Birde júrip, birde toqtap...

Aldaǵy ýaqytta «Qazaqstan vagon jasaý kompanııasy» JShS-nyń baǵyt-baǵdary qalaı bolary áli belgisiz. Sebebi, ashylǵaly bergi jeti-segiz jyldyń ishinde kásiporyn jumysy birde toqtap, birde iske qosylyp, júk vagondaryn jasaýshylar qıyndyqqa kezige berýde. Endi mine, eki jylǵy úzilisten keıin «Qazaqstan vagon jasaý kompanııasy» JShS óz jumysyn qaıta bastap kórdi. Buǵan sebep, zaýyttyń bas dırektory Súıin­dik Qýandyqovtyń aıtýynsha, 50 jar­tylaı vagon jeke kásiporynǵa saty­lypty. Árqaısynyń quny 10 mıllıon teńge turatyn 135 jartylaı vagon jasalyp, daıyn turǵan kórinedi. Eger de bul vagondardy da satyp alatyndar tabyla ketse, suranys artsa kásiporyn jumysy jandanady degen sóz. Biz de Ekibastuzǵa barǵan saıyn zaýyttyń jaı-kúıin kórip qaıtamyz. Bıyl zaýyt jumysy birde toqtap, birde júrip, jumysshylar eńbek­aqylaryn ala almaı qaldy. Qyrkúıek aıynda jumysshylardyń 130 mıllıon teńge jalaqy qaryzdary tólenipti. Kásiporynda eńbek etip júrgen 400 jumysshy jarty jyl jalaqysyz júrdi. Sonda Ekibastuzda jasalatyn vagondar naryq básekesine túse almaı tur ma, vagon quny básekege qabiletsiz be degen suraqtar týyndaıdy. Qazir 155 jumysshysy aýy­sym uzaq­tyǵy 4 saǵatty quraıtyn tórt kún­dik jumys aptasy, al 163 jumys­shy aýy­sym uzaqtyǵy 8 saǵattan tura­tyn tórt kún­dik kestemen jumys istep júr. Júzge jýyq jumysshysy eńbek demal­y­syna jibe­rilgen kórinedi. Jalaqy qaryz­daryn tóleý joǵaltqan tabys esebinde tólenipti. Qalalyq jumyspen qamtý jáne áleý­met­tik máseleler bólimi muny Ult­­tyq qordyń «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy aıasynda joǵary bilikti kadrlardyń qysqarǵan jumys ýaqytynda joǵalǵan tabysynyń úshten eki bóligi arqyly sýbsıdııalaıdy. Eńbekaqynyń 50 paıyzyn kásiporyn, al joǵalǵan kiristiń qalǵan bóliginiń úshten ekisi joǵaryda atalǵan sýbsıdııa esebinen tólenipti. Ekinshiden, baǵdarlamanyń osy tar­maǵyn kez kelgen kásiporyn paı­dalana almaıdy. Maqsat – joǵary bilikti mamandardyń jumys oryndaryn qysqartýdan saqtaý jáne jalaqylarynyń belgili bir bóligin tóleý. Ekibastuzda bul baǵdarlamaǵa, ıaǵnı sýbsıdııalaýǵa «Eýrazııalyq energetıkalyq korporasııa» AQ-tyń «Shyǵys» kenishi, «Qazaqstan vagon jasaý kompanııasy» JShS iligipti. Osymen jumysshylardyń eńbekaqy qaryz­daryn tóleý bitti dep núkte qoıýǵa áli erterek sekildi. О́ıtkeni, bul amalsyzdan barǵan shara tárizdi kórindi bizge. Jalpy, Ekibastuzda buǵan deıin 2007 jyly «Taman» JShS júk vagondaryn jasaıtyn zaýyt iske qosylǵan-dy. Negizi, keńestik kezdegi bul vagon deposynyń jylyna 10 myń vagon jóndeı alatyndaı qýaty bolypty. 90-jyldardaǵy qıyndyq kezderinde vagon deposynyń birqatar qural-jabdyqtary satylyp ketti. Keı­bir bólikteri isten shyǵyp qalsa da, óndiristik bólimderi, kommýnıkasııa qurylymdary saqtalyp qalǵan. Kásip­oryn qural-jabdyqtar ornatyp, osy zamanǵa saı júk vagondaryn jasaý úshin kúrdeli jáne depolyq jóndeýlerden ótkizýmen aınalysyp, bir jylda 4 myń júk vagondaryn qaıta qalpyna keltirip berýge múmkindikteri de jetti. Reseıdiń «Transmashholdıng» JAQ dırek­torlar keńesiniń tóraǵasy A.Bokarev arasynda temir jol sala­syna arnalǵan mashına jasaý kásiporyn­daryn ashý jóninde ózara qarym-qatynas týraly memorandýmǵa da qol qoıyldy. Sol eki arada Ekibastuzda júk va­gon­daryn jasaýdy «Qazaqstan vagon qurastyrý kompanııasy» JShS júze­ge asyrmaq bolady. Údemeli ındýs­t­rııa­lyq-ınnovasııalyq damý baǵdar­lama­sy aıasynda 2009-2011 jyldary kásip­orynda júk vagondaryn shyǵarý boıynsha ınvestısııalyq joba júzege asyryldy. Úkimet qaýlysymen elimizdiń strategııalyq mańyzdy jobalarynyń tizimine endi. Sóıtip, 2008 jyly biz jazyp otyrǵan «Taman» JShS vagon jón­deý deposynyń janynan vagon jasaı­tyn zamanaýı kásiporyn – «Qazaqstan vagon jasaý kompanııasy» JShS quryldy. Zaýyttyń alǵashqy kezegi 2010 jyly maýsym aıynda Elbasynyń qaty­sýymen ótken tikeleı baılanysta iske qosyldy. Sol jyldyń mamyr jáne 2011 jyldyń maýsym aılary araly­ǵyn­da ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy aıasynda kompanııa basynda qurylys-montaj jumystary, sondaı-aq, tehnologııalyq jabdyqtardy jetkizý jáne montajdaý sharalary júr­gizildi. 2011 jyldyń maýsym aıyn­da óndiristik kesheni paıdalanýǵa beril­di. Kásiporynnyń óndiristik qýaty jyly­­na 2000 ashyq jáne 500 jabyq vagon shyǵarýǵa jetedi. Jartylaı bir vagon­­nyń quny – 81-90 myń dollar. Jyly­­na 2500 vagon shyǵaryp, elimizdi ǵana emes, TMD naryǵyn júk tıeıtin vagon­darmen qamtımyz degen teńdesi joq mindet te aldy. Biraq shıkizat tap­shy­­­ly­­­ǵynan, vagon óndirisine qajetti quı­­­m­alar bolmaǵandyqtan kásiporyn ashylmaı jatyp, toqtap qala jazdady. Seriktestik basshylary biri kelip, biri ketip, osy kúnge deıin jıi aýysady. Sol kelimdi-ketimdi basshylar sońdaryna qıyn­dyqtar, kedergiler, túıindi másele­ler de qaldyryp kete bardy. Sebep – otandyq vagon jasaýǵa qajet quıma taýar óndirýshileriniń joqtyǵy. Onda nege joba-josparsyz, vagon naryǵyn zertteýsiz is bas­taıtyndaryn ózderi de bilmeıdi. Qazir endi óndiristi ártaraptandyrý shyqty. Iаǵnı, jabyq vagondardy, fıtıngti platformalardy, jyly sısternalardy shyǵarmaqshy. 2011 jyly «QTJ» UK» AQ pen reseılik «Ýralvagonzavod» ǴО́K AAQ arasynda «Qazaqstan vagon jasaý kompanııasy» janynan birles­ken kásiporyndy qurý jónindegi ynty­maq­tastyq memorandýmyna qol jetkizilgen edi. Alaıda, bul bastama ári qaraı jol taba almady. Vagon qurastyrýǵa qajet bólshekter Reseı men Ýkraına elderinen ákelinse, vagondarymyzdyń ózindik quny da qymbatqa túsetini belgili. Jal­py, 2008 jyly ashylǵan «Qazaqstan vagon jasaý kompanııasy» JShS osy kúnge deıin 5 myńdaı júk vagondaryn ja­sap shy­ǵa­­ryp­ty degen málimetter de kez­dese­di. Olaı bolsa, 5 myń vagon qazir qaıda júr?.. Qaıta iske qosylyp, jumys jasap kór­mek­shi zaýyt jyl sońynan bastap fıtın­gilik platformalar shyǵarýdy qolǵa almaq­shy. Platformalar kez kelgen kólemdi júkti, konteınerlerdi, traktorlar men aýyr kólikterdi, stanoktardy tasymaldaýǵa qajet. Bólshekter Reseıden satyp alynady. Tirkemeler zaýyttyń ózinde jasalady. – Qazir júk vagondary óndirisin lızıngtik nesıeleý arqyly qarjylan­dyryp, «Qazaqstan temir joly» AQ-qa qarasty «KTJ-Ekspress» kásipornyna 1500 vagon jasaý josparlanýda. Bul maq­satqa osy jyly 17,5 mlrd teńge bólin­bekshi. Elimizde merzimi ótken vagondar qoldanystan kóptep shyǵarylýda. Olardy elimizde qoldanýǵa tyıym salynýda, – deıdi zaýyt basshylyǵy. Onda ekibastuzdyq júk vagondaryna jol ashylady degen sóz be, álde, bul da erterek pe, ol aldaǵy ýaqyt enshisinde. Árı­ne, jobalar iske qosylyp, júzege asy­ry­lyp jatsa qýanysh. Oblystyq eń­bek bas­qarmasynyń málimetterinshe, bıyl óńirdegi 10 kásiporynda eńbekaqy boıyn­sha qaryzdary 69 mıl­lıon teń­gege jetipti. Vagon jasaý kompa­nııa­syna da aıyppul salynyp, eńbekaqy qaryz­daryn óteý úshin istiń sotqa deıin­gi materıaldary jib­e­ril­gen. Tipti, bolma­ǵan soń Ekibastuz­dyń ákimi Qaı­rat Núkenov Parlament Máj­i­lisi depý­tat­tary­men selektorlyq rejimde jumys­­shy­lar­dyń eńbeka­qy­syn óteýge qatys­ty jıyn ótkizdi. Al temir jol sala­sy­na qajetti ónimge tapsyrystyń azaı­­ǵany­­na jumysshylardyń kinási joq. Olar jobalar jolǵa túsedi dep senedi. Al­ǵa­shynda Ekibastuzdyń vagondaryn «Qazaq­stan temir joly» AQ satyp alsa, sońǵy ýaqyt­ta ulttyq kompanııa­dan esh tapsyrys túspegen. Syrttan túsetin tapsyrys tip­ten tómendep ketken. Satyp alýshy bol­masa, suranys túspese, vagondy kór­mege qoıý úshin shy­ǵara ma? Suranys bol­masa óndiris bir­den báseńsip, tipti, múl­d­em toqtaýy da zańdylyq. Aıtpaqshy, va­gon jasaý zaýy­ty qaıta iske qosyldy degen­di estip, oblys ákimi Bolat Baqaýov ta Eki­bas­tuzǵa ba­ryp qaıtty. Birde iske qosy­lyp, bir­de jabylyp qala beretin kompanııa Baqaýov­qa jyldyń sońyna deıin 200 vagon shyǵarý­dy josparlap otyrmyz depti... Farıda BYQAI, «Egemen Qazaqstan» Pavlodar oblysy