Biz úshin Qazaqstan – Eýropa men Azııa arasyndaǵy altyn kópir

– Premer-mınıstr myrza, Astana­ǵa qosh keldińiz! Qazaqstannyń elor­dasynda Lıýksembýrgtiń Qurmetti kon­sýldyǵynyń ashylýy eki el úshin qan­shalyqty mańyzdy? – Astanaǵa osymen ekinshi ret ke­lip otyr­myn. Osyndaı jas ári áde­mi qalada, qalanyń ádemi aýdanyn­da Lıýksembýrg Uly Gersogtigi konsýldyǵynyń ashyl­ǵa­nyna qýanyshtymyn. Bul bizdiń elimiz úshin de, Qazaqstan úshin de mańyzdy oqıǵa dep sanaımyn. Lıýksembýrgtiń Almaty men Astanadaǵy konsýl­dyq­tary Eý­razııanyń kindigi men Eýropanyń kindiginde orna­lasqan eki eldiń arasynda altyn kópir ornaýyna yqpal etedi dep úmittenemin.  Astanaǵa alǵash kelgennen bergi ara­lyqta Qazaqstan týraly kóp má­limetke qanyqtym. Bul elde kóptegen ult ókilderi, din ókilderi turatynyn bildim, san qıly mádenıetterdiń shoǵyr­lan­ǵan jeri ekenin túsindim. Osydan 25 jyl bu­ryn Qazaqstan jańadan Táýelsizdik al­ǵannan keıin dúnıe júzine ashyq, qa­rym-qatynas jasaýǵa ázir memleket eke­nin kórsetti. Bul óte durys she­shim boldy, elderińizdiń qa­zir­gi jetken jetistikterine bul ustanymnyń tı­giz­gen áseri mol bolǵany anyq.  Qazaqtar ashyq-jarqyn qonaq­jaı,  ótken tarıhyn maq­tan tutatyn halyq eken. Eko­nomıkalyq ósimdi qam­ta­masyz etý úshin úlken ju­mys­tar at­qa­ryp jat­­qanyn da kórdik. Búgingi tańda Lıýksembýrg te, Qazaqstan sııaqty, eko­no­mı­ka­­­syn ártaraptandyryp, eko­­no­­mıkalyq ósimge qol jetkizý úshin ózi­niń eń basty áleýeti – jas býynnyń bi­lim-biligin paı­dalanýǵa umtylyp otyr. Osy aıtylǵan sıpattamalardyń eki memleketke de ortaq ekendigin, ıaǵnı bizdiń uqsas tustarymyz az emes ekenin aıtqym keledi. Meniń paıymdaýymsha, eger áli de tereńirek zertteı tússek, eki el­diń arasynda basqa da uqsas­tyq­tar jeterlik.  Qazaqstan men Lıýksembýrg ótken tarıhyn maqtan tutatyn elder ekenin jańa aıtyp kettim. Olaı bolsa, endi bolashaqty da birge qurý úshin ju­mys istep, sol maqsatta atqarǵan jumys­ta­ry­myz­dy da maqtan tutatyn bolaıyq degim keledi. – EKSPO-2017 halyq­ara­lyq kór­me­si­niń ashylý rási­mine qatysqan már­tebeli meımandardyń qatarynda bol­dyńyz. Qandaı áser aldyńyz? – Lıýksembýrg EKSPO-2017 ha­lyq­ara­lyq kórmesine qaty­sýshy 100-den as­tam eldiń sanatynda bolǵany úshin qýa­nysh­ty­myn. Bul da eki eldiń óza­ra dos, áriptes ekeniniń bir kó­ri­­nisi dep sanaımyn.  Astanadaǵy kórmege tańdap alyn­ǵan «Bolashaqtyń energııasy» degen taqyryptyń ózi búgingi tańda óte ózek­ti. Astanaǵa kelip osy taqyrypqa qa­tysty ózindik oı-pikirimdi bildirýge, ha­lyq­aralyq kórmeniń ashylý rásimin tamashalaýǵa múmkindik jasaǵany úshin uıymdastyrýshylarǵa alǵysymdy bildiremin. Jalpy, biz qorshaǵan orta men ekonomıka bir-birimen jaý emes ekenin eshqashan esten shyǵarmaýymyz kerek. Sonymen qatar, saıasatker retinde óskeleń urpaqtyń aldynda qorshaǵan ortanyń amandyǵy úshin jaýapty ekenimizdi de nazarda ustaǵanymyz jón.  Uzaq jyl boıy adamzat balasy eko­nomıkanyń, túrli teh­nıkalardyń, kólik túrleriniń qorshaǵan ortamen tyǵyz baılanysta ekenin túsinbeı keldi. Ony jete túsingen ýaqytqa deı­in ekologııaǵa ólsheýsiz úl­ken zııan keltirgenimiz de ras. Shyndyǵynda, qorshaǵan orta – barshamyzǵa ortaq mura, bolashaq­qa tabystaıtyn amanatymyz. Osy amanatty oryndaý úshin saıasatkerler qor­shaǵan ortaǵa oń yqpalyn tıgizetin sheshimder qabyldaýǵa tıis. Bul bizdiń moı­ny­myzdaǵy pary­zymyz desek, artyq aıt­qan­dyq emes. Búgingi tańda Jer sha­ryn­da ekologııalyq problema bar, ol prob­lema barlyq eldi alańdatýy kerek, barlyǵymyz ony sheshýdiń joldaryn birlesip izdeýimiz kerek.  Kórmeniń ashylý rásimine keler bolsaq, saltanatty rásim maǵan óte unady. Osynsha úlken áser alamyn dep ózim de kútpegen edim. Aýqymdy sharalar barysynda kórmeniń taqyryby barynsha jan-jaqty kórsetildi.  Biz de Lıýksembýrg pavıl­onynda jańǵyrmaly energııa kóz­derin tu­ty­nýǵa qatysty eń ma­ńyzdy degen jetis­tik­teri­miz­di halyq nazary­na usy­ndyq. Pavılonǵa keletin adam­dar­dyń qatary kóp, ekspozısııalarymyz olarǵa unaıdy dep senemin. – EKSPO-2017 kórmesine qaty­sýǵa Lıýksembýrgtiń ózi óti­nish bil­dirgeni belgili. Sizdiń tap­syr­ma­ńyz boıynsha kórmeni uıym­das­tyrýshy kompanııaǵa arnaıy hat ázir­lengen eke­n. Kórmege ózderińizdiń atsa­ly­sý­la­ryńyzǵa ne sebep boldy? – Men Astanadaǵy halyq­ara­lyq kórmege qatysý Qazaqstan men Lıýksem­býrg­tiń dostyq qa­ty­nastarda ekenin kór­setýdiń kezekti bir múmkindigi dep oı­ladym. Oǵan qosa, bolashaqtyń ener­gııasy taqyryby barshamyz úshin ortaq ári ózekti. Qorshaǵan ortaǵa zııan keltirmeı energııa alý isi bir elmen nemese qurlyqpen shektelmeıdi.  Lıýksembýrg – qorshaǵan ortaǵa zııansyz jańǵyrmaly energııa kózderin qoldanýda úlken jetistikterge jetken memleket. Bolashaqta júzege asyrýdy josparlap otyrǵan bastamalarymyz odan da aýqymdy. Máselen, ǵarysh keńistigindegi asteroıdtardan túrli mıneraldar, metaldar óndirý jobasyn qolǵa aldyq. Bul energetıka salasyndaǵy eń jańa, eń ozyq bastamalardyń biri bolyp tabylady. Qazaqstan da bizdiń eldiń bul bas­tamasyna qyzyǵýshylyq bildirip otyrǵanyna senimdimin. Lıýksembýrgtiń terrıtorııasy kishkentaı bolsa da, ǵarysh keńistigindegi ornymyz úlken, spýtnıkterimiz kóp. О́z pavılonymyzda osynyń barlyǵy kórinis tapty. EKSPO-2017 bizge osy jetistikterimizdi álem nazaryna usynýǵa múmkindik berdi.  – Bıyl Qazaqstan men Lıýksembýrg arasynda dıp­lo­ma­tııalyq qa­ty­nas­tar orna­ǵa­nyna shırek ǵa­syr boldy. Jal­­py, eki el baılanystarynyń damý qarqynyna qan­sha­lyq­ty kóńilińiz tolady?  – Meniń Premer-mınıstr oryn­ta­ǵyna otyrǵanyma kóp ýaqyt óte qoıǵan joq, sol sebepti, dıplomatııalyq baı­la­nystyń 25 jylyna túgeldeı ba­ǵa berý qıyndaý bolar. Degenmen, eki­jaqty qatynastardy kórsetetin bar­lyq kórsetkish jyl sanap ósip ke­le jatqanynyń ózi kóp nárseni baı­qa­tady dep oılaımyn. Astana men Almaty qalalaryndaǵy Qurmetti kon­sýl­dyqtar dostyǵymyzdy odan ári nyǵaıta túsetinine se­nim­dimin. Biz úshin Qazaqstan – Eýropa men Azııanyń ara­syndaǵy altyn kópir el.  2016 jyly Qazaqstan men Lıýksem­bý­rg arasyndaǵy taýar aınalymy al­dyńǵy jylmen salystyrǵanda 60 paı­yzǵa ósip, 18 mıllıon dollardan asyp tústi. Saýda-ekonomıkalyq baılanys­tarymyzdy budan eselep arttyrýǵa tolyq múmkin­digimiz bar. Qazaqstanda ınfraqurylym salýǵa ınvestısııa bólýmen aınalysatyn bizdiń eldiń kompanııalary kóp. Aldaǵy ýaqytta osy baǵyttaǵy jumystar jalǵasyn tabýǵa tıis.  Sonymen qatar, biz Qazaq­stan­­nyń qarjy ınstıtýttarymen jaqyn baılanys ornatyp, sátti jumys istep jatyrmyz. Lıýksembýrg – kári qurlyqtaǵy eń iri qarjy ortalyqtarynyń biri retinde moıyndalǵan el. Astana bolsa, Ortalyq Azııanyń qarjy ortalyǵy bolýdy josparlap otyrǵany belgili. Aldaǵy ýaqytta Astananyń osy maqsatqa jetýi úshin kómektesýge, birlesip jumys is­teý­ge ázirmiz. Eń bas­tysy, Qazaqstan – Lıýksembýrg qatynastary eki el úshin de tıimdi, demek, ózara baılanystyń odan ári nyǵaıýyna negiz bar degen sóz. Bilim-ǵylym salasyndaǵy baıl­a­nys­tar­ǵa da kóńilim tolady dep aıta alamyn. Máselen, Lıýksembýrg ýnıversıteti men Nazarbaev Ýnıversıtetiniń arasynda baılanys jolǵa qoıylǵan. Bul eki ýnıversıtettiń de quryl­ǵanyna kóp ýaqyt óte qoıǵan joq, jas bilim ordalary. Soǵan qaramastan, Eýropa men Azııanyń eń beldi ýnıversıtetteriniń qa­taryna qosylyp úlgerdi. Ǵylym salasynda jańalyqtar ashý úshin, je­tistikterge qol jetkizý úshin túrli bilim or­dalarynyń birlesip jumys isteýi óte mańyzdy.  – Áńgimeńizge rahmet.

Áńgimelesken Arnur ASQAR, «Egemen Qazaqstan»

Sýretti túsirgen Erlan OMAROV