Jarqyn bolashaqtyń kepili

Mine, áne-mine degenshe jańa jyl da kelip qaldy. Balalar úshin naǵyz kútpegen syı ne bolýy múmkin? Árıne, úlken ári mańyzdy syılyq – onyń bolashaǵyna salynǵan ınvestısııa. Osy jyldyń, ıaǵnı, 2016 jyldyń 31 jeltoqsanyna deıin balańyzdyń atyna bilim depozıtin ashyńyz. 2018 jyldyń qańtarynda banktiń 14 paıyzdyq syıaqy mólsherlemesine qosa, memleket tóleıtin 5-7 paıyzdyq jyl saıynǵy alǵashqy syılyqaqyǵa da ıe bolasyz. Memlekettik bilim berý jı­naq­­taý júıesi týraly osy kúni kóp­­tegen ata-ana BAQ arqyly mol aqparat aldy dep esepteı­miz. Sol aqparattarda Memleket­tik bilim berý jınaqtaý júıe­si­niń artyqshylyqtaryna, erek­she­likterine basa nazar aýdarylady. Kópshiliktiń ol týraly habardar bolýyna múddelilik basym. Sebebi, táýelsizdik alǵanyna shırek ǵasyr endi tolǵan mem­le­ketimizdiń aldyna qoıyp otyrǵan iri maqsatynyń biri – damyǵan otyz eldiń qataryna qo­sylý. Ol úshin aǵa urpaqtyń aqy­ly men bilimin, tájirıbesi men rý­­hanı áleýetin paıdalanýmen bir­ge órkenıet je­tis­tigin túgel meń­­gergen, órkenıetke úles qosa ala­tyn bilimdi urpaq ósirý qa­jet. Es­terińizde bolsa, 1997 jyly El­ba­symyz halyqqa Joldaýynda tuń­ǵysh ret «Qazaqstan-2030» stra­tegııalyq baǵ­darlamasyn jarııa­laǵan edi. Ondaǵy kózdelgen maq­sat – ulttyq birlikke, áleýmet­tik ádilettilikke, búkil jurtshy­lyq­tyń ekonomıkalyq ál-aýqatyn jaqsartýǵa qol jetkizý úshin táýel­­siz, gúldengen, saıası turaqty Qa­­zaq­­stan memleketin ornatýmen bir­ge álemniń eń damyǵan jıyrma eli­niń qataryna kirý bolatyn. Bul biz­diń qoǵamdyq ómi­rimizdegi eń qun­dy qujattardyń biri ekeni aqı­­qat. О́tken ǵasyrdyń 90-shy jyl­­daryndaǵy ekonomıkalyq qıyn­shy­lyqtarǵa, endi ǵana táýel­siz­dik alǵan jas memlekettiń saıa­sı­ tájirıbesiniń kemshindigine qa­­­ramaı alǵa úlken maqsat qoıa bilý, damyǵan elderdiń qataryna qo­sylý, myqty memleket qurý tý­ra­­ly ıdeıa aıta bilý Elbasynyń kóregendigin kórsetetin qasıet. Bul qujattyń qundylyǵy alys bo­lashaqqa jospar qurýynda, sol joldaǵy negizgi baǵyttardy aı­qyn­daýynda. Árıne, odan beri de qoǵamdyq ómirimizde talaı stra­te­gııalar jasalyp, talaı qujattar qabyldanyp jatyr emes pe? Biraq «Qazaqstan-2030» stra­tegııalyq baǵdarlamasy kópshiliktiń kókeıi­ne úmit sáýlesin quıǵan, «bola­shaqta ózi­miz bolmasaq ta, urpa­ǵymyz myqty memlekette ómir súredi eken-aý» degen oıǵa jete­­le­gen alǵashqy qundy qujat bo­latyn. Osy turǵydan kelgende kóp­shiligimizdiń mıy­myzda myqty mem­lekette ómir súrý úshin sanaly, bilimdi urpaq ósirý kerek degen ıdeıa­nyń kodtalyp qalǵany da jasyryn emes. Iá, sanaly da bilimdi urpaqty qalaı tárbıeleımiz? Olarǵa qoǵamǵa, elge qyz­met jasaýdy qalaı úıretemiz? Jyl ótken saıyn joǵary oqý oryndarynda oqytýdyń qıynshylyqtary sezilý ústinde. Memleketten bólinetin grant sany da shekteýli. Biraq memleketimizdiń qol qýsyryp qarap otyrmaǵany da túsinikti. О́ıtkeni, zamanyna saı bilim alý, kásip meńgerý qaı qoǵamda da ózekti. Sol úshin bilim salasyn reformalaý, ol reformada bilim berý júıesin barynsha zamanaýı ortaǵa, áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaılarǵa sáıkestendirip rettep otyrý memlekettiń sharýasy. Bul turǵyda memleketimizdiń halyqtyń jarqyn bolashaǵy úshin atqaryp jatqan sharýasynyń biri – jas urpaqtyń bilim alýyna jaǵdaı jasaýy, sol úshin júıe qalyptastyrýy. Jáne ol júıeniń durys jumys isteýi úshin múddelilik tanytyp, jarnamalap, qadaǵalap, árdaıym jańa derekterdi alǵa tartýy da keleshekke salynatyn ınvestısııanyń ıgilikti ári mol bolýyn kózdeýden týyndaǵan áreket dep túsiný kerek. Nesin jasyraıyq, keleshekke salynatyn ınvestısııanyń mol bolýy, ıaǵnı, balalardyń atyna ashylatyn esepshottar sanynyń kúnnen-kúnge artýy – bizdiń jarqyn bolashaǵymyzdyń kepili emes pe? Memlekettik bilim berý jınaqtaý júıesi ar­qyly árbir ata-ana óziniń bolashaqtaǵy shyǵyndaryn azaıtatyny anyq. Mektep bitirgen balaǵa, durysy, aqyly oqýda oqıtyn stýdentke jyl saıyn ne árbir semestr kezinde iri kólemde aqsha tólep tur­ǵan­nan góri sol aqshany erte bastan jınap, onyń ústine bank pen memlekettiń syı­aqysyn alyp, bolashaqty kepildendirý ál­deqaıda durys ekenin kóptegen elderdiń tá­jirıbesi kórsetip otyr. Bizdiń elimizde bul júıeniń jumys isteı bastaǵanyna úsh jyldyń júzi boldy. 2013 jyldyń qańtar aıynda «Memlekettik bilim berý jınaqtaý júıesi týraly» Zań qabyldanyp, munyń aıasynda Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń janyndaǵy «Qarjy ortalyǵy» aksıonerlik qoǵamy óziniń úılestirýshilik, baqylaý jáne qadaǵalaýshylyq jumysyn bastap ketken. Júıeniń keremettigi – joǵary bilim alýǵa jumsalatyn qarajatty 30 paıyzdan 70 paıyzǵa deıin únemdeýge múmkindik beretininde, qarjylyq túsiminiń joǵarylyǵynda. Al jınaqtaý salymynyń nemese depozıtiniń biregeıligi – munda jyl saıynǵy banktiń 19-21 paıyzdyń syıaqysyna qosa 5-7 paıyzǵa deıingi syılyqaqynyń memleket tarapynan ústemelenetindigi. Bul oraıda, «Qarjy ortalyǵy» AQ tarapynan óte belsendi jumystar júrgizilýde. Eń aldymen, bank-qatysýshylardy tartý joǵary deńgeıde júrýde. Búginde Memlekettik bilim berý jınaqtaý júıesine qatysýshy bankter retinde «Halyq banki», «Nurbank», «Sesnabank» aksıonerlik qoǵamdaryn ataı alamyz. 2016 jyldyń 1 jeltoqsandaǵy derekteri boıynsha, 15 937 jınaqtaýshynyń 7,8 mıllıard teńge salym salǵany belgili boldy. Al 2015 jyldyń aqpan aıynda memlekettiń alǵashqy 4,7 mln teńge kólemindegi syı­lyq­aqysy, 2016 jyly – 325,6 mln teńge kó­lemindegi syılyqaqysy bólindi. Bilim alý­shylar týraly maǵlumattarǵa qanyq bolý úshin «Qarjy ortalyǵy» AQ osy ýaqytqa deıin JOO-larmen 103 kelisim, kolledjdermen 510 kelisim jasasqan. Qazirgi tańda Qazaqstandaǵy oqý oryn­darynda Memlekettik bilim berý jınaqtaý júıesi aıasynda kelisim jasasqan 214 salymshy bilim alýda. Osy júıe úshin eń bir aıta qalarlyqtaı oqıǵa – bir mezette 7 700 balalar úıiniń tárbıelenýshileriniń atyna «Bóbek» qory tarapynan salym ashylýy. Odan bólek, 2015 jyly «Nur Otan» partııasynyń birlesip ata-ana qamqorlyǵynan tys qalǵan 2 myńnan asa balaǵa salym ashylǵan. Osylaısha taǵdyr talqysyna túsken on myńnan asa balanyń atyna salym ashyldy. Olardyń keleshekte jaqsy bilim alýy, azamat qataryna qosylýy maqsatty túrde kepildendirildi. Bul oraıda, «О́zińnen basta» qaıyrymdylyq aksııasynyń da depýtattar korpýsy men sport-bıznes qaýymdastyqtary, memlekettik organdar tarapynan qoldaý kórgenin aıtý lázim. Nátıjesi jaman emes sııaqty. О́tkende ǵana Olımpıada chempıony Vasılıı Levıttiń balalar úıiniń tárbıelenýshisi Altynbek Báıgebergenovtiń atyna salym ashýy sonyń aıǵaǵy. Mine, «Qarjy ortalyǵy» AQ-ta, tús­tep ­aıtqanda, Memlekettik bilim berý júıe­s­inde jasalyp jatqan jumystardyń reti osyndaı. Ortalyq qatysýshy bankterdi kóbeıtýdi, jylyna bes myńǵa deıin sa­lymshy tartýdy josparlap otyr. Ondaǵy maqsaty – áleýmettik jaǵdaıdy jaqsartyp, ǵylym men tehnıkany damytyp, qoǵamnyń turaqtylyǵyn, bereke-birligin qamtamasyz etý jáne damyǵan memleketterdiń qata­ryna qosylý úshin bilimdi urpaqty kó­beı­týge atsalysý. Qurmetti ata-analar, óz urpaǵyńyzdyń keleshekte baqýatty da sa­paly ǵumyr keshýi úshin sizder de osy júıege qatysyńyzdar!  

Dáýren SÁDÝAQASOV