Jaqsy ustazǵa qandaı qasıetter tileýge tıispiz? О́ziniń oqytatyn pánin tereń bilýdi,
adal da sezimtal jan dúnıesi bolýyn...
Denı Dıdro, fransýz fılosofy
Memleket basshysy N.Nazarbaevtyń 5 ınstıtýttyq reformany júzege asyrý jónindegi «100 naqty qadam» Ult jospary respýblıkamyzdy uzaq merzimdi turaqty damýǵa jeteleıtin sara jol ekeni anyq. Qazaqstan Respýblıkasyn damyǵan otyz eldiń qataryna aparatyn, jahandyq jáne ishki syn-qaterlerge qarsy tura alatyn osy ult jobasy ultymyzdyń máńgilik el bolyp qalýynyń kepili, sonymen qatar, «Qazaqstan-2050» Strategııasyn júzege asyratyn, elimizdiń memlekettiligin odan ári nyǵaıtýǵa kúsh beretin joba. «100 naqty qadam» Ult josparyn iske asyrý baǵytynda júrgizilip jatqan aýqymdy isterdiń biri – oryndalý merzimderine deıin qamtylǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń «Bilim týraly» zańyna ózgerister engizilýi jáne ony júzege asyrý joldary. Osy ózgeristerdi qoldap, aldyn ala sharalar uıymdastyrýda Qaraǵandy oblysynyń mektepteri de belsendilik tanytýda.
Jańa oqý jylynan bastap jumysshy mamandyqtaryna tegin oqytý, qosalqy oqytý júıelerin engizý, mekteptegi bilim berýdiń jańa mazmunyna ótý, UBT-nyń jańa formatyna kóshý, oqýshylardy biryńǵaı mektep formasyna kóshirý sharalary iske aspaqshy.
Bul ózgerister ne úshin qabyldanyp jatyr? Bul bizge ne beredi? Elimizdiń dańqyn aspanǵa kóterip, álemge tanytyp júrgen ǵalymdarymyz, batyrlarymyz, qaıratkerlerimiz qandaı bilim alyp edi? Bizdegi qalyptasqan bilim berý júıesi kimdikinen kem edi? Jahandaný jaǵdaıynda bilim berý úderisindegi ózgeristerge psıhologııalyq turǵydan tez ıkemdelý ońaı sharýa emes. Sondyqtan, biz jahandaný jaǵdaıynda ulttyq bilim berý júıeleriniń damýy men ıntegrasııalanýy, básekege qabilettiligi onyń bilim, ǵylym qýatymen anyqtalatynyn bilýimiz kerek. Túpki maqsatymyz – bilimge qyzyǵýshylyǵy joǵary oqýshylarmen jumys isteý barysynda olardyń boıynda qoǵamnyń saıası-ekonomıkalyq, áleýmettik salasyna degen tanym negizin qalyptastyryp, óziniń otbasynan bastap, aınalasynyń, jalpy qoǵamnyń ál-aýqatyn saraptaı alatyn, ultjandy tulǵany daıyndaý.
Qazirgi tańda álem memleketteri, olardyń bilim berý júıeleri jahandaný úderisine ún qosyp, budan ári damýdyń jalpy álemdik básekelestigine negizdelgen jańa strategııalary men baǵdarlamalaryn usynyp jatyr. Bizdiń elimiz de bilim salasyndaǵy jańa oılar men jańalyqtar tolqynyn qabyldaı otyryp, álemniń beıbit damýynyń údesimen úndesýge baǵyt aldy. Oblys ustazdary bul týraly «Bilimdi el – Máńgilik El» atty tamyz pedagogıkalyq keńesinde jan-jaqty oılarymen, pikirlerimen bólisken edi. Árıne, álemdik úderisten qalýǵa bolmaıtyn mundaı izgi sharany jappaı qoldaýymyz qajet. Birinshiden, on ekijyldyqqa kóshý 2019 jyly tolyq aıaqtalady, 2020 jyly barlyq mektepter onekijyldyq oqý baǵdarlamasyna kóshedi. Ekinshiden, bilim erkindik pen tańdaýdyń kózi ári dem berýshisi ǵana emes, rýhanı dúnıesi baı, suranysy únemi kóp mamandardy qalyptastyratyn faktorǵa aınalatyny sózsiz.
Menińshe, bizdiń elimiz, qoǵamymyz tań qalarlyq jyldamdyqpen alǵa basyp keledi. Budan jıyrma bes jyl buryn bizdi kim tanydy? Al búgin álemniń túkpir-túkpiri bizdi jetekshi ozyq ıdeıalardy týǵyzýshy jáne iske asyrýshy memleket retinde moıyndap jatyr. Elimiz toǵyz joldyń torabynda bolǵandyqtan, álemniń tańǵajaıyptary Uly Dala tósinde ekinshi ret ómirge kelip jatqandaı. Táýelsizdigimizdiń 25 jyly ishinde ár baǵyt boıynsha ótkizilgen halyqaralyq olımpıadalardyń kórsetkishteri boıynsha álem memleketteriniń arasynda elimiz 1998 jyly 50-shi orynnan, 2005 jyly 35-shi orynnan, 2015 jyly 12-shi orynnan kóringen eken. Memleketimizde daryndy urpaq barshylyq, olardyń bilim kórsetkishterine kóz sala otyryp, ósip kele jatqanyn anyq baıqaımyz. Bizdiń mektepterde júrgizilgen saýalnamalardyń nátıjesine súıensek, matematıka+fızıka, bıologııa+hımııa, matematıka+geografııa, bıologııa+geografııa, shet tili+tarıh, til-ádebıet+tarıh pánderi kiretin mamandyqtarǵa suranystar kóp bolatyn sııaqty. Iаǵnı, bilim berý qurylymyn saqtaı otyryp, oqýshylardy suranysqa oraı irikteı oqytsa degen oı týady. Sonda, mektep bitirýshilerdiń tańdaǵan mamandyǵyna oqýǵa túsýine de jáne ony bitirip, alǵan mamandyǵyna saı ornalasýyna da yńǵaıly bolar edi.
Bizdiń oblysymyz bilim sapasynyń kórsetkishteri boıynsha respýblıkada aldyńǵy lekte kele jatqany belgili jáne bilim berýdi damytýda jetken jetistikteri joǵary deńgeıde. Desek te, qabyldanýy tıis «Bilim týraly» zań jobasyna engizilgen ózgeristerdi iske asyrýda biraz qıyndyqtar kezdesetinin ustazdardyń pikirlerinen baıqaýǵa bolady. Aıtalyq, birinshiden, shaǵyn aýyldardyń mektepterindegi balalar aǵylshyn tili bylaı tursyn, orys tilin de bilmeıdi. Bastaýysh synyptarda balany ana tilinde oqytqan jón. Osy synyptarda balanyń aqyl-oıy men dúnıetanymynyń negizi qalanady. Úsh tildilik engen jaǵdaıda ata-ana shet tiline kóbirek nazar aýdarady. Al balalaryn qazaq mektebine berý arqyly ózderi de qazaq tilin úırene bastaǵan orys tildi qazaqtar balasyna aǵylshyn tilin úıretýdi basty nazarda ustaıtyn bolady. Úshtildilik engiziletin bolsa, mamandar máselesi týyndaıdy. Ekinshiden, oqý saýattylyǵy boıynsha tapsyrmalar qaıdan alynady, jas erekshelikteri eskerile me, qandaı mátinderge ruqsat etiledi? Úshinshiden, «Altyn belgi» ıelerine jáne halyqaralyq ǵylymı jobalar baıqaýynyń jeńimpazdaryna UBT-da jeńildik berilgeni nemese múlde bosatylǵany abzal. Tórtinshiden, fýnksıonaldyq saýattylyqqa tapsyrmalar tolyq engizilse deımiz. Besinshiden, UBT-ǵa qarastyrylǵan ýaqytty tym quryǵanda jarty saǵatqa uzartý qajet. Sonymen birge, test tapsyrmalary kitapshasyn qazirden bastap taratqan jón. О́ıtkeni, birneshe durys jaýaby bar suraqtarǵa jaýabyn aldyn ala daıyndap, oqýshy biraz jattyǵýy kerek. Bızneske nemese kásipkerlikke baǵyttalǵan joǵary synyptarda kýrstyq pánder engizilse, oqýshylar eńbekke umtylar, tildi meńgerer, oǵan qosa ekonomıka men qarym-qatynas etıkasyn da qalyptastyrar degen usynystar bar.
Mektepterimizde jańa ózgeristerge baılanysty, oqytýdyń tıimdi joldary men ádis-tásilderin izdestirý jumystary keń kólemde júrgizilip otyrady. Elbasy alǵa qoıǵan mindetter zaman talabyna saı oryndalyp keledi jáne oryndala beretinine senimimiz mol.
Oshaqbaı SÝHANBERLIN,
Bilim berý isiniń qurmetti qyzmetkeri
QARAǴANDY