Jahandaný jalynyna shyrmalǵan jastyqtyń balaǵyna Batystyń baldyry oralyp, adymyn ashtyrmaı álek. Eresektiń ózin eseńgiretetin ekpini eren, bos qalbyrdaı dańǵyrlaǵan mýzykaǵa maıdaı erip entelegenderdiń betin sý seýip ázer beri qaratqanmen, dinimiz ben dástúrimizge kereǵar dúbára dúnıeler – fılmder, serıaldar, beıneklıpter, basqa da qaptaǵan súreńsiz ádet-daǵdy jasyl quraqty belinen úzip, kúsh qoldanbastan baǵyndyryp jatyr, órenderimizdiń óresin ýlaýda. Eýropaǵa elikteımin dep óziniń ulttyq salt-dástúrin, ádep-ǵurpyn qaradaı joǵaltyp alýda degen dabylymyz myńnyń bolmasa da onnyń qulaǵyna jetse eken degen úmitpen taǵy da osy máselege qaıta aınalyp soǵýǵa májbúrmiz.
Mundaıda bir qaskóıdiń: «Ulttyń kózin joıý úshin qara kúsh jumsap qajeti joq, tek sol eldiń jastaryna udaıy úzbesten azǵyn, arzan mýzykany tyńdata berý kerek», degen qaǵıdasynyń ar jaǵynda qandaı jymysqy nıet boı tasalap jatqanyn eske túsirýińe týra keledi. Bul rette ásirese, telearnalar ónimderiniń áseri alabóten.
Baǵyp-qaǵyp, betine qarap otyrǵan tolǵan aıdaı tolyqsyǵan ul-qyzdaryńnyń ádet-ádebi men mádenıet-mánerin qalyptastyrýda «kógildir ekran» úlken ról atqarsa, endi buǵan áleýmettik jeli qosylǵanda qaýip eki ese ulǵaıdy.
Urpaǵynyń tárbıesin kim kózden bir sát te tasa qaldyrmaı, kúndiz-túni qadaǵalap otyr deısiz? Ár jasóspirimniń qolynda qazir bir-bir qymbat uıaly telefon. Olar ınternetten kúndelikti neni tyńdap, kórip júrgenin qaıdan bilesiz? Munda olar tek jaqsylyq ıirimderimen sýsyndap jatsa meıli-aý, sonymen qatar zııandy, teris ádetterdi ıemdenedi, spýtnıktik telearnalardaǵy kúldibadam dúnıege qarap oı túzeıdi. Kóshede kele jatqanda, ústel basynda tamaq iship otyrǵanda uıaly telefonnan kózin almaıtyn urpaqtyń búgingi ınternettegi kýmırleri kim, kimdi pir tutady, kimge eliktep-solyqtaıdy? Osy týraly oıymyzdy ortaǵa salǵymyz keledi.
Áleýmettik jelidegi jazbalarǵa nazar aýdaryp, oqı jónelseńiz, olardyń da ózine tán ómir-ózeni syrǵı jóńkip, ýaqyt kóshimen birge aǵyp bara jatqany seziledi.
Máselen, Keńes Odaǵy tusyndaǵy jastardyń kýmıri Vıktor Soıdy pir tutqan fanattary áli kúnge deıin onyń sol asqaq rýhta shyrqalatyn daýylpaz ánderin oryndap, rýhyn shalqytady. Ánshiniń beınesi, erkindik ańsaǵan ánderi óktemdik pen ozbyrlyqqa qarsy qoǵamnyń ortaq qarsylyǵy, shyndyqtyq shyryldaǵan órshil úni retinde qabyldanady. «Otan-Ana» ánimen kúlli qazaqqa málim Batyrhan Shúkenovtiń kýmırleri de ánshiniń mezgilsiz qazasyna solaı kúızelip, estrada juldyzynyń tanymal ánderin qaıta-qaıta áleýmettik jeli arqyly qamyǵa bólisti.
Tipti máskeýlik dostary arnaıy telebaǵdarlama ázirlep, ardaqtap aza tutty... Biraq sońǵy ýaqytta kóńilge oǵash túıiletin basqa jaıtqa jıi tap bolýdamyz. Máselen, laýazymdy qyzmet atqaratyn adamdardy pir tutý, jaǵympazdaný, mansap pen ataǵyna qaraı qurmetteý, basshynyń aldynda qurdaı jorǵalap, jany qalmaı jalbaqtaý, jaǵyný tárizdi dańǵoı daǵdylar ár-ár tustan tyshqannyń kózindeı jylt etken sátte kóńilińdi kirbiń shalady. Sol sııaqty kýmırin baılardyń, basshylardyń arasynan izdeıtin jandar bar. «Bizdiń mańdaıymyzǵa sizdeı jannyń tap kelgenine qýanamyz, ózińizdeı halyqtyń qamyn jeıtin adal, ádil jandar jasaı bersin» dep ózinen laýazymy joǵary adamnyń jasyna qaramaı jalpaqtap, astyna kópshik qoıa sóıleýdi ádetke aınaldyrǵan jasamys jantyqtardyń da kezdesip qalyp jatatyny janǵa batpaı qoımaıdy. Biraq ondaılardyń álgi kisi attan túsip qalǵan kúni-aq áp-sátte ózgerip, bastapqy oıynan tez taıqyp shyǵa keletinin aıtsańshy bárinen.
Bularǵa qaraǵanda tek óner juldyzdaryn, belgili sportshylardy, tanymal tulǵalardy kýmıri sanaıtyn jastardyń adamdyq aınasy áldeqaıda shýaqty ári kósh ilgeri turatyny málim. Ilgeride aýyldyń qara domalaq balalarynan: «О́skende kim bolasyń?» dep suraǵanda, tańdaılary taqyldap: «Iýrıı Gagarın sııaqty ushqysh bolamyn», – deıtin. Aıǵa, aspanǵa, juldyzdarǵa qarap qııaldanatyn. Balǵyn sana kókke órlep, bıikterdi baǵyndyrǵysy keletin, asqaq armany aq buıra bulttardyń ar jaǵynan jarq ete qalardaı qııaǵa qımaı kóz tigetin. Internettiń ıleýindegi keıingi jas urpaqtyń armany odan basqashalaý. Nege bular: «Keleshekte óskende Toqtar Áýbákirov sııaqty ǵaryshker bolǵym keledi» demeıdi. Aıshýaq aspanǵa qol sozyp, kókjıekten kósile órnek izdeıtin armanshyl jandar qaı qıyrlardy sharlap júr eken-aı, á!
Búgingi kúnde tok-shoý janryndaǵy jobalardyń kóptigi sondaı, keıbir televızııalyq jeńil ónimder jurtty yǵyr etip, zyǵyrdanyn qaınatyp bitirdi.
Keıbir balalarǵa arnalǵan telebaǵdarlamalardy júrgizýshi balǵyndardyń battastyra boıalǵan bet-álpetterin, ústerindegi kıim úlgilerin kórgende mynalarǵa qarap kimder elikteıdi eken ózi degen oıdyń oıpańyna omaqasa qulap kete jazdaısyń... Baıaǵyda Áýezov teatrynan Sábıra, Bıken, Sholpan, Farıda apalarymyzdy bir kórý, ásem de qońyr daýystaryn estýdiń ózi adamǵa bir erekshe sezim syılaıtyn. Ol kezdiń jastary kýmırin teatrdan, kınodan izdeıtin. О́ner juldyzdaryna, tanymal mýzykanttar men akterlerge, sportshylarǵa jalpy rýhanı ortaǵa málim tulǵalarǵa eliktep-solyqtaıtyn. Beý, dúnıe-aı deseńshi!