Jezqazǵanda Ketbuqa abyzǵa eskertkish ornatyldy

Osy oraıda, Shyńǵys han zamanynyń yqpaldy tulǵasy, ataqty jyraý, kemeńger bı, erjúrek qolbasshy Ketbuqa abyzdyń el tarıhynda alar orny erekshe. Jezqazǵan jurtshylyǵy batyr babaǵa eskertkish ornatýdy kópten qaýzap júrgen bolatyn. Osy bastama sátimen júzege asyp, sár­senbiniń sátinde Ketbuqa abyzǵa arnalyp orna­tylǵan eskertkishtiń saltanatty ashylýy boldy. 

Jezqazǵanda 2014 jyly qurylǵan «Qazaqtyń Ket­buqasy» qoǵamdyq birlestigi Ketbuqataný jáne ony nasıhattaý jolynda asa zor jumystar atqarǵanyn atap aıtýǵa bolady. Jalpy túrki zamanyna ortaq iri tulǵa Ketbuqa týraly tarıhı zertteý jumystary keńinen júrgizildi. Sonyń nátıjesinde buryn Joshy qazasynyń habaryn Shyńǵys hanǵa «Aqsaq qulan» kúıimen jetkizýshi kúıshi, jyrshy, odan qaldy Ketbuqadan birneshe júz jyl keıin ómir súrgen Dospambet jyraýdyń: «Ketbuǵadaı bılerden, keńes surar kún qaıda?!», dep jyrlaıtyn tolǵaýy turǵysynda ǵana biletin jyraýdy taný aıasy múldem keńeıdi. Ketbuqanyń kúıshilik, jyraýlyq beınesi buryn Muhtar Maǵaýınniń «Qobyz saryny», Aqseleý Seıdimbektiń «Kúı-shejire» kitaptaryn­da tereń taldanǵan bolatyn. Biz­diń óńirimizde kemeńger baba týraly zertteý eńbekti eń al­ǵash marqum Qýanysh Ahmetov «Uly dalanyń Ulytaýy» kitabynda jazyp bastaǵan edi. «Qazaqtyń Ketbuqasy» qoǵam­dyq birlestiginiń jáne onyń jetekshisi tehnıka ǵylym­darynyń kandıdaty, ult múd­desiniń janashyry Tólegen Búkirovtiń tikeleı qolǵa alyp, uıymdastyrýymen tarıhshy ǵalym Jambyl Artyqbaevtyń, jazýshy Tursyn Jurtbaıdyń, ádebıetshi ǵalym Kenjebaı Ahmetovtiń jáne basqa da kóptegen qalamgerlerdiń zertteý eńbekteri jaryq kórdi. Úsh jyldyń ishinde Ketbuqa jaıly 4 kitap shyǵaryldy. Astanada, Túrikstanda, Qyzylordada keń kólemdi ǵylymı konferensııa­lar ótkizildi. Onda ǵalymdar men tarıhshylar, qalamger jýrnalıster, ónertanýshylar Ketbuqanyń qolbasshylyq, atalyq, jyraýlyq, kúıshi­lik qasıetterin jan-jaqty qam­typ zerdeledi. Ańyzdaǵy jyraý beınesin halyq batyry, danagóıi retinde tanytty. Álem­­dik deńgeıde Ketbuqa búkil Iran men Kishi Azııaǵa ústemdik júrgizgen, Ierýsalımge joryq­qa attan­ǵan Hýlaǵý hanzadanyń saıası keńesshisi jáne áskerbasy bol­ǵan. Arab tarıhshylarynyń eń­bek­terinen Ketbuqa noıannyń er­likteri týraly birshama tyń derekter tabylypty.

Endi mine, el bolyp at­qar­ǵan eleýli istiń arqasynda qala­nyń kórikti baqjolynyń bas jaǵynan tarıhı tulǵa­nyń at ústindegi qoladan qu­ıyl­ǵan eńseli eskertkishi boı túzedi. Granıtpen qaptalǵan tuǵyrymen qosa eseptegen­de eskertkishtiń bıiktigi – 10,5 metr. At ústindegi jyraý­dyń eskertkishi Oktıabr Seke­manovtyń jetekshiligi­men Astanada jasaldy. Músin­shi ma­mandar – Asqar Nartov pen Serik Rústembekov. Eskert­kishi, tuǵyry jáne barlyq jumystary 81 mln teńgege ja­sal­ǵan bul ıgi istiń qarjylaı salmaǵyn «Qazaqmys» korporasııasy men ondaǵy ult múddesine janashyr azamattardyń kóterip otyrǵanyn rızashylyqpen aıtýǵa bolady. Qala ákim­digi­niń qoldaý tanytýymen ótken eskertkishtiń ashylý sal­tanatyna Astanadan, Almaty­dan ǵalymdar, tarıhshylar, belgili qalamgerler men qoǵam qaıratkerleri kelip qatysty. Ashylý saltanatynda sóz sóı­legen Qaraǵandy obly­synyń ákimi Erlan Qoshanov, Halyq qaharmany, memleket jáne qoǵam qaıratkeri Muhtar Altynbaev, «Qazaqmys korporasııasy» JShS basqarý keńe­siniń bas dırektory Bah­tııar Qyryqpyshev segiz ǵasyr boıy durys baǵasyn ala al­maı, eleýsiz qalyp kele jatqan uly tulǵany dáripteı bilgen jez­qazǵandyqtardyń izgi qada­myna súısinis bildirdi. Sóıtip, Ketbuqa abyz atqa qonyp, qola­dan quıylǵan eńseli eskert­kishke aınalyp mysty shahar tórinen oryn aldy.

Amandyq RAHULY, jýrnalıst

Qaraǵandy oblysy, Jezqazǵan qalasy