Parlament Májilisinde palata Tóraǵasynyń orynbasary Vladımır Bojkonyń tóraǵalyq etýimen «Agroónerkásiptik keshendi memlekettik qoldaýdyń jańa baǵyttary men otandyq agrobıznestiń básekege qabilettiligin arttyrý perspektıvalary» degen taqyrypta úkimet saǵaty ótti. Onda Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Asqar Myrzahmetov pen Májilistiń Agrarlyq máseleler komıtetiniń tóraǵasy Saparhan Omarov baıandama jasady.
Májilis Tóraǵasynyń orynbasary Vladımır Bojko atap ótkendeı, aýyl sharýashylyǵy – el ekonomıkasynyń mańyzdy salalarynyń biri. Jyl ótken saıyn agroónerkásip keshenine basa nazar aýdarylyp keledi. «QazAgro» AQ pen onyń mekemeleri aýyl sharýashylyǵy salasyn 13 ınvestısııalyq baǵyt boıynsha qarjylandyrýda. «Aýyl sharýashylyǵyn qarjylyq qoldaýdyń nátıjesinde 2012-2015 jyldardyń aralyǵynda óndirilgen ónim kólemi 1999 mıllıard teńgeden 3307 mıllıard teńgege artty», – dedi. V.Bojko.
Al Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Asqar Myrzahmetov Qazaqstan Respýblıkasynyń agroónerkásiptik keshenin damytýdyń 2017-2021 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlama jobasynda kózdelgen negizgi mindetterge toqtaldy. Vıse-premerdiń atap ótýinshe, mınıstrlik júrgizgen taldaý salanyń damýyn tejeıtin mynadaı negizgi faktorlardy aıqyndady: birinshi – jeke qosalqy sharýashylyqtar men usaq sharýa jáne fermerlik qojalyqtardyń resýrsyn paıdalanýdyń tómendigi.
О́ıtkeni, óndirgen ónimdi daıyndaý jáne ótkizý máseleleri sheshilmegen, al olar súttiń, ettiń, kartoptyń, jemister men kókónisterdiń 70-90%-yn óndiredi. Ekinshi – ónimdi óńdeý úlesiniń tómendigi. Qazirgi ýaqytta ettiń, súttiń, jemis pen kókónistiń
30%-y ǵana óńdeledi. Úshinshi – bıdaı óndirýdiń artyq kólemi. Sebebi, jyl saıynǵy ótpeli qaldyq 2-3 mln tonnany quraıdy. Al qurama jem, arpa, júgeri, azyqtyq jáne maıly daqyldar óndirýdiń jetispeýshiligi óz kezeginde mal sharýashylyǵynyń damýyn tejeıdi.
Tórtinshi – ımport úlesiniń joǵary, al eksport deńgeıiniń tómen bolýy. Mysaly, óndiris kólemi ishki qajettilikterden asyp túsetin et, tiri mal, dándi-burshaqty daqyldardyń 5%-dan az kólemi eksporttalady eken. Sondaı-aq, elde óndirýge bolatyn qant, kókónis qalbyrlary, et jáne sút ónimderi, ósimdik maıy, qus eti ımportynyń úlesi joǵary. Ol – 40%-dan 90%-ǵa deıin barady. Besinshi – agrarlyq ǵylymnyń álsizdigi jáne agrarlyq tehnologııalardy transfertteý júıesiniń bolmaýy. Osy problemalar 2015 jyly 1,3 mlrd AQSh dollary kólemindegi ishki saýdanyń teris saldosyna ákep soqqan.
A.Myrzahmetov memlekettik baǵdarlamanyń maqsattary men mindetterinen de habardar etti. «Anyqtalǵan problemalardyń negizinde naryqta suranysqa ıe, básekege qabiletti agroónerkásiptik keshenniń ónim óndirýin qamtamasyz etý – baǵdarlamanyń maqsaty bolyp aıqyndaldy, – dedi ol. – Olar: 500 myńnan astam jeke qosalqy sharýashylyq pen usaq sharýa (fermer) qojalyqtaryna arnalǵan aýyl sharýashylyǵy kooperasııasy; agroónerkásiptik keshendi memlekettik retteýdi jetildirý; agrotehnologııalardy transfertteýdiń tıimdi júıesin qalyptastyrý; maqsatqa baǵyttalǵan eksporttyq saıasat, organıkalyq ónim brendin ilgeriletý; aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerdi barynsha qamtı otyryp, memlekettik qoldaýdyń tıimdiligi men qoljetimdiligi; mal sharýashylyǵynyń tıimdiligin 40%-ǵa, ósimdik sharýashylyǵynyń tıimdiligin 30%-ǵa, kásiporyndardyń óńdeý jáne júktelý úlesin 1,3 esege arttyrý».
Vıse-premer ónimdi ótkizý men óńdeýge arnalǵan aýyl sharýashylyǵy kooperasııasyna qatysty máselelerdi de atady. Onyń aıtýynsha, nebári 5 jyldyń ishinde 500 myńnan astam jeke qosalqy sharýashylyq pen usaq sharýa qojalyqtaryn aýyl sharýashylyǵy kooperasııasyna tartý josparlanyp otyr. Kooperatıvter mynadaı negizgi baǵyttar boıynsha qurylady: sút, et, jemis jáne kókónisterdi jınaý. Mundaǵy erekshelik – esep aıyrysý tikeleı óndirýshi kooperatıv múshesimen júrgiziledi, al sýbsıdııany kooperatıv alatyn bolady. Kooperatıvter, sondaı-aq veterınarııa, uryqtandyrý, jemshóp óndirý, agrohımııa, logıstıka jáne basqalar boıynsha qyzmetter kórsetedi.
Joǵaryda atalǵan sharalar óńdeýshi kásiporyndardyń júktelýin 30%-ǵa arttyrýǵa, óndirýshi men sońǵy tutynýshy arasyndaǵy saýdanyń ústeme baǵasyn 15-20%-ǵa tómendetýge jáne aýylǵa aýyl sharýashylyǵy ónimi úshin qosymsha shamamen 300 mlrd teńge paıda alýǵa múmkindik beredi.
«О́nimdi syrtqy naryqtarǵa ilgeriletý kezinde otandyq aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerdi qoldaý maqsatynda bir mezgilde «QazAgroGarant» aksıonerlik qoǵamymen jáne «KAZNEX» aksıonerlik qoǵamymen tyǵyz ózara is-qımyl jasaı otyryp, «Azyq-túlik kelisimshart kompanııasy» aksıonerlik qoǵamy bazasynda Agroónerkásiptik keshendegi eksporttyq ortalyq qurý josparlanýda», – dedi A.Myrzahmetov ári qaraı. – Qurylatyn ortalyqtyń fýnksııalaryna aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerden syrtqy naryqta suranysqa ıe aýyl sharýashylyǵy ónimderin – sıyr, qoı, shoshqa etin, dándi-burshaqty, maıly, jemis-kókónis daqyldaryn forvardtyq satyp alý jáne eksporttyq arnalar qurý, syrtqy naryqtardy taldaý jáne ótkizýdiń perspektıvaly elderi – Reseı, Qytaı, Úndistan, Ortalyq Azııa jáne Taıaý Shyǵys elderi úshin jol kartalaryn jasaý, aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn óndirýshilerdiń eksporttyq kelisimsharttaryn saýdalyq qarjylandyrý jáne saqtandyrý jáne «KZ ORGANIC FOOD» shatyrly brendterdi ilgeriletý».
Premer-Mınıstrdiń orynbasary, sondaı-aq, ósimdik sharýashylyǵy men mal sharýashylyǵy jáne aýyl sharýashylyǵyn sýmen qamtamasyz etý, sýarmaly jerlerdiń kólemin ulǵaıtý, agroónerkásip keshenin, ınfraqurylymdyq qamtamasyz etý, taǵy basqa da máselelerden habardar etti. Salany memlekettik retteýdi jetildirý aıasynda ǵylym men óndiris arasyndaǵy baılanysty qamtamasyz etý boıynsha is-sharalardyń júzege asyrylatyndyǵyna da toqtaldy. Sonymen qatar, ol depýtattar tarapynan qoıylǵan suraqtarǵa naqty málimetter keltire otyryp, jaýaptar qaıtardy.
Úkimet saǵatynda qosymsha baıandama jasaǵan Májilistiń Agrarlyq máseleler komıtetiniń tóraǵasy Saparhan Omarov Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine «Agroónerkásip keshenin damytýdyń memlekettik baǵdarlamasyn» jáne «Agroónerkásip keshenin memlekettik qoldaýdy ózgertý tásilderin» ázirleýde birqatar máselelerge erekshe nazar aýdarý qajettigin atap ótti. Depýtattyń aıtýynsha, olardyń eń bastysy – memlekettik retteý tetikteriniń turaqtylyǵyn jáne memlekettik qoldaý sharalaryn qamtamasyz etý. «Memlekettik prefensııalar fermerlerge kepildik bolýy qajet, – dedi S.Omarov. – Barlyq maqsatty baǵdarlamalar qarjylyq jáne materıaldyq resýrstarmen tolyq qamtamasyz etilýge tıis. О́z kezeginde «Agrobıznes-2020» baǵdarlamasy boıynsha birqatar nátıjelerge qol jetkizilmeýdiń birden-bir sebebi, baǵdarlama quraldarynyń tolyq qarjylandyrylmaýy saldarynan oryn alǵanyn atap ótken jón».
Buǵan qosa, ol aýylsharýashylyq salasyna bólingen bıýdjet qarajatyn paıdalaný máselesine erekshe nazar aýdarý qajet ekendigine, sýbsıdııalaý mehanızmderin avtomattandyrýǵa, veterınarlyq jáne fıtosanıtarlyq qaýipsizdikti kúsheıtýge qatysty máselelerdi ortaǵa saldy.
Álısultan QULANBAI,
«Egemen Qazaqstan»