Sońǵy jyldary ulttyq ónerdi jasaǵan tulǵalardyń jádiger muralaryn jınaýdy qaıta órbitken Yqylas atyndaǵy halyq mýzykalyq aspaptar murajaıy kúni keshe taǵy bir tarıhı jádigermen tolyqty.
Án óneri shyrqaý shegine jetip, qazaq mádenıeti men óneriniń «altyn ǵasyry» atalǵan HIH ǵasyrdaǵy sal-serilik mekteptiń kórnekti ókili Aqan seriniń dombyrasy Almaty tórindegi murajaıdan oryn aldy. Birjan sal, Úkili Ybyraı, Balýan Sholaq, Mádı, Estaı syndy sal-serilik dástúrdi qalyptastyrǵan iri tulǵalardyń biri Aqan seri Qoramsauly ustaǵan 150 jyldyq tarıhy bar qara dombyranyń ǵasyr asyp murajaı qoryndaǵy qasterli jádigerge aınalýy búkil qazaq mádenıetiniń jetistigi bolyp qabyldandy. Sanaly ǵumyryn Aqan seriniń murasy men shyǵarmashylyǵyn túbegeıli zertteýge arnap, sońyna aqtańger ánshi týraly týraly ǵajaıyp roman jazyp qaldyrǵan belgili jazýshy Sáken Júnisovtiń úıinde saqtalyp kelgen dombyrany murajaıǵa onyń urpaqtary ákelip tapsyrdy. Qymbat murany súıinshilep, saltanatty keshti júrgizgen belgili kúıshi Murat Ábýǵazy dombyra tarıhyna az-kem toqtalyp, dombyrany Sáken aǵamyz «Aqan seri – Aqtoqtyny» jazý úshin Kókshe jerine izdenispen barǵan saparynyń birinde oǵan ánshiniń óz urpaqtary amanattaǵanyn jetkizdi.
Qazaqtyń án ónerinde qaıtalanbas dara tulǵaǵa aınalǵan Aqan seriniń búginge deıin jetken mol murasy – búgingi dástúrli ánshilerimizdiń qorjynyndaǵy qymbat qazyna. Onyń ánderi qazirgi dástúrli án ónerinde erekshe qubylys bolyp otyr. Aqannyń ánderi Arqa mektebiniń úlgisinde aıtatyn ánshilerdiń ǵana emes, sahna sánine aınalǵan búgingi kúmis kómeı, jez tańdaı maıtalmandardyń derliginiń repertýarynan berik oryn alǵan. Osy keshte Aqannyń syrly sazǵa toly, el ishine keń taraǵan shoqtyǵy bıik ánderin dástúrli ánniń dúldúlderi birinen soń biri tamyljyta oryndady. Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Ramazan Stamǵazıev «Shámshiqamardy», Gúlsim Arysbaeva «Aqtoqtynyń aýjaryn», Jolaman Qujımanov «Ińkár-aıdy», Aıdana Asanbaeva «Maqpaldy», Talǵat Ábýǵazy «Balqadıshany», Tileýles Qurmanǵalıev «Qulagerdi», Quralaı Shaıahmetova «Maıdaqońyrdy», Saıat Nurǵazın «Kókkóbelekti», Amangeldi Kúzeýbaı «Shyrmaýyqty» asqaq únmen áýelete shyrqaǵanda, keýdede tynshyp jatqan rýh shymyrlap, asqaq sezimmen atoılady. Al kezek Aqan seriniń dombyrasymen án salýǵa kelgende, keshegi sal-serilik mekteptiń jurnaǵy retinde el rızalyǵyna bólenip júrgen Erlan Tóleýtaı tolqyp turyp shyrqaǵan «Altybasar» áni Aqan zamanynyń kúmbirin qulaqqa jetkizgendeı tyńdaýshysyn tipti arqalandyryp jiberdi.
Dástúrli mýzyka óneri saltanat qurǵan keshtiń qonaǵy bolǵan Almaty qalasynyń ákimi Baýyrjan Baıbek dombyrany murajaıǵa tabystaı turyp, memleket basshysynyń «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasy arqyly halyq mádenıeti men ulttyq kodty saqtaýǵa úlken mán berip otyrǵanyn, al bul elimizdiń mádenı jetistikterin búkil álemge pash etýge múmkindik beretinin atap ótti.
Kesh bitti, kópshilik tarqap jatyr. «Naǵyz rýhanı jańǵyrý degen, mine, osyndaı bolady!» degen daýysqa jalt qaradyq. Jigerlenip, jelpinip bara jatqan qarapaıym kórermen eken. Rýhanı jańǵyrýdyń ne ekenin, rýhtyń qandaı bolatynyn oǵan Aqan kelip uǵyndyrǵandaı...
Aıgúl AHANBAIQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY