Tarıf saıasaty – ózekti másele

Elbasynyń «Bolashaqtyń irgesin bir­­ge qalaımyz» atty Joldaýynda «Ál­­eýmettik jańǵyrtý – jańa áleý­met­tik saıasat» taraýynda Úkimet pen ákim­der­diń birlesip atqaratyn jumys­tary­nyń qataryna jumyspen qamtý­dyń ja­ńa strategııasy men turǵyn úı-kom­mý­nal­dyq sharýashylyqty jań­ǵyrtý má­se­le­leri tapsyrylǵany belgili. Onyń tııa­naǵyn keltirýmen qatar, únem men uq­yptylyq máseleleri de kún tártibine ótkir qoıyldy. Sonyń dáleli qýat kózi men sý, jylý, taǵy basqa kommýnaldyq qyzmet túrlerin únemdi ári ysyrapsyz paıdalaný ba­ǵy­tyndaǵy alǵashqy ná­tıjeler jemisin bere bastaǵandyǵy. Energetıkalyq qaýipsizdik búginde eń ózekti másele desek, jelilerdegi en­er­gııa shyǵyndaryn azaıtý úshin elektr jáne jylý júıelerin jańalaý edáýir shy­­ǵyndy quraıtyny anyq­tal­ǵan. Elektr qýatyn únemdeý baǵytynda «TATEK» AQ bes jylda biraz jetistikterge jetipti. Oblys aýmaǵynda aksıonerlik qoǵamnyń 2 290 elektr stan­sııasy bar. Búgingi tańda elektr sym­daryn jańǵyrtý basty mindet sanalsa, oblysta jalpy 12 myń 900 shaqyrym elektr symdarynyń 25 paıyzy ǵana jańartylǵan. Tabıǵı monopolııalardy retteý ba­ǵytynda jeke sýbektilerge júkteler mindet erekshe. Ásirese, tarıf saıasa­tyn turaqty iske asyrý úshin ınvestısııa tartý asa mańyzdy. Tarıf saıa­sa­tyndaǵy jańa ádisterdiń ekonomıka­lyq tıimdiligin túsingen tutynýshylar úsh, eki deńgeıli saralanǵan tarıfterge aýysýda. Máselen, oblystaǵy kóp qabatty turǵyn úıler sany 3 100 jýyq. Sondaı-aq, áleýmettik nysandar men memlekettik mekemelerdegi jyly­tý men elektr júıesin jańǵyrtý, qaıta qurýǵa qomaqty qarjy qajettigi aı­qyn­dalyp, jumys júıeli jalǵasýda. Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýa­shy­lyǵyn jańǵyrtý men qýat kózin, sýdy únemdeýge qatysty tarıf saıasa­tyna or­aı Qazaqstan Respýblıkasy Tabıǵı mo­no­polııalardy retteý ag­ent­tiginiń tór­­­aǵasy Nurlan Aldabergenov qatys­qan jıyn Taldyqorǵandaǵy Til saraı­ynda ótti. Oǵan Almaty qalasy men oblys aý­maǵyn elektr energııa­sy­men qam­tamasyz etýge mindetti mekeme bas­shylary, ákim­dik, qoǵamdyq birlestik jáne páter kooperatıvteri, tabıǵı monopolııa sýbek­tileriniń ókilderi jınaldy. Jıynda qarjyny ınvestısııa já­ne jańa engizilgen tarıfter esebinen óndirý jaıy ortaǵa salyndy. Tabıǵı monopolııalardy retteý agenttiginiń tóraǵasy óńir basshylyǵy aldyna tyń mindetter qoıyp, óńirde elektr qýa­tyn, jylý men sýdy únemdeý úshin sa­ralanǵan tarıfterdi engizý barysynda jelilerdegi energııa shyǵyny jyl sanap azaıǵanyn naqtylady. Buǵan deıin shahardaǵy elektr jelilerin jańǵyrtý, jańalaý jáne qýat kózin únemdeýge qatysty jumystar­men tanysqan agenttik tóraǵasy tur­ǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵyn­daǵy atqarylǵan jumystarǵa oń baǵa­syn berdi. Oblys ákiminiń birinshi orynba­sa­ry Amandyq Batalov jınalǵandardy kún elektr qýatyna qatysty jáne tur­ǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyqty jańǵyrtýdaǵy qolǵa alynǵan jumys­tarmen jan-jaqty tanystyrdy. Ra­syn­da da el ekonomıkasy nyǵaıǵan qa­zirgi kezde atalǵan saladaǵy qorda­lan­ǵan máselelerdiń sheshimin tabýyna, toz­ǵan sý, jylý, elektr jelilerin qaı­ta jasaýǵa múmkindiginshe qarjy bó­lingenine naqty dáıekter keltirdi. Bıyl eski kóp qabatty úılerdi kúr­deli jóndeý qolǵa alynsa, tur­ǵyn­dardyń kommýnaldyq qyzmetterdi tu­tynýyn retteý maqsatymen jańa eseptegish quraldary ornatylýda. Nátıje­sinde óńirde saladaǵy ysyrapqa jol bermeý maqsatyndaǵy Almaty obly­syn­da jańa eseptegishterdi ornatý ar­qyly ystyq sý 86,3, sýyq sý 82% paıyzdy qurapty. Osylaısha únem men naqty esep arqyly ysyrapqa jol berilmegenin aıtýǵa bolady. Bylaısha aıtqanda elimiz boıynsha ótken jyly normatıvtik ysyraptardy boldyrmaý nátıjesinde 3,2 mlrd. teńge, normatıvten tys ysyraptardy tómendetýden 1,5 mlrd. teńge únemdelgen. Jalpy eki jaqqa da tıimdi bas­ta­manyń alǵashqy qadamy nátıjeli deýge bolady. Agenttik tóraǵasy eki jáne úsh saralanǵan tarıftik tıimdiligi jaı­ly aıtty. О́tken jyly osy jań­ǵyrtýǵa baılanysty óńirde qýat kózin tutyný tıimdiligi 137,2 mln. teńge bolsa, ótken toǵyz aıda bul kórsetkish 246,9 mln. teńgeni quraǵan. Oblys jurtshylyǵy normatıvtik-tehnıkalyq ysyraptardy tómendetý­den 19,8 mln. teńge, onyń ishinde qýat kózi 7,1 mln. teńge, sý 6,2 mln. teńge, jy­lý 6,5 mln. teńge kóleminde únem­dep, tarıfter boıynsha tutyný tıimdiligi artqany dáleldengen. Tarıf saıasatynyń tıimdiligi óńir­diń ár aımaǵynan da baıqalady. Má­selen, jańa ádisti qoldaný arqyly Qap­shaǵaı qalasynda sýdyń únemi 158,3 myń tekshe metr nemese bir tu­ty­nýshyǵa shaqqandaǵy onyń mólsheri 307 lıtrdi quraǵan. Agenttik tóraǵasy jıynǵa qatysý­shy­larǵa jańa tarıfterdi qoldanýdyń paıdaly jaqtaryn ár tutynýshyǵa jet­kizý qajettigin de tapsyrdy. – Elbasynyń Joldaýyndaǵy tap­syr­malardy oryndaý baǵytyndaǵy jumystar júıeli jalǵasýda. Máselen, ótken jyldyń ózinde ǵana shamamen 248 mln. kVt/saǵ elektr energııasy únem­delgen. Bul mólsher halyqtyń barlyǵy tutynatyn elektr energııasy kóleminiń 2,3 paıyzyn nemese 62 myń tonna kómirdi quraıdy. Jáne tuty­ný­shylar qaltasynan 3,2 mlrd. teńgeniń únemdelgenin kórsetedi. Jyl saıyn osyndaı únemge qol jetkizetin bolsaq, endi, birer jylda bul baǵyttaǵy ju­mys naqty nátıje beredi, dedi. Jıynda Almaty qalasy men Jetisý óńirine qýat kózin jetkizýshi «Al­maty – EnergoSbyt» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń bas dırektory Mıhaıl Gambýrger saralanǵan jańa tarıfterge kóshýdiń paıdasyn tutyný­shylardyń kóre bastaǵanyn jáne elektr qýatyn tutynýdyń osy ádisine kóshkender sany kúrt artqanyn jetkizdi. Máselen, 2009 jyly atalǵan kompanııa qyzmet kórsetken tutynýshy­lar­dyń 12 myńnan astamy eki tarıftik eseptegish arqyly tólep kelse, bıylǵy toǵyz aıda olardyń qatary 21 myńnan asqan. Osy oraıda «Almaty – Energo­Sbyt» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi «Samuryq – Energonyń» qosal­qy kásiporny retinde tarıf saıa­satyn turaqty iske asyrýdy kózdep, halyq arasyndaǵy túsindirý jumys­ta­ryn jan-jaqty atqaryp otyrǵanyn kóremiz. О́ńirde 2020 jylǵa deıingi belgilengen jumystarǵa ǵana 125 mlrd. teńge qajettigi eseptelgen. Bul sýdy qospaǵandaǵy qarjy. Al sýdy qosa eseptegende 240 mlrd. teńge qajet. Qo­maqty qarjyny memleket qorjy­ny­nan ǵana alý múmkin emes. Demek, qa­zirgi kezde qarjylandyrýdyń úsh kózi: memlekettik bıýdjet jáne jańǵyrtý jumystaryna jeke kásipkerler men kásiporyndardy tartý mindeti alda tur. Sondaı-aq, jeke ınvestorlarǵa jaǵ­daı týǵyzý arqyly ortaq iske ju­myldyrý qajettigi alǵa qoıylǵan. Keńeste basqa da múddeli tulǵalar oılary men usynystaryn ortaǵa sal­dy. «TATEK» AQ vıse-prezıdenti Vla­­dımır Pedan, «Alataý JaryqKom­pa­nııa­sy» AQ prezıdenti Muhıt Úm­be­tov, «Jetisýsýqubyry» QMKK dırek­to­ry Valerıı Kım, Taldyqorǵan qa­la­syndaǵy PIK qaýymdastyǵynyń tór­aıymy Lıýdmıla Krasıkova turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵyn retke keltirý, quny aspandaǵan kommý­nal­dyq qyzmetterdi únemdeý arqyly ba­ǵa­ny turaqtandyrý tóńiregindegi usy­nys­taryn aıtyp, pikir bólisti. QR Tabıǵı monopolııalardy retteý agenttiginiń tóraǵasy Nurlan Aldabergenov, oblys ákiminiń birinshi oryn­ba­sa­ry Amandyq Batalov jıyndy qory­tyn­dy­lap, tutynýshylardyń jańa ta­rıf­terdi qoldaný arqyly ekonomı­ka­lyq tıimdilikke qol jetkizý joldaryn naq­tylap, ja­ýapkershilikti kúsheıtýdi mindettedi. Kúmisjan BAIJAN. Almaty oblysy.