Ekspedısııanyń basty maqsaty − N.Á.Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty maqalasynda aıryqsha nazar aýdarǵan kıeli jerler men tarıhı sanany jańǵyrtý. Sondyqtan da ekspedısııa marshrýty Mońǵolııanyń Kentaı aımaǵyndaǵy kóshpeliler kıeli sanaıtyn Býrhan Haldýnnan bastalyp, Ulytaýdaǵy Alasha han, Joshy han kesenesine deıin jalǵasady dep josparlanǵan. Osyǵan oraı, Mońǵolııanyń Kentaı aımaǵy Delgerhaan sumynynda TWESCO men Mońǵolııa Ulttyq mýzeıiniń qoldaýymen osy ekspedısııa aıasynda halyqaralyq dala semınary ótti. Ǵylymı baǵyttaǵy alqaly jıynǵa Akademııa basshysy D.Qydyráli men Mońǵolııa Ulttyq mýzeıiniń dırektory D.Súhbaatar bastaǵan kórnekti tarıhshy, arheolog jáne túrkitanýshy ǵalymdar men eki eldiń beldi buqaralyq aqparat quraldarynyń ókilderi qatysty.
Sonymen qatar, byltyr qolǵa alynǵan Túrki akademııasy men Mońǵolııa Ulttyq ǵylym akademııasy janyndaǵy Tarıh, arheologııa ınstıtýtymen birlesken «Shıveet ýlaan» ǵuryptyq kesheninde júrgizgen arheologııalyq qazba zertteýleriniń ekinshi kezeńin de nátıjeli aıaqtady.
О́tken jylǵy tumshalaý kezinde salynǵan topyraqtar men tastardy tazalaý jumystarynan bastalǵan arheologııalyq qazba jumystary nátıjesinde bıyl bas qurylystyń jańadan úsh qyry tolyq anyqtalyp, tazalandy. Sondaı-aq, segiz qyrly bas qurylystyń tórtburysh irgetasy arshylyp, onyń tastan qalanǵany belgili boldy. Erekshe atap óterligi, qazba jumysy alańynan keýdesi tómen qaraǵan jańa bádiz tabyldy. Bul ǵuryptyq keshen aýmaǵynan tabylǵan ekinshi tas músin bádiz bolyp otyr. О́tken jylǵy zertteýler barysynda osyǵan uqsas tas músin tabylǵan edi.
Budan bólek, keshenniń bas qurylys alańyn arshyp, tazalaý barysynda pyshaqtyń temir ushy, órnekti tas synyqtary, temir jebeler, laǵyl, aqyq tas monshaqtar, temir qapsyrmalar syndy áshekeı buıymdar zertteýshiler nazaryna ilindi. Kóne túrik dáýirinde ımperııanyń qaǵan, ıabǵu, shad, buıryq, tarhan, tegin syndy bılik ıelerine, laýazymdy tulǵalaryna arnaıy ǵuryptyq keshender ornatylyp, arýaǵyna taǵzym etip, memlekettik deńgeıde arnaıy josyn-joralǵylar atqarylatyn bolǵany belgili. Ortalyq Azııada qaıtalanbas ári biregeı «Shıveet ýlaan» sondaı kóne ǵuryptyq keshenderdiń biri. Akademııa kóne túrki eskertkishin zertteý jumystaryn áli de jalǵastyrady.
Ekspedısııa aıasynda Túrki akademııasynyń basshysy men Mońǵolııanyń Bilim, ǵylym, mádenıet jáne sport mınıstri Gelegpıl Chýlýýnbaatardyń kezdesýi ótti. Kezdesý barysynda mınıstr keleshekte birlesken jobalar júrgizip, mońǵol elinde josparlanǵan ǵylymı bastamalarǵa óz tarapynan meılinshe qoldaý kórsetýge ázir ekendigin jetkizdi.
Nurlybek Dosybaı,
«Egemen Qazaqstan»