Telefon, sensorly ekran, radıohabarlama, vıdeokonferensııa, rentgen, IMAX-tehnologııa. Bul - álemdik kórmelerde tanystyrylǵan mańyzdy ınnovasııalar. 1851 jyly alǵash ret ótken Barlyq halyqtardyń óndiristik jumystar kórmesinen beri kóp nárse ózgerdi. Ásirese, qalalar kórme brendine aınaldy. 10 maýsym kúni Qazaqstannyń Astana qalasynda EKSPO-2017 ashyldy. Bul kórmeden ne kútýge bolady?
Bul múldem basqa qala
Qazaqstan uıymdastyryp jatqan EKSPO-2017 kórmesine birinshi mártebesin berýge laıyq tustary kóp. Qazaqstan Ortalyq Azııada jáne postkeńestik elder arasynda birinshi bolyp álemdik kórmeni ótkizip jatyr. Batys Eýropa men Soltústik Amerıkada kórmeni ótkizý modeli ózgerdi.
EKSPO-2017 Ortalyq Azııany aralaýǵa múmkindik beredi. Munda ejelden kóshpendi halyqtar qonystanǵan. Jibek Joly Eýropa men Azııa arasyndaǵy taýar aınalymy men ıdeıalar almasýǵa sep boldy.
EKSPO-2017 – 1991 jyly táýelsizdigin alǵan, memlekettiń biregeıligin belsendi nasıhattaıtyn ultty taný múmkindigi.
EKSPO-2017 alańynan kóp nárse kórýge bolady
Astana – erekshe qala. Jazyq dalada jańadan salynǵan qalada álemge tanymal arhıtektorlar salǵan erekshe áserli ǵımarattar bar. Olar qalanyń fýtýrıstik aıbynyn kórsetip tur.
Kórmege barǵandar Báıterek, Beıbitshilik jáne kelisim saraıy, Prezıdent saraıyn, sonymen qatar meshit, mýzeılerdi, túnde janatyn fontandy tamashalaı alady. Astana keń aýqymdy mádenı jáne oıyn-saýyq sharalaryn uıymdastyrǵan. Olardyń qatarynda túrli sporttyq sharalar, kórmeler men konsertter bar. Shoppıngti súıetinder tanymal brıtan arhıtektory Norman Foster salǵan álemdegi eń úlken shatyr – Han-Shatyryn aralaı alady. Bul úsh qabatty keshende túrli brendter men Maldıv araldarynan ákelingen qumy bar jabyq jaǵajaı bar. Sonymen qatar Astananyń ashanasy da kez kelgen adamnyń kóńilinen shyǵary sózsiz.
Urban Lifestyle 101: kóp múmkindik
Logıstıka – qala damýynyń júregi. Astanada jańa áýejaı jáne temir jol vokzaly bar, qoǵamdyq kólikter qyzmet kórsetedi. Sondaı-aq kez kelgen adam óz yńǵaıyna qaraı qonaq úıler tańdaýyna da múmkindik kóp.
Jasyldandyrý men qalany abattandyrýǵa baılanysty jobalar maqtaýǵa turarlyq. Biraq jaıaý júrginshilerdiń máseleleri synǵa ushyrap, áli de retteýdi qajet etedi.
«Bolashaqtyń energııasy» taqyryby erekshe dıskýrs týǵyzady
Álem Parıj klımat kelisimin talqylap jatqanda, Qazaqstan oǵan laıyqty oryn bola alady. Paıdaly qazbalar men munaı Qazaqstan ekonomıkasynyń qozǵaýshy kúshi. Munaı ben gazdyń iri eksportshysy sanalatyn memleket astanasyn da jańadan salǵany túsinikti.
Biraq Qazaqstan sońǵy onjyldyqtarda qaıta jańartylatyn energııa kózderine basymdyq berýde. Mysaly, memleket sybaılas jemqorlyq, zańgerlik qaterge baılanysty birneshe halyqaralyq uıymdarmen kelisim jasaǵan. Al 2013 jyly jańartylatyn energııa kózderin 2050 jylǵa deıin arttyrý týraly ambısııaly sheshim qabyldapty. Al álem boıynsha energetıkalyq noý-haýymen tanylǵan 100 memlekettiń basshylary, Shanhaı Yntymaqtastyq uıym ókilderiniń Astanada jınalýy Qazaqstandy álemdik saıasattyń mańyzdy bóligine aınaldyrdy.
Eń ozyq tehnologııalyq jańalyqtarǵa kýá bolyńyz
Álemdik kórmeler qoǵam bolashaǵyna paıdaly ǵylym men tehnıkanyń alańyna aınalǵaly qashan. Olardyń qatarynda EKSPO-2017 de bar. Bul joly jańartylatyn energııa kózderiniń eń jańa zertteýlerimen tanysýǵa múmkindik týyp tur. Jel, kún, bıomassa men kosmos, kınetıkalyq energııa jobalary ulttyq jáne korporatıvti pavılondarda usynylǵan. Mysaly, klımat sarapshylary men Nobel syılyǵynyń laýreattar komıteti tańdaǵan 13 memlekettiń 24 jobasy usynylǵan pavılondy erekshe atap ótýge bolady. Buqaralyq aqparat quraldaryn dúrliktergen ıdeıalar arasynda kún ımpýlsy bar. Glowee shvesarııalyq kún qozǵaltqyshy – teńiz mıkroaǵzalary men Bioo quralyn qoldana otyryp bıologııalyq jaryq kózin alýǵa arnalǵan joba. Ol ósimdikterdiń fotosıntezinen elektr jaryǵyn alady. Osy sekildi basqa da jobalar kommersııalaýǵa turarlyq dúnıeler. Innovasııa men tehnologııalyq damý jyldamdyǵyn eskersek, jobalardyń kópshiligi jaqynda naryqqa shyǵýy múmkin. Al siz olarmen bárinen buryn tanysa alasyz!
Avtor: Stephan Rabimov
Aýdarǵan Gúlnur Qýanyshbekqyzy,
«Egemen Qazaqstan»
Sýretti túsirgen Erlan Omarov,
"Egemen Qazaqstan"