Jas mamandar jumyssyz qalmaıdy

Elbasy N.Nazarbaevtyń: «Biz­diń qoǵamda adal eńbekti tereń bilimmen ushtastyrǵan ǵana tabysqa jete alatynyn qaper­den shyǵarmaǵan abzal», – degen sózin basty qaǵıdat etip alǵan stýdentterimiz teorııalyq bilim­derin egistik alqabynda, oqý kor­pýsynyń janynan salynǵan jyly­jaıda óndiristik jumyspen ushtastyrýda. Bul oraıda, M.Áýe­zov atyndaǵy OQMÝ-dyń joǵary mektepteri alǵa qoıǵan aýqymdy josparlaryn birtindep júzege asy­rýda, ıaǵnı ýnıversıtet túlekterin eń tańdaýly, bilikti de bi­limdi jáne suranysqa ıe ma­man etip shyǵarý maqsatynda qyz­met etýde. Osy arada aıta ke­telik, ýnıversıtet túlekteriniń 86 paıyzy jumysqa ornalasqan. Bul kórsetkish zeınetaqy qory arqyly anyqtalyp otyr. Sondaı-aq, ýnıversıtet dýaldy oqytý júıesine kóshken. Iаǵnı, teorııa men is-tájirıbeni qatar alyp júrý, tıisinshe teorııadan góri tájirıbege kóbirek mán berý kózdelip otyr. «Aýylsharýashylyq ǵylymdary» Joǵary mektebi stýdentterine arnaıy Túlkibas aýdanynan 100 gektar jer balansqa alyndy. Joǵary mektep stýdentteri egin basynda júrip, barlyq prosesterdi, ıaǵnı jerdi óńdeý, tehnıkany ıgerý, egindi sýarý, ósirý, zııankestermen kúres, aramshópterden tazartý sekildi jumystardyń barlyǵyn mamandardyń keńesimen atqarý múmkindigine ıe. Jas mamandarymyzdyń sura­nysqa ıe bolýyna, elimizdegi barlyq joǵary oqý oryndaryna úlgi jáne básekege qabiletti halyqaralyq deńgeıdegi bilim ordasy Nazarbaev Ýnıversıtet te septigin tıgizýde. Bizdiń ýnıversıtet osy oqý ornynyń táji­rıbelerin qoldanýda. Atap aıtsaq, 2014 jyly ýnıversıtettegi 4 fakýltettiń bazasynda 4 joǵary mektep quryldy. Búgingi tańda hımııalyq ınjenerııa jáne bıotehnologııa, aqparattyq tehnologııalar jáne energetıka, toqyma jáne azyq-túlik ınjenerııasy, sondaı-aq, aýyl sharýashylyǵy ǵylymdary joǵary mektep­teri nátıjeli jumys isteýde. Joǵary mektepterdiń barlyǵy Berlın tehnıkalyq ýnıversıteti, Mıýnhen tehnıkalyq ýnıver­sıteti, Manchester Metropolıten ýnıversıteti, Vena maldárigerlik medısınalyq ýnıversıtetimen strategııalyq seriktestikte qyz­met atqarady. Joǵary mektep qurylymynda Akademııalyq jáne Salalyq keńesi, bilim baǵdar­lamalaryn ázirleý komıtetteri, stýdentterdi akademııalyq qoldaý uıymdastyrylǵan. Salalyq ke­ńeske beıindi kásiporyndardyń basshylary men jumys berýshiler ókilderi engizilgen. Keleshekte mekteptiń ákimshilik jáne qar­jylyq qorlaryn qurý aıasynda qyzmetkerlerdi yntalandyrý jáne qordy materıaldyq damytý máselesi josparlanǵan. Qazirgi tańda mektepte alty kafedra ju­mys isteýde. Joǵary mekteptiń fakýl­tetten aıyrmashylyǵy – jumysynda erekshelik, jańalyq bolýy shart. Eń basty maqsat –túlekterdi jumysqa qabiletti, óndiristen habary bar, jan-jaq­ty daıyn mamanǵa aınaldyrý. Joǵary mekteptiń mańyzdy min­detteriniń biri – kásibı mamandar­dy daıyndaýdaǵy irgeli ǵylymnyń orny men rólin joǵarylatýdan kelip shyǵatyn bilim berýdi izgilendirý. Osyǵan baılanysty daıyndyqty meńgerip shyqqan joǵary mektep túlegi zamanaýı aqparattar aǵymyn jyldam ıgerip, óz is-áreketin durys jolǵa qoıady, ıaǵnı durys paıdalana alady. Sondaı-aq, mekteptiń ishki máselelerdi óz deńgeıinde sheshýge quqyǵy bar. Oqý baǵdarlamalaryn ustazdardyń ózderi jasaıdy. Ǵalymdar men oblystaǵy túrli kásip­oryn, mekeme basshylarynan iriktelgen salalyq keńes quryl­ǵan. Sol keńeste stýdentterge memlekettik standartta beki­tilgen mindetti pánderden bó­lek tańdaý komponenti boıynsha qosym­sha pánder engizý máselesi qaralady. Iаǵnı, ár óńirdiń tabıǵı ereksheligine baılanysty qo­symsha pánder oqytylady. Mek­tepke berilgen taǵy bir ba­sym­dyq – salalyq keńestiń músheli­ginde kásiporyn, zaýyt, sharýa qoja­lyqtarynyń basshylary bar. Olar bolashaqta jumysqa ornalasatyn jas mamannyń qabilet-qarymyn baıyp­tap, tereńirek meńgerýi tıisti salany kórsete keńes beredi. Iаǵnı, erteńgi kúni jas mamannyń ju­myssyz qalmaýy jan-jaqty eskeriledi. Elimizdiń sanaly da joǵary sapaly bilimdi jastaryn tár­bıeleý maqsatynda ózimiz eń­bek etip jatqan bilim salasy úlken jetistikterge qol jetki­zip otyr. Táýelsizdik alǵan alǵash­qy jyldardan beri bilim berý­di halyqaralyq standartqa jet­kizý maqsatynda qanshama jumys­tar atqaryldy jáne ol óz je­misin berýde. Bul saladaǵy joǵa­ry kórsetkishterdi, álemdik deń­geıdegi jetistikterimizdi Elba­sy N.Nazarbaev júrgizip kele jatqan salıqaly saıasatpen tikeleı baılanystyramyz. Mem­leket basshysynyń bilim salasyna jasaǵan qoldaýy jasta­rymyzdyń bilimge degen qush­tarlyǵyn joǵarylatyp, bıik maqsattarǵa jeteleıdi. Jastar elimizdiń bolashaǵy degen qaǵıdat turǵysynan qaraǵanda damyǵan 30 eldiń qataryna qosylý úshin jas mamandarymyzdyń básekelestikke qabiletti, bilimdi bolýy – ýaqyt talaby. Osy oraıda, M.O.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıteti zaman talabyna saı jáne ýaqytpen úndese, bolashaqtaǵy suranysty aldyn ala boljaı otyryp jastarǵa sapaly bilim berýde. Jetpis jyldan astam tarıhy bar ýnıversıet beıneleı aıtsaq, tájirıbesi mol, izdenis-talpynysy jıyrma bestegi jastyń qýaty men taý qoparardaı qaıraty bar oqý orny. Ýnıversıtette osy táýel­sizdik jyldary engizilgen oń ózgerister óte kóp. Sol ózgerister men eseli eńbektiń, úzdiksiz izdenistiń nátıjesinde oqý orny halyqaralyq «QS World University Ranking» agenttigi jarııalaǵan 2016 jyldyń reıtıngi boıynsha 601-oryndy ıelendi. Álemniń 4322 joǵary oqý oryndary arasyndaǵy básekede osy orynnan kóriný jaqsy nátıje. Reıtıngige Qazaqstannan OQMÝ-dan basqa 7 joǵary oqý orny enip otyr. Sondaı-aq, Bilim berý sapasyn qamtamasyzdandyrý táýelsiz qazaqstandyq agenttigi (BSQA) 2016 jylǵy Qazaqstannyń úzdik joǵary oqý oryndarynyń ulttyq reıtıngin jarııa etken bolatyn. Kópbeıindi JOO reıtınginiń qorytyndysy boıynsha bıylǵy jyly da jetekshi ulttyq ýnıversıtetter aldyńǵy orynnan kó­rindi. L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti jáne Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti birinshi oryndy bólisse, aldyńǵy jyldardaǵydaı M.O.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan memlekettik ýnıver­sıteti úshinshi oryndy ıelendi. Biz aımaqtyq ýnıversıtet bolsaq ta, elimizdegi 129 joǵary oqý oryndary ishinde úshinshi oryndy ılenip otyrmyz. Bilim berý sapasyn qamtamasyzdandyrý táýelsiz qazaqstandyq agenttigi Ulttyq reıtınginiń ádisnamasy ha­lyqaralyq sarapshylarmen maquldanǵan jáne joǵary sapa men akademııalyq taldaý observatorııasy – IREG Berlın prınsıpterinde kórse­tilgen standarttarǵa sáı­kes keletini, stýdentterdiń úlge­rimi, sarapshylardyń baǵasy já­ne túlekterge jumys bergen meke­melerdiń pikirlerine erekshe nazar aýdarylatyny kóp jaıtty ań­ǵartady. Taǵy bir aıta ketetin nárse, oqý orny damyp kele jat­qan elderdiń arsynda 70-orynǵa kóterilip otyr. Munyń ózi ýnıversıtettiń búgingi tańda básekelestikke qabiletti mamandar daıarlaýda joǵary deńgeıde ekenin bildiredi. Qazirgi tańda ýnıversıtette, jalpy joǵary oqý oryndarynda jasalyp jatqan oń ózgeristerdiń biri – akademııalyq utqyrlyq júıesi. Akademııalyq utqyrlyq jeke damý men eńbekke ornalasý múmkindigi úshin mańyzdy jáne ol jan-jaqtylyqqa, syı­lastyqqa tárbıeleıdi, ózge máde­nıetterdi ıgerýge múmkindik beredi. Ol lıngvıstıkalyq plıýralızm men joǵary oqý ornynyń básekelestik qabiletin kóterýge yntalandyrady. Akademııalyq utqyrlyq dástúrli sheteldik taǵylymdardan erekshelenedi, óıtkeni, birinshiden, stýdentter shetelge oqýǵa belgili shekteýli merzimge ǵana ketkenimen, oqý bir semestrden bir oqý jylyna deıin sozylady, ekinshiden, mundaı taǵylymdamada olar tolyqqandy bilim alady, tek tildi meńgerýmen nemese jekelegen pánderdi ıgerýmen ǵana shektelmeıdi, kerisinshe, tolyq semestr nemese jyldyq kýrstan ótedi, osylaısha stýdenttiń bilimi bazalyq joǵary oqý ornyna qaıtyp kelgen sátten jalǵasyp esepteledi. Sonymen qatar, ýnıversıtette qos dıplom baǵdarlamasy óte jaqsy iske asyrylýda. Jastarymyzdyń ǵylymǵa qyzyǵýshylyǵy jyl saıy­n artyp keledi. Oqý ornyndaǵy stýdentterdi ǵylymǵa baýlý qolǵa alynǵan. Olar ǵylymı jobalarǵa qatysyp, ǵylymı jumystarmen aınalysyp keleshekte elimizdiń ekonomıkasyn damytýǵa óz úlesin qosady degen senimdemiz. Qanat BAIBOLOV, M.O.Áýezov atyndaǵy OQMÝ oqý isi jáne aqparattyq tehnologııalar jónindegi prorektory