Ádebıettanýshylar jyraý men jyrshyny eki bólek qarastyrady. Bul kóp taralǵan qaǵıda bolǵanymen, Rahmanqul Berdibaı Ortalyq Azııa elderinde jyrshylardy da jyraý dep ataı beretinin aıtypty.
Tarıhta Besqala ataýymen belgili Qaraqalpaq óńirinde jyrshylardy jyraý degen. Bul óńirde qazaqtyń tól óneri – jyrshylyq dástúr erekshe saqtalyp, búgingi kúnge deıin aman jetken. Jaqynda «Qaraqalpaqstandaǵy qazaq aqyn-jyraýlarynyń murasy» degen atpen marqum Qarjaýbaı Jumajanov pen Tursynaı Tórtkúlbaevanyń oqýlyq-hrestomatııasy «Dástúr» baspasynan jaryq kórdi.
Qaraqalpaqstandaǵy qazaq baýyrlarymyzdyń ádebı murasy – bútin qazaq ádebıetiniń shalqar aıdynyna qosylar arnaly ózen. Sonaý alpysynshy jyldary M.O.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń qyzmetkerleri T.Bekhojına, T.Qanaǵatov, B.Ysqaqov, B.Baıdildaev, T.Sydyqov, mýzyka zertteýshisi A.Serikbaevalar arnaıy saparmen baryp, mol mura jınaǵan.
Belgili ǵalym Alma Qyraýbaeva Qaırolla jyraýdyń aýzynan tórt dastan jazyp alǵan eken. Tarıhı sebeptermen Besqala óńirine biraz qazaq qonys aýdarǵan. Aqyn-jyraýlary ózbek, qaraqalpaq, túrikmen júırikterimen etene tanysyp, maqam túrlendirip, sóz baıytqan. Qazirgi ýaqytta sheteldegi qazaq ádebı muralary ǵana emes, el ishindegi keıbir baılyqtarymyzdy tolyq ıgerip kete almaı jatyrmyz. «Babalar sózi» kóptomdyǵyna enbeı qalǵan taǵy júz tomdyq muranyń baryn ǵalymdarymyz aıtyp júr. Elbasynyń rýhanı jańǵyrý týraly ıdeıasynyń bir ushy osy halyq murasyn, ásirese sheteldegi qazaq ádebıetiniń burynǵy hám búgingi baılyǵyn jınap-terýde jatsa kerek. О́ıtkeni Jer sharynyń qaı buryshynda ómir súrse de, qazaq degen tutas bir halyq. Onyń baılyǵy da, murasy da ortaq. Osy jaǵynan kelgen Besqalany meken etken Qosym jyraý, Qazan jyraý, Qarasaı jyraý, О́tim Baltýǵanuly, Tańjarbaı Bákiruly, Jumaǵalı Saǵynbaev, Dárııabaı jyraý, Aqpan jyraý, Turman qoja sııaqty kóptegen aqyn-jyraýlardyń eńbegi toptastyrylǵan oqýlyq biz úshin baǵaly bolmaq.
Baǵashar TURSYNBAIULY,
«Egemen Qazaqstan»