Onynshy forýmnyń orny bólek

Árıne, forýmnyń negizgi ta­qy­ryby «Jańa energııa – jańa ekonomıka» dep atalýy­nyń ózinde erekshe mán bar. Bul eli­mizde ótip jatqan áıgili EKSPO-2017 halyqaralyq maman­dandyrylǵan kórmesiniń taqy­rybymen úndesedi. Iаǵnı, forým talqysy «bolashaqtyń ener­gııasyn» álem ekonomıkasymen baılanystyrmaq. Osylaısha eko­nomıkalyq mindetterdi sarap­tap, sheshim qabyldaıtyn Eýra­zııadaǵy tuńǵysh ún­qa­tysý alańynda «Bolashaqtyń ener­gııasy» taqyryby boıyn­sha jınaqtalǵan jańa teh-nolo­gııalar men ınnovasııalar álemdik ekonomıkanyń «ma­ıyn ishken» ǵalymdar men eko­no­mısterdiń talqysyna túsedi. 

Jyl saıyn dúnıeniń túkpir-túkpirinen ataqty ekonomısterdi jınap, ǵalamdyq ǵalymdar­dyń basyn qosatyn, Nobel syı­lyǵy laýreattaryn shaqyryp, ja­handyq máselelerdi birge oty­ryp talqylaıtyn úlken sharaǵa bıyl da álemniń on­daǵan memleketteri men bedeldi halyq­aralyq uıymdarynan 3 myńnan astam delegat qatyspaq. Jalpy, Astana ekonomıka­lyq fo­rýmynyń negizgi qyzmeti álem­dik qoǵamdastyqtardyń jáne Qazaqstannyń áleýmet­tik-eko­nomıkalyq, quqyqtyq, mádenı máselelerine tıimdi jaýap izdep, Qazaqstan Úkimeti, AEF-ke qatysýshy memleketter úkimet­teri úshin jáne «Úlken jıyr­malyq» memleketteriniń kósh­bas­shylary úshin usynystar ázirleý ekeni belgili. Bul mindetti forým jyl saıyn óz deńgeıinde oryn­dap otyr deı alamyz. Tipti, forým bıyl onynshy márte ótke­li otyrǵanyn eskersek, bul rette elimizdiń tájirıbesi mol. Al sharanyń jyl saıyn ótkizi­lip otyrǵanyna qaraǵan­da, fo­rým­nyń el úshin de, álem úshin de qa­jet­tiligin ańǵarý qıyn emes. So­nymen, ótkendi tizbektep kórelik.  Astana ekonomıkalyq forýmy alǵash ret 2008 jyly uıym­dastyryldy. Qazaq­stan Pre­zıdentiniń basta­ma­syn júzege asyrý úshin sol kezdegi Eko­no­mıka jáne bıýd­jettik jos­par­laý mınıstrligi men Eko­nomı­kalyq zertteýler ıns­tıtý­ty «Ǵalymdardyń Eýra­zııa­lyq ekonomıkalyq klýby» qaýym­dastyǵyn quryp, sonyń aıasynda «Jahandaný jaǵdaıyndaǵy eko­no­mıkalyq damýdyń zamanaýı aspektileri» taqyrybynda I As­t­ana ekono­mıkalyq forýmyn ót­kizgen bolatyn. Oǵan saıasatkerler, ekonomıster, kásipkerler já­­­ne ǵalymdar, álemniń 40 eli­nen 400-deı adam, sonymen qatar, 100-ge tarta BAQ ókilderi qatys­qan. 

Al 2009 jyly «Eýrazııanyń jahandyq qaterler júıesindegi ekonomıkalyq qaýipsizdigi» atty II Astana ekonomıkalyq forýmy aıasynda elordamyzda 59 eldiń ókilderi bas qosty. 2010 jyly III Astana ekonomıkalyq forýmy «Daǵdarystan keıingi kezeńdegi turaqty ekonomıka qurýdy qamtamasyz etý» taqyrybynda ótken edi. Ol forýmǵa álemniń 50-den astam elinen 2000-nan astam saıası jáne isker top ókilderi jınaldy. 2011 jyly IV forým «Jańa onjyldyq: syn-qaterler men perspektıvalar» taqyrybyn qamtydy. Forýmǵa álemniń 80-nen astam elinen 5000-nan asa qatysýshy keldi. Onda barlyǵy 18 otyrys pen paneldik sessııalar ótkizildi. Al 2012 jyly «Jahandyq ekono-mıkalyq ózgerýler: syn-qaterler jáne damý perspektıvalary» atty V Astana ekonomıkalyq forýmy ótkizildi. Oǵan álemniń 93 elinen 8000-nan astam delegat qatys­ty. Forým barysynda ártúrli pi­shin­de plenarlyq jáne panel­dik sessııalar, konferen­sııalar men kongrester, jalpy sany 55 is-sha­ra ótkizildi. Nátıjesinde, 50-den astam yntymaqtastyq keli­simi men memorandýmǵa qol qoıyl­ǵan. Sonymen qatar, G20 kósh­basshylaryna usynystar ázirlengen. 

Astana ekonomıkalyq forýmymen qatar aıtylatyn mańyzdy jobanyń biri – «G-Global». Bul Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń bastamasyn júzege asyrý maqsatynda 2012 jyldyń qańtarynda «Ǵalymdardyń Eýrazııalyq ekonomıkalyq klýby» qaýymdastyǵynyń yqpal etýimen www.group-global.org saıtynda «G-Global» kommýnıkatıvti ınternet-alańy pishininde iske qosylǵan zııatkerlik jeli. G-Global – álemdik sarapshylar qoǵamdastyǵyna álemdik ekonomıka máseleleri boıynsha ınteraktıvti, ashyq jáne kópshilik aldynda pikirtalastar, debattar ótkizýge jaǵdaı jasalǵan kóp fýnksııaly tuǵyrnama. Joba álemdik qarjylyq daǵdarystan shyǵý joldaryn izdestiretin tetikterdi tabý, talqylaýǵa jáne daǵdarysqa qarsy joldardy izdestiretin qatysýshylardyń sanyn arttyrýǵa baǵyttalǵan. G-Global kommýnıkatıvtik alańy qysqa merzim ishinde álemniń 160 elinen 90 000 paıdalanýshyny biriktirdi. Al 2013 jyly ótken altynshy Astana ekonomıkalyq forýmy «G-Global formatyna teńestirilgen ekono-mıkalyq damýdy qamtamasyz etý» taqyrybyn álem nazaryna usyndy. Qazaqstan Respýblıkasynyń halyqaralyq uıymdarmen birlesip bastamashylyq etken jáne BUU Bas Assambleıasynyń qoldaýymen ótken I Dúnıejúzilik daǵdarysqa qarsy konferensııa 2013 jylǵy forýmnyń asa mańyzdy is-sharasyna aınaldy. Onyń qorytyndysy boıynsha Astana deklarasııasy jáne BUU-ǵa múshe memleketterge arnalǵan Álemdik Daǵdarysqa qarsy jospar jobasynyń negizgi baǵyttary qabyldandy.

II Dúnıejúzilik daǵdarysqa qarsy konferensııa 2014 jyly VII Astana ekonomıkalyq forýmy aıasynda BUU-ǵa múshe memleketterdiń qarjy, ekonomıka mınıstrleri men ortalyq bankteri basshylarynyń deńgeıinde ótti. Onyń qorytyndysy boıynsha BUU-ǵa múshe memleketterge arnalǵan Álemdik Daǵdarysqa qarsy jospar tujyrymdamasy qabyldandy. 2015 jyly VIII Astana ekonomıkalyq forýmy «Infraqurylym: ekonomıkanyń ornyqty ósiminiń draıveri» taqyrybyn arqaý etti. Oǵan 3 myńnan astam delegat qatysty. Forým barysynda Qazaqstan Prezıdentiniń bes ınstıtýsıonaldyq reformasyn júzege asyrýǵa arnalǵan «100 naqty qadam» atty Ult jospary joǵary baǵa alǵanyn atap ótken jón. Al ótken jylǵy jıyn «Jańa ekonomıkalyq shynaıylyq: ártaraptandyrý, ınnovasııalar jáne bilim ekonomıkasy» degen taqyrypqa arnaldy. Ekonomıkalyq forýmǵa álemge tanymal iri qarjylyq qurylymdardyń jetekshileri, halyqaralyq uıymdardyń basshylary, Nobel syılyǵynyń laýreattary, jalpy sany úsh myńǵa jýyq delegat qatysty. 2016 jylǵy forýmnyń bir ereksheligi, onyń kommersııalyq sıpat alýy edi. Forýmǵa qatysý buryn tegin bolsa, ótken jyldan beri qatysýshylar tirkeýden aqyly ótetin boldy. Máselen, 35 jáne 100 myń teńge kólemindegi aqy tóleıtin eki túrli tirkelý júzege asty. Bul bıyl da jalǵasyn tapty. 

 Bıylǵy forým aıasynda da ádettegideı iri sharttar men kelisimderge qol qoıylady dep kútilýde. AEF-2017-niń minberlerinde álemdik ekonomıkanyń aǵymdaǵy damý erekshelikteri, turaqty ekonomıkalyq ósimniń jańa modelderi, jahandyq áriptestikti nyǵaıtý, álemdik saýda men ınfraqurylymdy damytý, «jasyl ekonomıka» bolashaǵy jáne ony jańǵyrtýdyń ınnovasııalyq áleýeti atty keshendi taqyryptar talqylanady. 

Dınara Bitikova, «Egemen Qazaqstan»