Qazaqtyń óte bir quıqaly topyraǵy Baıanaýyl deıtin ólke bar. Osynda nebir aıtýly sheshender men batyrlar, jazýshylar men ǵalymdar dúnıege kelgen. Sonyń biri – jazýshy Qalmuqan Isabaev. Osy Qalekeń aıtqan mynadaı bir áńgime bar-tyn.
– Sonaý bir almaǵaıyp zamanda, – deıdi jazýshy aǵamyz: – Qazaq pen qalmaq soǵysyp, oıran-topalańy shyǵap jatqan XVIII ǵasyrdyń ortasynda Baıanaýyl taýynyń silemi men Ertis darııanyń arasynda ornalasqan Serektas degen jerde joıqyn soǵys bolady.
Bul shaıqas negizinen 100 jyldyq qazaq-qalmaq soǵysynyń aqyry dese de bolady. Buǵan deıin uzaq jyl alysqan eki kóshpendi jurttyń shaıqasyn «biriń ólip, biriń qal» degendeı shyǵystan Sın ımperııasy, batystan patshalyq Reseı kóz aıyrmaı qadaǵalap otyrdy. Arada bir ǵasyrǵa taıaý ýaqyt ótkende, joǵarydaǵy Serektas maıdany jaıly orys barlaýshysy N.Pýtınsev 1881 jyly Ombyda jaryq kórgen «Hronologıcheskıı perechen ız ıstorıı Sıbırskogo kazachego voıska» atty kitabynda: «Qazaqtar qalmaqtardy Ertiske jetkizbeı aıamaı qyrdy. О́z erikterimen berilgenderdi quldyq pen kúńdikke áketti. О́te mol oljaǵa keneldi», dep jazady.
Qazaq qoly jeńiske jetken Serektas shaıqasy ótken jerdi keıin halyq «Qalmaqqyrǵan» atap ketken eken. Osy maıdanda jasy alpystan asqan Shoqpar batyrdyń toǵyz uly erlikpen shaıqasyp bári qaza bolypty. Bul qaıǵyǵa shydaı almaı báıbishesi qusalyqtan kóz jumady. Soqa basy soraıyp jalǵyz qalǵan Shoqpar batyrdyń jaıyn ańǵarǵan, maıdan qolbasshysy Oljabaı batyr kúlli jurtty jınap:
– Eı, halaıyq, jasy alty múshelge ıek artqan Shoqpar batyr toǵyz ulynan aıyryldy. Endi bul qart batyrdyń jalǵyz qalýy qııanat. Soǵysta qolǵa túsken qalmaqtyń eń sulý, eń jas qyzyn ákelip batyrǵa qosyńdar! Odan keıin eldiń esendigi, jurttyń amandyǵy úshin uly joryq jolynda kindiginen taraǵan toǵyz ulyn topyraqqa bergen Shoqpardyń atyn urpaq jadynda saqtaý úshin budan bylaı Qyzyltaýdyń silemi Qaradiń shoqysyn «Shoqpar adyry» dep ataıtyn bolyńdar! Osy adyrdyń qoınaýyndaǵy qunarly jer Úshbulaq qart batyrdyń úrim-butaǵyna meken bolsyn! Túsken oljadan alty túıe dúnıe bólinsin, dep úkim shyǵarypty.
Kúńirenip ornynan turǵan qart batyrdy jurt qoltyqtap aparyp, oljadan túsken aq arǵymaqqa mingizip, kóshtiń basy aqbas atanǵa qalmaqtyń has sulýyn otyrǵyzyp, alty túıe júktiń buıdasyn Shoqpar batyrdyń qolyna ustatady.
Qart batyr atynyń basyn buryp, kóshiniń betin Úshbulaqqa baǵyttaıdy. Kúlli halyq kúńirenip shyǵaryp salady. Osy oqıǵa jaıly Janaq (Jańabatyrdyń Janaǵy) aqyn:
Shoqpardan jas bolypty barlyq batyr, Elý jyl attan túspeı kele jatyr, Qalmaq qyzyn bas qylyp olja berip, Qonysy – ózi alǵan úlken adyr… – dep jyrlaǵan. Qart batyrdyń qalmaq áıeli shubyrtyp bala týady. Osy urpaq búgin bir taıpa el.
Beken QAIRATULY, «Egemen Qazaqstan»