınfraqu­ry­lymynyń basym bóligi keńestik kezeń jyldarynda salynǵanyn eske sala ketkim keledi. Sondyqtan Táýelsizdik alǵan tusta elimizdiń energııa júıesi bir-birinen oqshaýlanǵan 4 bólikten turdy: Soltústik, Ońtústik, Batys bóligi jáne Aqtóbe energııa toraby. «KEGOC» AQ basty mindetteriniń biri – Ortalyq Azııa jáne Reseı Fede­ra­sııasynyń Birlesken energetıkalyq júıesimen jumysty qatar uıym­dastyrý arqyly Soltústik jáne Oń­tús­tik bólikterdi Qazaqstannyń Birtutas elektr energetıkalyq júıe­sine (BEJ) biriktirý boldy. Atalǵan mindet aıasynda qolda­nystaǵy 500 kV tranzıtiniń 500 kV Soltústik – Ońtústik aımaqtary Qazaq­stannyń BEJ-ge biriktirildi, sodan soń 500 kV Qazaqstannyń Sol­tús­tik – Ońtústigi tranzıti elektr ta­sy­maldaýynyń ekinshi jelisi salyndy. Osynyń esebinen Soltústik – Ońtústik baǵytynda elektr energııa­syn ótkizý qabileti 4,5 mlrd kVt saǵattan 7-7,5 mlrd kVt saǵatqa deıin ulǵaıdy. Aqtóbe energııa toraby jelisin Qazaqstannyń BEJ-ge qosý maq­satynda 500 kV Jitiqara – О́lke elektr jetkizý jelisi qurylysynyń jobasy iske asyryldy. Qazir bul jobalardyń qata­ryn 500 kV joǵary voltti jeli Eki­bastuz – Shúlbi SES (Semeı) – О́skemen tolyqtyrdy. Ony paı­dalanýǵa berý arqyly aımaqtyń odan ári ekonomıkalyq damýynyń alǵysharttary jasaldy. Sonymen birge, Shyǵys aımaǵynyń tutyný­shylary búgingi tańdaǵy aımaqty Reseıdiń energııa júıesimen baılanystyratyn jelilerdiń jaǵdaıyna qaramastan, elektr energııasymen qamtamasyz etiledi, bul bolsa, elimiz­diń energetıkalyq qaýipsizdigin qamta­masyz etýde zor mańyzǵa ıe. Biz 500 kV Shúlbi SES (Semeı) – Aqtoǵaı – Taldyqorǵan – Alma ÁJ baǵytyndaǵy jobanyń ekinshi kezeńiniń qurylysyn kestege sáıkes jalǵastyramyz. Osy jobanyń aıaqtalýy birqatar mindetterdi sheshýge múmkindik beredi – Qazaqstan BEJ-niń Shyǵys óńirimen baılanysyn nyǵaıtý, Soltústik – Ońtústik tranzıtin nyǵaıtý, Shyǵys óńiri ózenderiniń gıdro áleýetin ıgerý úshin jaǵdaı týǵyzý, jańartylatyn energııa kózderin damytý. Sonymen qatar, 500 kV «Aqtoǵaı» jańa qosalqy stansasy arqyly taý-ken ónerkásibiniń keleshektegi qajettiligine saı elektr energııasymen qamtamasyz etiletin bolady. Sonymen qatar, Aqtoǵaı – Almaty, Aqtoǵaı – Dostyq, Aqtoǵaı – Moıynty baǵyttary boıynsha temir jol ýchaskelerin elektrlendirý úshin jaǵdaı jasalady. Búgingi tańda KEGOC paıdala­nýdyń uzaq merzimi nátıjesinde aıtarlyqtaı tozǵan Ulttyq elektr jelisiniń qoldanystaǵy jelilerin qaıta qalpyna keltirýdi qarastyratyn iri jobany júzege asyrýǵa kirisedi. Tolyqtaı alǵanda, 2025 jylǵa deıingi «KEGOC» AQ Uzaq merzimdi damý strategııasy jańa jobalardy júzege asyrý arqyly Ulttyq elektr torabyn (UET) damytýdy qarastyrady, onyń ishinde, sonymen qatar, Batys aımaǵyn Qazaqstan Respýblıkasynyń Birtutas elektr júıesimen biriktirý jáne basqa baǵyttary da qarastyrylǵan. Atalǵan josparlardy júzege asyrý qajettiligi ótkizý men UET memle­ketaralyq tranzıttik áleýetti art­tyrý qajettiliginen tu­ratyn elek­trdi tutyný men óndirýdi arttyrý bolashaǵyna baılanysty. Bul rette, kórsetilgen baǵyttar boıynsha elektr energııasyn berý baǵyttarynyń aıtarlyqtaı ara qa­shyq­tyqtaryn esepke ala otyryp, biz turaqty toq elektr jetkizý (TEJ) jelileriniń qurylysyn salý bolasha­ǵyn qarastyramyz. Atalǵan 800 shaqyrymnan astam TEJ kezinde aýyspaly toqtyń dástúrli jelileriniń aldynda basymdyqqa ıe, sol arqyly aıtarlyqtaı araqashyqtyqqa qýat­tylyqtyń úlken kólemin berý múm­kindigine ıe bolady. Turaqty toqty berý tehnologııasy Qazaqstan úshin jańashyldyq bolyp tabylady, biraq álemde mundaı jobalar tabysty túrde júzege asyrylýda (Qytaıda, Úndistanda, Brazılııada jáne t.b.). Turaqty toqtyń DEP qury­lysy uzaq merzimdi bolashaqta Eýropaǵa, Úndistanǵa jáne t.b. qysqa jol retindegi Qazaqstannyń tranzıttik jáne eksporttyq múmkindikterin júzege asyrý úshin jańa múmkindikter ashady. Jańa joǵary voltti jeli qu­rylysyn salýmen qatar KEGOC UET ınnovasııalyq damytý men elek­tr jeli aktıvterin jańǵyrtý bo­ıynsha júıeli jumystar júrgizedi. Nátıjesinde biz joǵary voltti jabdyqtyń tehnıkalyq jáne eko­nomıkalyq qaýipsizdigin arttyrýǵa, paıdalaný shyǵyndaryn tómendetýge qol jetkizdik, al UET jańǵyrtý jobasyn júzege asyrý nátıjesinde tehnologııalyq buzylýlar 3 esege deıin tómendetildi. Qazaqstannyń BEJ-in damytý baǵytynyń birindegi uzaq merzimdi josparda Smart Grid atalǵan tehnologııasyn qoldaný bolyp tabylady, ol zııatkerlik energııa júıesin qurýdy maqsat tutady. Ony da­mytýdyń mańyzdy aspektisiniń biri – barlyq energııa júıesiniń sektorlaryn jańǵyrtý negizinde tehnologııalyq bazısin qalyptastyrý bolmaq. Osyǵan baılanysty «KEGOC» AQ UET keleshekte damytý sheń­berinde belsendi-beıimdi jeli (AANES) qurýǵa basym­dyq bergen. Ol Qazaqstannyń zııa­tkerlik energııa júıesiniń ózegine aınalýy tıis. Qazirgi tańda zııatkerlik energııa júıesiniń elementteri UET jobalaryn júzege asyrýda kompanııada dendep engizilýde. Atap aıtqanda, bul – relelik qorǵanysty quraldyń mıkroprosessorly qurylǵysy jáne avtomatıkasy (RQA), dıspetcherlik jáne tehnologııalyq basqarý júıesi (SCADA), reaktorlardy, faza aınalatyn transformatorlar basqarylatyn elektr energııany kommersııalyq esep­teýdiń avtomatty júıesi (ASKÝE). Keleshektegi energııa júıeleriniń negizgi elementteriniń biri – tehnolo­gııanyń damýy nátıjesinde baǵasy arzandaı túsetin elektr energııasyn shoǵyrlandyrýdyń óndiristik júıesi bolyp tabylady. Elektr energııasyn shoǵyrlandyrýdyń óndiristik júıesin qoldanysqa engizý Qazaqstan BEJ-i qýatynyń teńgerimin tıimdi retteýge, sonyń ishinde jańartylatyn ener­gııa kózderiniń turaqsyz óndirisin rezervte saqtaýǵa, sonymen qatar, óz kezeginde jelilerdegi aǵymdardy jáne shyǵyndardy azaıtýdy ońtaı­landyrýda qajettiligine qaraı eń joǵary júktemesiniń bóligin jabýǵa múmkindik beredi. Zııatkerlik energııa júıesin júzege asyrý tapsyrmasy óndirýden bastap sońǵy tutynýshyǵa deıingi barlyq tiz­bek boıynsha energııa júıesin jańǵyrtýsyz iske aspaıtynyn atap ótý qajet. Tozýdyń joǵary deńgeıin jáne tehnıkalyq jabdyqtaýdyń tómengi deńgeıin sıpattaıtyn taratý elektr jelilerin damytý mańyzdy faktor bolyp tabylady. Taratý jelilerin jańǵytý jáne damytý barysynda qurǵaly otyrǵan zııatkerlik energııa júıesindegi taratý jelilerin biriktirý úshin barlyq jaǵdaıdy týdyratyn jańa qurylǵylar men tehnologııalardy qoldanýdy qarastyrý qajettiligin usynady. – Baqytjan Tóleýqajyuly, jaqyn arada elimizdiń memlekettik deńgeıdegi mereıtoıyn shyǵaryp salǵaly otyrmyz, jalpy sizdiń kompanııańyz úshin nátıjeleri qandaı boldy? – Joǵaryda atap ótkenimdeı, bıyl­ǵy jyldaǵy kompanııa jumysynyń nátıjesi «Soltústik – Shyǵys – Ońtústik 500 kV ÁJ salý» jobasynyń birinshi kezeńin merziminen buryn sátti aıaqtaý mańyzdy boldy – bul, shynymen de, aýqymdy oqıǵa, orasan zor jumystardy iske asyrdyq, aldaǵy eki jylda ekinshi kezeńdi aıaqtaýǵa barlyq kúsh-qýatymyzdy salatyn bolamyz. Jalpy, bıylǵy jyldy kompanııa­myz jaqsy qarjylyq kórsetkish­termen aıaqtaǵaly otyr. 2016 jyl­dyń 9 aı kóleminde 22,4 mlrd teńge so­masyndaǵy taza tabysqa qol jetkizdi jáne bıylǵy jyldyń qorytyndysy boıynsha da jaǵymdy nátıjelerdi kútemiz. Álbette, 37 myńnan astam mınorıtarlyq aksıoner úshin de ja­ǵymdy jańalyqqa toly boldy. Bı­yl olarǵa birinshi jarty jyldyq nátı­jeleri boıynsha bir aksııa úshin 24,93 teńge nemese jalpy quny 6,5 mlrd teńge bolatyn dıvıdendter tólendi. Bizdiń aksıonerlerimiz osydan eki jyl buryn «KEGOC» AQ aksııalaryna tańdaý jasaǵany úshin ókinbeıdi dep oılaımyn. Búgingi tańda Qazaqstan qor naryǵyndaǵy kompanııa aksııalary joǵary deńgeıdegi ótimdilikke ıe, bir aksııanyń ortasha quny 1000 teńgeden joǵary «shekarany» atap ótti. Biz budan bylaı da kompanııamyz úshin óz qarajattarymen «daýys bergen» qazaqstandyqtardyń senimin joǵalt­pas úshin qolymyzdan kelgenshe eńbektenetin bolamyz. Meniń oıymsha, halyq kompanııa ujy­mynyń qalaı jumys isteıtinine kýá. 2016 jylǵy qorytyndylary boıynsha kórsetkishterge keletin bolsaq, 2015 jylmen salystyrǵanda respýblıka kólemindegi tutyný 1,0 mlrd kVt saǵat shamasynda artady dep kútilýde nemese 1,1%-dan 91,9 mlrd kVt saǵat deıin. Elektr energııasynyń óndirisi 93,6 mlrd kVt saǵat nemese 2,8 mlrd kVt saǵat (+3,1%) kútilýde, bul 2015 jylǵy kórsetkishterge qaraǵanda joǵary. Jyl qorytyndysy boıynsha 2015 jylmen salystyrǵanda 1,2 mlrd kVt saǵatqa ósire otyryp, 39,1 mlrd kVt saǵat kóleminde UET boıynsha elektr energııasyn jetkizý, 84,7 mlrd kVt saǵat (ósimi 1,9 mlrd kVt saǵat) kóleminde elektr energııasyn jelige bosatý men tutynýdy tehnıkalyq dıs­petcherlendirý jáne 160 mlrd kVt saǵat (ósimi 3,0 mlrd kVt saǵat) kóleminde elektr energııasyn óndirý-tutynýdy teńgerimdeýdi uıymdastyrý boıynsha qyzmet kórsetýdi josparlap otyrmyz. – Kompanııa ujymynyń orasan zor jetistikterge qol jetkizýiniń syry nede jatyr? – «KEGOC» AQ óz qyzmetin áleý­mettik jaýapkershilik strategııasy qaǵıdalaryna saı quratyn kompanııa­lar qataryna jatady. Buǵan «Senim» jáne «Altyn» syndy respýblıkalyq baıqaýlarda birneshe márte jeńimpaz bolýymyz dálel bolady dep oılaımyn. Bıylǵy jyldyń maýsym aıynda «TÜV NORD Cert» (FRG) sertıfı­kattaý jónindegi mekeme sapa menedjmenti júıesi (ISO 9001), ekologııalyq menedjment júıesi (ISO 14001), kásibı qaýipsizdik jáne den­saýlyqty saqtaý menedjment júıesi (OHSAS 18001), aqparattyq qaýipsizdikti basqarý júıesi (ISO/IEC 27001) salasyndaǵy halyqaralyq standarttar talabyna «KEGOC» AQ Biriktirilgen menedjment júıesiniń sáıkestigin bekitti. Bul mamandar úshin qaýipsiz eńbek jaǵdaıy jasalǵan, jaraqattardyń jáne densaýlyqtyń nasharlaýynyń aldyn alý, sondaı-aq qorshaǵan ortaǵa áser azaıtýdy syndy máselelerdi nazarda ustaı otyryp, joǵary qyzmet kórsetý sapasyna kepildik beretin kompanııanyń senimdiligine dálel bola alady. KEGOC álemdegi eń aýqymdy bıznestiń áleýmettik jaýapkershiligi salasyndaǵy erikti bastama – BUU jahandyq kelisimine qosylǵan sanaýly qazaqstandyq kompanııalardyń biri bolyp tabylady. Budan bólek, bıylǵy jazda bizdiń kompanııamyz Joǵary kerneýli úlken elektr jelileri boıyn­sha halyqaralyq keńestiń (Conseil International des Grands Réseaux Électriques – CIGRE) ujymdyq mú­shesi boldy. Bul uıymnyń negizgi maqsaty – zertteýlerdi úılestirý, elektr energetıkalyq júıelerdiń qyz­met isteýi máseleleri jónindegi tájirıbe men ǵylymı-tehnıkalyq aqparat almasý. Búgingi tańda elektr energetıkasynyń barlyq salalarynda jumys istep kele jatqan 1 000-nan astam uıym men 6 000-nan astam sarapshy CIGRE músheleri bolyp tabylady. Jaýapkershilik pen ashyqtyq qaǵıdalaryn kózdeý nátıjesinde KEGOC «Samuryq-Qazyna» AQ kom­panııa toptarynyń ishinde korpo­ratıvtik basqarý reıtıngisi boıyn­sha eń joǵary kórsetkishterge ıe. Biz qyzmetterimizdi únemi jetil­dirip otyramyz. 2015 jyldan beri negizgi aksıonerimiz – «Samuryq-Qazy­na» AQ bastamasymen kompanııada Bıznesti transformasııalaý baǵdar­lamasy sátti júzege asyrylýda. Trans­­formasııanyń alǵysharttary basty maqsattarynyń biri – álemdegi damyǵan 30 eldiń qataryna kirý bolyp tabylatyn Memleket basshysynyń «Qazaqstan-2050» Strategııasymen baılanysty. Kompanııa qyzmetiniń tıimdiligin arttyrý maqsatynda bıznes-úrdister ońtaılandyryldy, kompanııa qyzmetin baǵalaıtyn jańa júıeler jasaldy, esep berýdiń utymdy júıesi daıyndaldy, únemi jetildirý mádenıeti en­gizilýde. Sondaı-aq, «Samuryq-Qazyna» AQ strategııalyq josparlaý, personaldy jáne aqparattyq tehnologııalardy basqarý boıynsha etalondyq (referenstik) modelderi negizge alynǵan uıymdyq qurylym ońtaılandyryldy. Bul aqparattyq tehnologııalar men málimetter, stra­tegııalyq josparlaý jáne tıimdi bas­qarý, sonymen birge, adamı resýrstardy jáne ishki korporatıvtik aqpa­rattar júıesin basqarý jónin­degi bloktardyń qurylýy neg­izinde Atqarýshy dıreksııanyń óz qyzmet­teriniń aıasyn keńeıtýge múmkindik berdi. Jalpy bundaı ózgerister kompanııa qyzmetiniń turaqtylyǵyn qamta­masyz etedi degen senimdemiz, ishki jáne syrtqy faktorlardyń bolýy yqtımal ózgeristerine jedel jaýap berýge áser etpek. Osy múmkindikti paıdalana otyryp, otandastarymyzdy barlyq kompanııa ujymy atynan mereıtoımen quttyqtaımyn jáne barshańyzǵa turaqtylyq pen tabys tileımin. Áńgimelesken, Marat AQQUL, «Egemen Qazaqstan»