Strategııalyq seriktestik serpini

Búgin Halyq ókilderi Búkilqytaı jınalysy Turaqty komıtetiniń Tóraǵasy Ý Bangonyń Qazaqstanǵa sapary bas­ta­lady. Bul Qytaı Parlamenti basshysynyń Qazaq eline al­ǵashqy sapary bolyp tabylady. Osy oqıǵaǵa oraı biz Qy­taı Halyq Respýblıkasynyń Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Tó­tenshe jáne ókiletti elshisi Chjoý LIDI áńgimege tartqan edik. – Qurmetti elshi myrza, áýeli Halyq ókilderi Búkilqytaı jı­na­lysy Turaqty komıtetiniń Tór­aǵasy (HО́BJ TK) Ý Ban­go­nyń Qazaqstanǵa aldaǵy sapary týraly áńgimeleseńiz. – Qazaqstan Parlamenti Se­na­tynyń Tóraǵasy Qaırat Mámıdiń shaqyrýy boıynsha Halyq ókilderi Búkilqytaı jınalysy Turaqty komıtetiniń Tóraǵasy Ý Bango 23-27 qyrkúıek aralyǵynda Qazaq­stan­ǵa resmı dostyq saparmen keledi. Atalǵan sapar barysynda HО́BJ TK Tóraǵasy Ý Bango Almaty jáne Astana qalalarynda bolyp, onda Prezıdent Nursultan Nazarbaevpen, Parlament Sena­ty­nyń Tóraǵasy Qaırat Mámımen, Parlament Májilisiniń Tóraǵasy Oral Muhamedjanovpen jáne Al­maty qalasynyń basshylyǵymen kezdesip, kelissózder júrgizedi dep kútilýde. Kelissózder men kezdesýlerde túrli salalarda, atap aıt­qan­da, parlamenttik jeliler boıynsha, sondaı-aq eki el basshylarynyń ýaǵdalastyqtaryn jan-jaqty jú­ze­ge asyrý máseleleri jóninde eki jaqty yntymaqtastyqty damy­tý­dyń jaı-japsarlary talqylana­tyn bolady. Sonymen birge, eki ta­rapty da qyzyqtyratyn halyq­ara­lyq jáne óńirlik máseleler boı­yn­sha egjeı-tegjeıli pikir aly­sý­lar júretindigi oılastyrylǵan. HО́BJ TK Tóraǵasy Ý Bango, sonymen qatar, eki el isker top­ta­ry arasyndaǵy kezdesýge de qaty­satyn bolady. Eki jaq atalǵan saparǵa aýqymdy da muqııat daı­yn­dyq jumystaryn júrgize otyryp, oǵan úlken mańyz berýde. Birlesken kúsh-jigerdiń arqasynda bul sapardyń oń nátıjeler beretinine senimim kámil. – Qytaı tarapynyń baǵa­laý­yn­sha, HО́BJ TK Tóraǵasy Ý Ban­gonyń Qazaqstanǵa bul sapa­rynyń mańyzy qanshalyqty? – Atalǵan sapar HО́BJ TK Tór­aǵasy Ý Bangonyń Qazaqstanǵa al­ǵash­qy sapary jáne Qytaı men Qazaqstan basshylyǵynyń ústimiz­degi jyldyń maýsym aıynda eki eldiń jan-jaqty strategııalyq árip­testigi ornatylǵannan keıingi alǵashqy kezdesýi bolyp otyr. Aldaǵy sapar 2011 jyldyń eki jaqty baılanystardaǵy joǵary deńgeıli taǵy bir aıtýly oqıǵasy bolmaq. Bul eki eldiń basshylyǵy Qytaı-Qazaqstan qarym-qatyna­syn damytýǵa úlken mańyz beretinin kezekti márte aıqyn kórsetedi. Atalǵan sapar Qytaı men Qa­zaq­stan arasyndaǵy jan-jaqty stra­tegııalyq áriptestikti odan ári senim turǵysynan tereńdetip, ózara is-qımyl deńgeıin joǵarylatýǵa sony serpin qosatynyna senimdiligimdi bildiremin. – Siz Qytaı-Qazaqstan qa­rym-qatynasynyń qazirgi jaǵ­daıy men perspektıvasyn, onyń ishinde ekonomıkalyq, gýmanı­tar­lyq jáne basqa salalardaǵy yn­tymaqtastyǵyn qalaı baǵa­laı­syz? – Qytaı men Qazaqstan ara­synda dıplomatııalyq baılanys ornaǵan 20 jylǵa jýyq ýaqyttan beri eki el basshylarynyń úlken qoldaýy men qamqorlyǵynyń jáne ortaq kúsh-jiger jumsalýynyń nátıjesinde eki jaqty qarym-qa­tynastardyń salamatty da turaq­ty oń damý úrdisteri ózgerissiz saqtalyp keledi. Búginde Qytaı-Qazaqstan qarym-qatynasy óz damý tarıhyndaǵy eń ozyq kezeńin ba­sy­nan ótkerýde. Taraptar joǵa­ry deńgeıdegi baılanystardy jan-jaqty qoldap, saıası ózara is-qı­myl­dy úzilissiz nyǵaıtý ústinde. Eki eldiń saýda-ekonomıkalyq, qar­jy­lyq, energetıkalyq, kóliktik, ǵylymı-tehnıkalyq salalardaǵy yqpaldastyǵy da ár kez arta túsip otyr. Qytaı men Qazaqstannyń mu­naı jáne gaz qubyrlary iske qosylǵan, shıkizattyq emes sektorda birqatar jobalar tabysty jú­zege asyrylýda. Eki el arasyndaǵy taýar aınalymy 2010 jyly 20 mıllıard 400 mıllıon AQSh dollaryn qurady. Bul – alys-beris kólemi dıplomatııalyq qarym-qa­tynas ornaǵan bastapqy kezeńmen salystyrǵanda 50 eseden astamǵa ulǵaıdy degen sóz. Eki memleket basshylary taýar aınalymyn 2015 jylǵa qaraı 40 mıllıard dollar deńgeıine jetkizý maqsatyn qoıyp otyr. Qytaı men Qazaqstannyń gý­manıtarlyq baılanystary da úzdiksiz damý ústinde. О́ńiraralyq dostyq qatynastar belsendiligimen erekshelenýde. Qazaqstanda qytaı tiline degen qyzyǵýshylyqtyń sezinerlikteı deńgeıde óskeni de bizdiń halyqtarymyzdyń ózara túsinistigi men dostyǵyn nyǵaıta túsetin faktorǵa aınalǵan. Halyq­tarymyzdyń sanalaryna «máńgilik beıbitshilik pen dostyq» ıdeıasy tereńdeı engen. Taraptar eki jaq­tyń múddesine teńdeı qatysty mańyzdy máselelerde bir-birine sheshimdi túrde qoldaý kórsetip keledi. Qazaqstan men Qytaı BUU, ShYU, AО́SShK sııaqty kóp qyrly qurylymdarda tyǵyz da úılesimdi ózara is-qımyl tanytyp otyr. Munyń óńirdegi, jáne tutastaı alǵanda, dúnıe júzindegi beıbitshilik pen turaqtylyqty qamtamasyz etýde yqpaly zor. Qytaı jaǵy eki jaqty qarym-qatynastyń damý deńgeıine qanaǵattanýshylyq bildiredi jáne muny izgi kórshilik pen dostyqtyń jáne yntymaqtastyq­tyń óńirge, tutastaı alǵanda, búkil álemge úlgi bolarlyq úrdisi dep esepteıdi. – Siz Qytaı-Qazaqstan qa­rym-qatynasynyń perspektı­va­laryn qalaı qarastyrasyz? – Qytaı-Qazaqstan qarym-qa­ty­nasynyń ómirsheńdik bastaýy olardyń eki halyqtyń múddesine de tolyqtaı jaýap beretindiginde jatyr jáne eki jaqqa da naqty tıimdilik ákeletin, taraptardyń tu­raq­tylyq pen damý talabyn tolyq deńgeıinde qamtamasyz etetin óz­ara tyǵyz baılanystarmen ólshe­nedi. Búginde eki el arasyndaǵy qarym-qatynas eki jaqty sheń­berden shyǵyp, mańyzdy strate­gııa­lyq mánge ıe bola bastady. Aldaǵy jyldyń 3 qańtarynda Qytaı men Qazaqstan arasyndaǵy dıplomatııalyq baılanystyń or­na­ǵanyna 20 jyl tolady. Bul aıtýly kúndi eki jaq ta saltanatty ráýishte atap ótetin bolady. О́tken 20 jyl eki taraptyń da áleýmettik-ekonomıkalyq damýynda, memlekettilik qurýynda, sondaı-aq stra­te­gııalyq áriptestigimizdi tereń­detýde orasan tabystarǵa jetken jyldar boldy. Qazirgi kezde Qy­taı men Qazaqstan jańa tarıhı satyǵa aıaq basty. О́tken 20 jyl bederindegi jınaqtalǵan baǵaly tá­jirıbemiz ben yntymaqtastyqtaǵy qol jetkizgen zor tabystarymyz bizderge odan ári de serpindilikpen ilgeri jyljýǵa jaǵdaı týǵyzady. Búgingi tańda elderimizde jańa besjyldyq damý baǵdarlamalaryn júzege asyrý úderisteri júrip ja­tyr. Bul bizderge eki jaqty qarym-qatynastarymyzdy damytýda jańa múmkindikter ashady. О́zara senimdilik pen ózara is-qımyldyń jáne birlese damýdyń joǵary rýhyn bas­shylyqqa ala otyryp, biz Qa­zaqstan tarabymen birge ynty­maq­tastyǵymyzdy eń túrli deńgeı­lerde jáne eń túrli baǵyttarda strategııalyq áriptestik turǵy­sy­nan odan ári de jan-jaqty damyta berýge múddelimiz. – Áńgimeńizge rahmet. Tatý kórshi ári strategııalyq áriptes eki el arasyndaǵy baılanys­tardy tereńdete túsýge úles qosý jolyndaǵy dıplomatııalyq qyz­metińizge tabys tileımiz. Áńgimelesken Samat MUSA, Astana.