Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń ıadrolyq qarýsyzdanýǵa qatysty usynystary álem jurtshylyǵynyń nazaryn aýdaryp keledi.
Onyń bir sebebi, jetekshi memleketter arasyndaǵy qarama-qaıshylyqtar olardyń arasyndaǵy jańa uzaq merzimdi qarsy turýshylyqqa ulasyp ketpeı me degen alańdaýshylyqtyń negizsiz emestigi. Menińshe, adamzattyq aýqymdaǵy mańyzdy máseleler talqylanǵanda, olardyń túıinin tarqatýǵa bel sheshe qatysýdyń ornyna, shet qalý eshqandaı aqylǵa syımasy anyq. Resmı bılikter arasyndaǵy osyndaı «salqyn syzattar» halyqaralyq yntymaqtastyqqa selkeý túsireri sózsiz. Sol sebepti Prezıdentimizdiń «soǵystyń tamyryna balta shabý – adamzattyń eń kúrdeli órkenıettik mindeti. Bul mindet álemdik kóshbasshylar tarapynan, jahandyq kún tártibinen ózge problemalardyń aıasynda absolıýtti basymdyq retinde qarastyrylýy tıis», deýinde úlken mán-maǵyna jatqanyn ańǵarý qıyn emes.
О́zara teketiresterge soqtyratyn oqshaýlaný eshqandaı jaqsylyqqa aparmaıdy. Jer betindegi tynyshtyqty qamtamasyz etýdiń birden-bir joly jappaı qyryp-joıatyn joıqyn qarýlardan bas tartý ekenin málimdeı otyryp, N.Nazarbaev «HHI ǵasyr: soǵyssyz álem» atty keń aýqymdy baǵdarlama qabyldaý qajettigine erekshe ekpin túsirdi. Bul rette úsh qaǵıdatty alǵa tarta otyryp, yqtımal qaýip-qaterdi qazirgi ulttyq lıderler men saıasatkerler jáne olardyń barlyq kelesi býyndary aksıoma retinde túsinýlerin atap kórsetti.
Bul jerde de beıbitshilik pen qaýipsizdik úshin teńdeı jaýapkershilik, ózara qurmet, ishki iske aralaspaý qaǵıdattary jekelegen tulǵalarǵa júktelgen. Málimetterge súıensek, sońǵy 20 jyl bederinde terrorızmge qatysty 400-den astam oqıǵa tirkelgen. Álemde 15700-17000 ıadrolyq oqtumsyq bolsa, olardyń kóbi sanaýly elder ıeliginde. Bul rette jahandyq antııadrolyq qozǵalys qurý óte mańyzdy. Qazaqstan osydan shırek ǵasyr buryn álemde birinshi bolyp Semeı ıadrolyq synaq polıgonyn japty. Mundaı sheshim qabyldaýǵa Elbasymyzdyń erik-jigeri jetti. Qazaqstannyń osy bastamashyldyǵy ózgelerge úlgi bolsa ıgi. Sondyqtan, men ózge saıasattanýshylardyń «qazirgi táýelsiz memleketterdiń shekaralary buzylmaıdy», dep BUU qararynda jazylýy kerek» degen oılaryn quptaımyn. Bul másele 1944 jyly Vestfal kelisiminde kóterilip, tııanaqtalǵanymen, ózgeniń jerine kóz alartqan separatıstik pıǵyldaǵy toptarǵa qoldaý tyıylmaı otyr. Oǵan Taıaý Shyǵys elderinde bolyp jatqan shıelenister dálel.
Qazaqstannyń jahandyq bastamalary Islam yntymaqtastyǵy uıymy HIII sammıti aıasynda da keń qoldaý taýyp, qorytyndy kommıýnıke jobasyna engizildi. Sammıtke qatysýshylar Qazaqstan jáne Túrkııa basshylarynyń Islam álemindegi tatýlastyq úderisi jónindegi birlesken deklarasııasyn quptap, qaqtyǵystar men daýly jaılardy sabyrmen, aqylmen sheshýge shaqyrdy. Birqatar jetekshi musylman elderi arasyndaǵy shıelenisterdiń kúsheıip kele jatqanyna alańdaýshylyq bildirildi. Bir sózben aıtqanda, «Ádilettilik pen beıbitshilik, birlik pen yntymaqtastyq úshin» taqyrybynda ótken alqaly basqosýda Prezıdentimiz ıadrolyq qaýipsizdik máselelerine qatysty jahandyq sammıtte kóterilgen bastamalaryn taǵy bir dáıektep, jantalasa qarýlaný esh abyroı ápermesin málimdedi.
Altaı QOJAHMETOV,
ekonomıka ǵylymdarynyń kandıdaty, professor
Petropavl