Semserden soqa soǵý

Qazaqstan Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń AQSh-qa sapary aıaqtaldy Men ıadrolyq qaýipsizdikti úsh bir­lik­tiń tutas bir qurylymy retinde qarastyramyn. Birinshisi – prob­lemalardyń áskerı-saıası aspekti. Ol adamzatty ıadrolyq qarý­dan qorǵaýmen baılanysty. Ekinshisi – yqtımal ıadrolyq terrorızmge qarsy is-qımyl bolsa, úshinshisi – atom energe­tıka­sy­nyń qaýipsizdigi. Nursultan Nazarbaev. (Iаdrolyq qaýipsizdik má­se­leleri jónindegi joǵary deń­geı­degi kezdesýde sóılegen só­zinen).

Saýytbek ABDRAHMANOV  –  Nıý-Iorkten.

Aldymen ýáde etilgen jaıdan bastaıyq. «Nazarbaev osy kún­deri búkil álemniń aýzynda júr­gen Palestına problemasyn da aınalyp ótken joq. Bul jaı­yn­daǵy Elbasymyz sózi jóninde de, osyndaǵy pikirtalasty da ar­naıy, bólek jazǵan jón sııaqty kórinedi. Qazirshe BUU Bas As­sambleıasy sessııasynyń qarsa­ńynda Palestına basshylyǵy el táýelsizdigin taný týraly másele kótergenin ǵana aıtýmen shektele turaıyq», dep jazǵanbyz gazettiń ótken nómirindegi maqalada. Prezıdent Nursultan  Nazarbaev Qazaqstan Palestına mem­le­ketiniń qurylýyn qoldaıtynyn basyn asha aıtýmen qatar, óńir­degi barlyq memlekettermen jaq­sy qarym-qatynas qaqtyǵystyń ádildikpen, sonyń ishinde tikeleı palestına-ızraıl kelissózderi arqyly rettelýin jaqtaıtynyn atap kórsetti. Biz osy jaqqa shyǵarda ınternetten BUU Bas Assam­bleıa­synyń kún tártibine qoıylýy múmkin degen máseleler jóninde biraz materıaldar qaraǵan edik. Sondaǵy pikir jazýshylardyń sózi 66-sessııa osy problemany talqylaý úshin arnaıy shaqy­ry­lyp jatqandaı da áser qal­dyr­ǵan. Palestına avtonomııasynyń syrtqy ister mınıstri Rııad ál-Malıkı Palestına Birikken Ult­tar Uıymynyń Qaýipsizdik Keńe­si­ne táýelsiz Palestına memleketin 1967 jylǵy shekarasynda taný ǵana emes, BUU-ǵa tolyq­qan­dy múshelik berý jóninde ótinish jasaıtynyn málimdegen bola­tyn. Alaıda, qazirshe, mundaı má­lim­deme mınıstrdiń deńgeıinde aıtylyp otyr. Mahmud Ab­bas­tyń resmı málimdemesi jarııa etilgen jaǵdaıda ǵana (gazet qolyńyzǵa tıgenshe  solaı bolýy da múmkin, óıtkeni mundaǵy jýrnalıster, bizdiń sóılese alaty­ny­myz reseılik áriptester ǵoı negizinen, Palestına basshysy BUU Bas hatshysyna ótinishti ju­ma­da tapsyrýy múmkin degendi aı­typ jatyr) bul másele Qaýip­sizdik Keńesinde resmı túrde qarala alady. Bizdiń oıymyzsha, AQSh osy máselede veto quqyn paıdalana­dy, sebebi Barak Obama BUU min­berinen sóılegen sózinde bul másele aldymen tikeleı ekijaqty kelissózderde qaralýy kerek degen ustanymyn ashyq bildirdi. Qysqasy, bul maqalada da Palestına problemasy týraly tereń­de­tip jazýǵa múmkindik joqty­ǵyn aıtýǵa májbúrmiz. Qalaı bol­ǵanda da, aldyńǵy kúni Elba­symyz aıtqandaı, tarıh tara­zy­syna qıyn másele salynyp otyrǵany ras. Sessııa kúnderinde Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev AQSh Prezıdenti Barak Obama­nyń shaqyrýy boıynsha Birikken Ulttar Uıymy Bas Assam­bleıa­synyń 66-sessııasyna qatysý úshin kelgen sheteldik delegasııalar basshylarynyń qurmetine berilgen qabyldaýǵa qatysty. Son­daı-aq birqatar ekijaqty kezdesýler ótkizdi. Qazaqstan basshysy­nyń Avstrııa Respýblıkasynyń Prezıdenti H.Fıshermen, Túrkııa Premer-Mınıstri R.­Er­do­ǵan­men, Eýropa Keńesiniń Prezıdenti H.Van Rompeımen kezdeskenin gazettiń aldyńǵy nómirinde jaz­ǵanbyz. Al Elbasy kelesi kezekte Grýzııa Prezıdenti M.Saakashvılımen, BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýnmen, AQSh Prezıdenti Barak Obamamen, Ulybrıtanııa Premer-mınıstri Devıd Kemeron­men, Fınlıandııa Prezıdenti Tarıa Halonenmen, Ýkraına Prezıdenti Vıktor Iаnýkovıchpen, Pol­sha Prezıdenti Bronıslav Komorovskımen, Koreıa Respýblıkasy­nyń Prezıdenti Lı Mıon Bakpen, Latvııa Prezıdenti Andrıs Berzınshpen, Slovenııa Prezıdenti Danıl Tıýrkpen de kezdesip, kezdesýler kezinde kóptegen mańyz­dy máseleler talqylandy. Ol kezdesýler jóninde Memleket basshysy BUU ǵımara­ty­nyń janynda, Gýdzon jaǵalaýyn­da jýrnalısterge bergen suh­ba­tynda qysqasha áńgimelep ótti.  Reseı telejýrnalısiniń sura­ǵy­na oraı Prezıdent  Qazaqstan­nyń óz táýelsizdiginiń jıyrma jyl­dyǵyna tolymdy tabys­tar­men bara jatqandyǵyn naqty kór­setkishter tilimen aıtyp berdi. «Habardaǵy» áriptesimiz Nur­lan Oqauly elimizdiń jappaı qyryp-joıý qarýyn taratpaý isine qosar úlesi týraly surady. Bul suraqtyń jaýabyn Qazaqstan Resp­ýblıkasy Prezıdentiniń Iаd­ro­­lyq qaýipsizdik jónindegi joǵa­ry deńgeıli májiliste keshe tań­erteń sóılegen sózi jaıynda áńgi­meleı otyryp baıan etýge de bola­dy. Mundaǵy jumystyń qan­shama qaýyrttyǵyn keshe osy májilistiń tańǵy segizde bas­tal­ǵanyn aıtsaq ta ańǵarta alatyn sııaqtymyz. BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýn, BUU Bas Assambleıasy 66-ses­sııasynyń tóraǵasy Násir Ábd ál-Ázız án-Násir, Brazılııa Prezıdenti D.Rýsseff, Fransııa Prezıdenti N.Sarkozı, Japonııa Premer-mınıstri I.Nod sózde­ri­nen keıin mártebeli minberge kóterilgen Nursultan Nazarbaev­qa bólekshe qurmet kórsetildi. Birinshi kezekte sharany uı­ym­dastyrýshylarǵa, ásirese BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýn myr­za­nyń jeke ózine ıadrolyq qaýip­siz­dik máseleleri boıynsha pikir al­masýǵa múmkindik bergen shaqy­rý­lary úshin rızashylyǵymdy bildirgim keledi, dedi Nursultan Nazarbaev Iаdrolyq qaýipsizdik má­se­leleri jónindegi joǵary deń­geı­degi kezdesýde sóılegen só­zinde. Bul meniń Qazaqstan Prezıdenti qyzmetindegi basty taqy­ryp­tardyń birine aınaldy. Men ıadrolyq qaýipsizdikti úsh bir­lik­tiń tutas bir qurylymy retinde qarastyramyn. Birinshisi – prob­lemalardyń áskerı-saıası aspekti. Ol adamzatty ıadrolyq qarý­dan qorǵaýmen baılanysty. Ekinshisi – yqtımal ıadrolyq terrorızmge qarsy is-qımyl bolsa, úshinshisi – atom energe­tıka­sy­nyń qaýipsizdigi. Qazaqstan bas­shy­sy osyndaı kókeıkesti oı-tujyrymymen kún tártibindegi másele álemdik qoǵamdastyqtyń árkez alańdaýshylyǵyn týǵyzýy tıis ekenine nazar aýdardy. Birinshi másele boıynsha, dep jalǵady sózin Qazaqstan bas­shy­sy, bizdiń ustanymymyz ózgeris­siz qalady, ıaǵnı ıadrosyz álemge qaraı qadam tarıhı maqsat bolyp tabylady. Al taıaý bolashaqta ıadrolyq derjavalardy ıadrosyz memleketterge qatysty ıadrolyq qarýymen qoqan-loqqy jasa­maý­ǵa mindetteıtin konvensııa qa­byl­daý qajet. Osylaı degen Nur­sultan Ábishuly ıadrosyz álemge baǵyt ustanýda onyń naqty jol­daryn izdestirý mańyzdy mindet bolyp qala beretinine ekpin túsirdi. Halyqaralyq-quqyqtyq nor­ma­lardy de-fakto ıadrolyq mem­le­ketterdiń bar ekendigi shyn­dy­ǵymen sáıkes keltirýdi qaǵıdatty mańyzdy sanaımyn. Baqyty­myz­ǵa oraı, ázirshe álem ıadrolyq ter­rorızm problemasymen betpe-bet kele qoıǵan joq. Biraq, biz is júzinde osy qaterden tolyq saq­tana almaı otyrmyz, dedi Memleket basshysy. Prezıdent ıadrolyq qaterdiń baqylaýsyz taralýynyń asa úlken táýekeli ıadrolyq teh­nologııalardyń «qara» bazaryna qatysýshy memlekettermen baı­la­nysty bolýy yqtımal ekenin atady. Qazaqstan basshysynyń pikirinshe, bul jerde másele Iаdro­lyq qarýdy taratpaý týraly shart­qa tekserý júrgizýge qatys­ty ǵana emes, másele qatysýshy memleketterdiń ony naqty saq­taý­ynda bolyp otyr. Álemdegi sońǵy oqıǵalar bizdiń is júzinde ıadrolyq energetıkany paıda­laný­dyń sapalyq jańa kezeńine jaqyn kelgenimizdi aıǵaqtaıdy. Osymen baılanysty Qazaqstan beıbit atomdy qaýipsiz ıgerýdiń úsh ámbebap qaǵıdatyn usynady. Birinshisi – atom energetıka­syn damytý salasyndaǵy jalpy planetarlyq basqarý tetikterin jetildirý qajet. Búkil álemde ıadrolyq nysandar qaýipsizdiginiń qazirgiden de tıimdirek júıesin qurý utymdy. Atom energetıkasy nysandary qaýipsizdiginiń birtekti, barynsha qatań jáne halyq­aralyq turǵydan tanylǵan stan­darttaryn jasaý óte-móte ma­ńyzdy. Osy qaǵıdattardy qatań saqtamaıtyn álemdegi birde-bir AES-ti paıdalanýǵa jiberýge bol­maıdy. AES-terdiń basqarý jáne qorǵanys júıelerine MAGATE-niń baqylaýymen jáne táýelsiz sarapshylardy tarta otyryp júıeli túrde stress-testter ótki­zip turýdy mindetteý ońdy is bolmaq. Ekinshi másele retinde Nur­sultan Nazarbaev atomdyq tóten­she jaǵdaılarǵa der kezinde qaıy­ryla alatyn naqty, jal­py­ǵa ortaq qaǵıdattar men tetikter qajettigin kóldeneń tartty. Álem­degi asa iri tehnogendik apattarǵa kóbinese tabıǵı kataklızmder sebep bola bastady. Sondyqtan Jer sha­ryndaǵy tabıǵı jáne antropogendi úderisterge jahandyq monıtorıng júıesin engizgen jón. Ol úshin jergilikti landshaftty, logıstıkany, demografııalyq kar­tany esepke ala otyryp, álemniń ár aımaǵy úshin daǵdarysqa qaıyrylýdyń ssenarııin jasaý kerek. Qazaqstan basshysy qaýipsiz beıbit atomdy ıgerýdiń úshinshi ámbebap qaǵıdaty retinde ıad­ro­lyq nysandardaǵy tipti qandaı da bir bolmashy kinárattar jó­nin­de álemdik qoǵamdastyqty ýa­qyt ozdyrmaı jáne tolyq kó­leminde habardar etip otyrý qajettigin atady. Jahandyq radıofobııa jaǵdaıynda shynaıy aqparattar negizinde jurtshy­lyq­tyń ıadrolyq energetıkaǵa senimin nyǵaıtýdyń qaǵıdatty ma­ńyzy bar. Iаdrolyq energetıkada ejelgi quqyqtyq qaǵıdattardy – «shyndyqty, tek qana shyndyqty jáne barlyq shyndyqty» aıtý qaǵıdattaryn basshylyqqa alyp otyrý qajet. Sóziniń toqeterine qaraı Nur­sultan Nazarbaev osydan 20 jyl buryn – 1991 jyldyń 29 tamy­zynda óziniń Jarlyǵymen Semeı ıadrolyq synaq polıgonyn jap­qanyn jarııa etti. BUU Bas As­sambleıasyna Qazaqstannyń Semeı polıgonynyń jabylý kúnin Iаdrolyq synaqtarǵa qarsy is-qımyldyń halyqaralyq kúni dep jarııalaý týraly bastamasyna qoldaý kórsetkeni úshin rıza­shy­lyǵyn bildirdi. Bizdiń elimizdegi barlyq ıadrolyq nysandar MAGATE-niń tolyq baqylaýynda jáne kepildiginde, dedi Memleket basshysy. О́zimizdiń atom óner­ká­sibimizdi damytýdy jalǵastyra otyryp, biz ıadrolyq-otyndyq sıkl­dyń – ýran óndirýden ıadro­lyq otyn daıyndaýǵa deıingi ara­lyqtaǵy sıkldyń – vertıkaldy-ıntegrasııalanǵan kompanııasyn qurýdy josparlaýdamyz. Qazaq­stan MAGATE týynyń astynda tómen baıytylǵan ýrannyń halyqaralyq bankin qurý arqyly taratpaý rejimin nyǵaıtýǵa úle­sin ulǵaıta túsýge daıyn. Osy­laı dep málimdegen Qazaqstan Prezıdenti elimizdiń atalǵan bankti óz aýmaǵynda ornalas­ty­rý­ǵa qulyqty ekenin taǵy da jetkize otyryp, Qazaqstannyń bas­ta­masy qoldaý kóretinine senim artty. Nursultan Ábishuly sóziniń sońynda Bas hatshynyń osyndaı Joǵary deńgeıdegi kezdesý uı­ym­dastyrý ıdeıasyna rızashy­ly­ǵyn aıtyp, osynda jarııa etilgen usynystar ıadrolyq qaýipsizdik­tiń jahandyq júıesin nyǵaıtýǵa yqpal etedi dep úmittenetinin bildirdi. Prezıdentimiz jaryssózge shy­ǵatyny habarlanǵanda jı­nal­ǵandar Qazaqstan basshysyna bólekshe qurmet kórsetti dedik. Olaı bolýy zańdy da. Adamzat tarıhynda jappaı qyryp-joıý qarýynan  óz erkimen bas tartqan basshy qazirshe bireý ǵana. Ol – Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev. Sondyqtan da ja­qynda joldaǵan hatynda AQSh Prezıdenti  Barak Obama: «Qa­zaqstan Táýelsizdigin alǵan sát­ten bastap ıadrolyq qarýsyz­daný jáne taratpaý salasynda álemdik kóshbasshylardyń biri bolyp sanalady. 2012 jyl­ǵy naýryzda Seýlde (Ońtústik Ko­reıa) ótetin Iаdrolyq qaýip­siz­dik jónindegi ekinshi sammıttiń mańyzy zor.   Seýl sammıti aıasynda Vashıngton men Astananyń ıadrolyq qaýip­­sizdik salasyndaǵy ózekti prob­lemalardy sheshýge birlesip sal­maqty úles qosatyny, ıadro­lyq qarý­dan azat álem qurý jo­lynda aldaǵy qadamdardy anyq­taıtyn múmkindikterdi qaras­tyratyny sózsiz. Prezıdent Nur­sul­tan Nazarbaevpen Seýldegi kezdesýim kezinde ekijaqty qarym-qatynastar men halyqaralyq are­nadaǵy qazaqstandyq-amerıkalyq yntymaqtastyq taqyryby talqy­la­natynyna senim bildiremin»,  dep jazdy. Sondyqtan da BUU Bas hat­shy­sy Pan Gı Mýn: «Qazaqstan Prezıdentiniń osynaý sy­naq alańyn jaýyp qana qoımaı, tu­tas óńirde ıadrolyq qarýdan ada aımaq qur­ǵanyna zor qoldaý bildiremin. Onyń bul qadamy bizdiń ıadrolyq qarýsyz álem­di qurý isimizdiń eń berik irgetasy ispetti. Barlyq elderdiń basshylary Nur­sul­tan Nazarbaevtan úlgi alyp, onyń jo­ly­men júrýi tıis. Men BUU-nyń Bas hat­shysy retinde ıadrolyq synaq ala­ńy­nyń qaq júreginde turyp, barlyq álem elderin Qazaqstannan úlgi alýǵa sha­qyramyn». «Men keshe Semeıde boldym. Ol óńir­ge ja­saǵan saparym men úshin baǵa jet­pes tájirıbe. Semeı polıgo­nyn­daǵy sy­naq­tar barysynda zardap shekken mıl­lıon­daǵan adamdardyń qasi­re­ti men ondaǵy ekologııalyq ahýal­dyń qıyndyqtaryn sý­retteýge til jetpeıdi. Tipti ony eles­tetýdiń ózi asa aýyr. Eger Sizdiń kó­regendigińiz ben basshy­ly­ǵy­ńyz bolmasa, kim bilsin, qazir de mıllıondaǵan adam sol qasi­ret­ti bastan ótkerip jatqan bolar ma edi? Men Sizge Semeı ıadrolyq synaq alańyn japqan jáne Qazaqstan aýma­ǵynda barlyq ıadrolyq ınfraqu­ry­­lym­dardy joıǵan ulttyń basshy­sy retinde sheksiz rızalyǵymdy aıt­qym keledi... Iаdrolyq synaqtardy toq­tatyp, ıadro­lyq qarýlardan ada bolý qajet­tigin álemge jar salyp aıtýshy róline Jer betinde Sizden laıyq adam joq», dedi. Qazaqstan álem saıasatyn aı­qyn­daıtyn memleketterdiń qata­ry­na qosylyp keledi. Qazaq­stan­dy álem ıadrolyq qarýsyzdaný úderisiniń kóshbasshysy sanaıdy. Qazaqstan úlgisin úırener úlgige balaıdy. Muny  keshe Birikken Ulttar Uıymynyń mártebeli minberinen elimizdiń atyna aı­tyl­ǵan jyly pikirler taǵy da qýattaı tústi. Memleket basshysy Nursul­tan Nazarbaev BUU Bas Assam­bleıa­synyń 66-sessııasynyń qory­tyndysy boıynsha sheteldik jáne qazaqstandyq BAQ ókilde­rine arnap baspasóz máslıhatyn ótkizdi. Elena Vapnıchnaıa, BUU ra­dıo­sy aqparattyq qyzmetiniń jetekshi sholýshysy Elbasyna: – Qurmetti Prezıdent myrza, bıylǵy jyly burynǵy keńestik respýblıkalardyń birqatary, Qa­zaqstandy qosa eseptegende, táýelsizdikteriniń jáne BUU-ǵa múshe bolǵandarynyń 20 jyl­dyǵyn atap ótetini О́zińizge belgili. Osy 20 jyl ishinde BUU-men yntymaqtastyq qalaı qalyp­tasty? BUU Qazaqstannyń da­mýyna qandaı úles qosty, al Qazaqstan BUU-nyń damýyna qandaı úles qosty? degen suraq qoıdy. –  Eger Qazaqstan týraly, me­niń elim týraly, budan 20 jyl burynǵy oqıǵa týraly aıtar bolsam, Qazaqstannyń BUU-ǵa múshe bolýy meniń halqymnyń búkil tarıhyndaǵy alǵashqy tarıhı oqıǵa boldy. Sondyqtan bul oqıǵa aıryqsha mán-maǵynaǵa ıe. Bizdiń elimiz bul datany laıyqty atap ótýge daıyndalýda. Osy jyldar ishinde Qazaqstan BUU-nyń múshesi retinde osy Uıym­nyń Jarǵysyn buljytpaı oryn­dady, belsendi yntymaqtastyqta boldy jáne barlyq bitimgershilik operasııalarǵa, ıntegrasııalyq úde­risterge, sondaı-aq órke­nıet­ter únqatysýyna qatysty. Qa­zaqstan Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezin shaqyrý bastamasyn kóterdi. Naq osy BUU-nyń minberinen men birinshi bolyp búginde 29 memleketti biriktirip otyrǵan Azııa­daǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńesti sha­qyrýdy, Shanhaı yntymaqtastyq uıymyn qurýdy, TMD, EýrAzEQ qurýdy usyndym. Osynyń bári qazaqstandyq bastama bolatyn. Ol beıbitshilikke jáne bizdiń aı­maqtaǵy jáne jalpy álemdegi turaqtylyqqa tabysty qyzmet etip keledi. О́tken jyly biz EQYU-ǵa tóraǵalyq jasadyq jáne Eýrazııa qaýipsizdigi úshin ma­ńyzdy bastama kóterdik. Osy­nyń barlyǵyn jer betindegi beıbitshilikke úles dep bilemin, Uıym da osyndaı sebeppen qu­rylǵan, – dep jaýap qaıtardy Prezıdent. – BUU ıadrolyq qarýsyzdaný máselesinde Qazaqstanǵa qandaı kómek kórsetti? – Birinshiden, Qazaqstan álem­d­egi iri Semeı ıadrolyq po­lı­gonyn japqan jáne tórtinshi ıadrolyq arsenalynan óz erkimen bas tartqan tamasha bastamashyǵa aınaldy. Men osy arqyly Qazaqstan ıadrolyq qarýsyzdaný isine jáne Jer betindegi beıbitshilik isine baǵa jetkizgisiz úles qosty dep sanaımyn. Sońǵy bir jarym jyl ishinde men BUU Bas hatshysymen bes ret kezdestim. Ol Semeı ıadrolyq polıgonynda boldy jáne 29 tamyzdy Iаdrolyq qarýǵa qarsy is-qımyldyń ha­lyq­aralyq kúni dep jarııalaý tý­raly bizdiń usynysymyzdy qol­dady. О́tken jyly qyrǵyz elinde qaıǵyly oqıǵalar oryn aldy. BUU-men tyǵyz yntymaqtasa oty­ryp, biz azamat soǵysynyń aldyn alý múmkindigine qol jetkizdik. Esirtkimen kúres, lań­kestikpen kúres sııaqty mysal­dardy kóptep keltirýge bolady. Biz tyǵyz yntymaqtastyqtamyz jáne BUU-nyń odan ári damýy­nyń qajettigin sezinemiz. – Iаdrolyq qaýipsizdiktiń jo­ǵary deńgeıdegi keńesi týraly suraq. Qazaqstan osy kezdesýge qatysýshylardyń biri bolyp otyr. Bul kezdesýden Siz ne kúte­siz? Bul keńes qanshalyqty mańyzdy? – Qazaqstan  ıadrosyz álemge qatysty barlyq jahandyq is-sharalarǵa qatysyp keledi. О́tken jyly sondaı forýmnyń biri Vashıngtonda ótti. Qazaqstan qaty­sýshylar qatarynan tabylady.  Bizdi sózi iske asyp jatatyn memleket retinde shaqyrady. Sebebi, biz ıadrosyz álem úshin kúresip jat­qanymyzdy is júzinde kór­settik. Bul úshin, bárinen buryn, ıadrolyq memlekettiń yqtııary bolý kerek. Iаdrolyq memleket ıadrolyq qarýsyzdanýda úlgi kór­setýi tıis, sonda barlyǵy osymen shuǵyldanady jáne buǵan senetin bolady. Álemdegi eń qýatty mem­le­kettiń astanasynan osyndaı aby­roımen attanatyn boldyq. Aby­roıdan aıyrmasyn, aǵaıyn. Aıtqandaı, Nursultan Nazarbaev jýrnalısterge suhbat bergen jerdiń janynda ataqty músinshi Výchetıchtiń «Semserden soqa soǵaıyq» degen músini tur. Bizdiń Elbasymyz – adamzattyń Táýrat zamanynan kókireginde aıalap kele jatqan sol asyl ar­manyn júzege asyrýdy bastaǵan adam. Semserden soqa soqqan saıasatker. Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.