Ázil-ospaq, syn-syqaq
«Zaman túzelgenshe...»
Baıaǵy bala kezimde, Til alǵysh edim ózim de. Úlkenniń jolyn kespeıtinmin, «Kóp jasa, ǵumyrly bol!» – degen, Ylǵı alǵys edi estıtinim. Qabyl bolyp tilekteri, Qudaı ǵumyrymdy kúrep berdi. Jasym toqsannyń úsheýinde Júrip turý qaıda maǵan, Álim joq artyq kúshenýge. Oı... on úsh jas múshelimde, Aq pen qyzyl soǵysqan, Kýási boldym kisi ólimge. Ashtyqty da bastan ótkizdim, Soǵysta qanymdy tókkizdim. Fashısterdi jeńip kelgesin, Ortasyna tústim kóp qyzdyń. Stalıngradta partııaǵa múshe bolǵam, Ordenderim bar soǵysta alǵan. Birin aıtyp, birine kettim-aý, ...Bul endi káriliktiń belgisi. Aıtpaqshy, kolhozǵa basqarma bolyp, Atanǵanmyn ór kisi. Sońymnan komsomoldy ertip júrip, Osy kempirimdi aldym shertip júrip. Endi, mine, qartaıdym, О́lsem deımin aldynda, Jalǵyz ulym Sartaıdyń... – desem, Mynaý otyrǵan shesheń Shalymnan bir mınýt keshiktirmeı, Meni de qudaı al, – dep otyr. Al Sartaıjan: – Zeınetaqylaryń óte qajet, Zaman túzelgenshe qal, – dep otyr.
«Aqyldy qarǵa»
Tamaqtyń qalǵan qaldyqtaryn Tógetin jerge baryp qaldym. Jaǵdaı boldy tańǵalar, Qaptaǵan qarǵalar: «Jaman úırengen teginge, Ushyp barsa ǵoı eginge» – degenimde, Otyrǵan qarǵa shetki, Qazaqsha saırap ketti: – Qarq-qarq-qarq! Egistigiń hımıkat, Bolǵym kelmeıdi ınfarkt.
Bákesh AISIN Qostanaı oblysy
Birde...
Sóz járdem
Almatynyń Masanshy kóshesinde turatyn bir jas ánshi keshigip qalǵany úshin jumysynan shyǵyp qalady. Kele jatyp Syrbaı Máýlenov aqynǵa kezdesedi. – Aǵataı, járdem etińizshi? – dep jalynady. Sonda Syrbaı: «Kóshesinde Masanshy, Turýshy edi jas ánshi. Shyryldatpaı baıǵusty, Qaıta ornyna, alsańshy?» dep jazady da: «Osyny dırektoryńa aparyp ber» deıdi. Erteńinde álgi jas ánshi Syrbaı aǵasyna: – Aǵaı, rahmet! Qyzmetime qaıta qabyldandym! – dep máz bolyp telefon shalypty.
Aýdarmanyń aqshasy
Birde Amantaı Baıtanaev úlken bir roman aýdaryp, keıin kitap bolyp jaryq kóredi. Sonda aınalasyndaǵy áriptes dostary eńbegine qutty bolsyn aıtqan soń, yńǵaısyzdanyp Qýandyq Shyńǵytbaev, Syrbaı Máýlenov bastaǵan bir top aqyn-jazýshyny ashanaǵa ertip keledi. Qas qylǵanda ashanada duńǵan lapshasynan basqa tamaq bolmaı shyǵady. Sonda Syrbaı Máýlenov: «Salǵan burysh, sarymsaq, Qýandyqtyń lapshasy. Amantaıdyń janyn sap Jaratatyn jaqsy asy. Samsa, manty, baýyrsaq, Bolar ma edi basqasy... Aman bolsa baspasy, Amantaıda taýsylmas Aýdarmanyń aqshasy» – degen eken.
Jelke
Bir jınalysta belgili ǵalym Ysqaq Dúısenbaevtyń art jaǵyndaǵy oryndyqqa Syrbaı Máýlenov otyryp qalady. Sonda Syrbaı aqyn Ysekeńniń bitimin meńzep: «Jelke jaǵy jeti adyr, Jylqy jaısań jetkendeı. Tóbe jaǵy tap-taqyr, Taılaq taıyp ketkendeı», – dep ázildegen eken.
Kórgen BILGENOV ASTANA
Iltıpat
– Marhabat, otyra qalyńyz! – dedi ol, lyp etip ornynan turyp. – Rahmet, áli jaspyz ǵoı, eshteńe etpes, – degen bolyp jatyrmyn. – Otyryńyz, otyryńyz, – dep óndirshektedi ol. Otyrýǵa týra keldi. Bul jaǵdaı sonymen umytylyp ta keter me edi, álde qaıter edi, biraq arada birneshe kún ótken soń beıtanys bireý kóshede shurqyrasa ketkeni. – Sirá, maǵan bere turatyn birer somyńyz bolar-aq, – deıdi uıalmaǵyr. – Aý, siz kimsiz? Men sizdi tanymaımyn ǵoı, – dedim. – Umyta qalǵanyńyz ba? Tramvaıda oryn bergenim qaıda? – E, ıá! Kóp-kóp rahmet, – dedim qaltama qol sala berip. – Qaıtaram ózińizge, esh kúmánińiz bolmasyn, – dedi ol. – Árıne telefon nómirińizdi nemese adresińizdi berseńiz. Bir apta ótti me, ótpedi me – bireý entigip telefon soǵyp tur. – Álgi ózińizge tramvaıda oryn beretin jaman inińiz ǵoı... Esińizde me? – E, bolmaǵanda she? – Quıtaqandaı ótinishim bar edi. Tileýińizdi bersin, jıen qaryndasymnyń tehnıkýmǵa túsýine kómektesip jiberińizshi. Ondaǵy aǵaılardy siz jaqsy biledi desedi ǵoı. Kómektesip jiberdim. Arada birer kún ótti. Meni izdep jumys ornyma ózi keldi. – Esińizde bolar, men álgi... – Esimde, – dep oryn usyndym. – Sizdiń kómegińiz kerek bop tur. Aǵam saıajaı salyp jatyr edi... Shamaly taqtaı men shıfer taýyp berseńiz... Taýyp berdim. Bir aıdan soń salyp uryp úıge keldi. Áıelime jónin aıtyp, jylpyldap barady: – Bálkim, kúıeýińiz aıtqan bolar, men oǵan tramvaıda oryn bergen kisi edim. – Árıne estigem, – dep áıelim qolyn usyndy, shaıǵa otyrýyn ótindi. – Ábden rahmet, shaı isheıin dep emes, kómek izdep kelip em, – dedi ol mán-jaıyn túsindirip. – Jumys ornymnan mılısııaǵa bir qaǵaz kerek bolyp qalǵany. – Oǵan meniń kúıeýimniń qatysy qansha? – Qalaı desem eken? Bylaı ǵoı ózi... Meniń tııanaqty jumys ornym joq edi. Sondyqtan qol qýsyryp degendeı. – Sonda qalaı? Qylmysqa ıtermek bolǵanyńyz ba bul? – dep áıelim ashý shaqyrdy. – Endi esińizde bolar... Aýzy-murnynan shyqqan tramvaıda... Kerek qaǵazyn jazdym da berdim. Sotqa meni kýá retinde shaqyrypty. Sottalýshynyń oryndyǵynda baıaǵy «tramvaı dosym» otyr. Meni kórisimen lyp etip ornynan turyp, iltıpat bildirdi: – Marhabat, otyra qalyńyz. – Bek rahmet, tura turaıyn, – degen bolyp jatyrmyn. Meniń birtúrli yńǵaısyzdanyp eki oıly bolǵan keıpimdi baıqap qalǵan qazy: – Otyryńyz, otyryńyz, – dep demep jiberdi. Qurysyn, otyrýǵa týra keldi.
Iýrıı IShENKO
Tiken sóz
Adamdardyń aqshaǵa degen qunyǵýshylyǵyn toqtatyp, materıalıstik ashkóz kózqarastaryn joıǵym keledi. Biraq oǵan da aqsha kerek...
Jamanatty bolý op-ońaı: óziń symbatty bolsań, ári kezdesken adammen kúlip sóılesseń, sol jetip jatyr. Arǵy jaǵyn oıdan qosyp, neshe túrli áńgime shyǵaryp, elge taratyp jiberedi...
Qumyrsqalardyń tirligin bir jeti tapjylmaı otyryp baqyladym. Bilgenim – olarda jetilik jospar jasap jınalý, bas qosyp jınalys ótkizý degen atymen bolmaıdy eken. Kez-kelgeni tek tyrbanyp jumys isteýdi ǵana biledi eken!
Aqynǵa jar bolý– aqyn ólgenshe azap, aqyn ólgen soń ǵajap.
Aqyldy qyzdar kimmen bolǵanda aqymaqtaý bolý kerektigin jaqsy biledi.
Ázil-ájýa «ań-qus» aýylynda
Áıeli kúıeýine telefon shalady: – Qaıda júrsiń? – Ormanda ań aýlap júrmin. – Arǵy jaqta qyńsylap jatqan kim? – Túlki atyp alyp edim. – Áıeldiń daýysy sııaqty ǵoı. – Iá, urǵashy túlki eken. * * * Bir jigitke dostary keledi: – Bizben birge balyqqa barasyń ba? – Men balyq aýlaý bilmeımin ǵoı. – Bilmeıtin nesi bar, aýzyn ashasyń da, quıyp, ishe beresiń... * * * – Dáriger, mende bir álsizdik bar sııaqty. Sebebi esek sııaqty jumys istep, ıt sııaqty sharshaımyn. – Keshirińiz, men mal dárigeri emespin. * * * Ań patshasy arystan ormandaǵy barlyq ańdardy jınap alyp: – Búgin eń qorqaq ańdy jeımin, – deıdi. Sol kezde qoıan ortaǵa júgirip shyǵyp: – Basqa-basqa, qabanǵa tıiskizbeımin, – dep shyr-pyr bolypty...
Mergenbaı aıtqan eken...
Iesi ıtine uqsamas
Búırekten sıraq shyǵaryp sóıleıtin Japsar taǵy bir myljyńdaý áńgimesimen Mergenbaıdyń mazasyn aldy. – Osy ıt – ıt ıesine uqsas bolady degenge qalaı qaraısyz, Meke? – dedi de, odan ári sózin jalǵastyrdy. – Anaý Túsiptiń sháýildek ıti týra ózine tartqan... – Sirá, bul jónsiz áńgime, – dedi Mergenbaı. – Aıtalyq, sen bir jaqsy tuqymdy ıtti asyrap alǵanmen, jurt sol ıtke qarap, seni aqyldy deı qoımas.
Jaqsylyqqa qaraı ózger
Namazhan aǵaıyny aqtala sóıledi. – Eger men araq ishsem bar ǵoı, Meke, basqa adam bolyp shyǵa kelem. – Eń jamany – sol basqa adam da ońyp turǵan joq, óziń sııaqty aqymaq! – dep keıidi Mergenbaı. – Áıteýir, ózgergen soń, durys jaǵyna qaraı ózgermeısiń be?!
Qonaq aqyly bolsa...
Dastarqany ashyq Mekeńniń úıinde sháı iship otyryp aýyldasy Áden oǵan kópshik qoıa áńgime bastady. – Qonaqqa bergen sháı, tamaǵyńa aqsha tóleıtin bolsa, onda da úı ıesiniń almaımyn degenine qaramaı qonaqtardyń aqsha beretin dástúri bolsa, Máke, siz biraz qarjy tabar edińiz-aý, – dedi. – Áı, qaıdam, – dedi Mergenbaı, – ondaıda ózderiń bizdiń úıge qaraı adam jibere qoımaıtyn shyǵarsyńdar.
Bilgenge aqyl aıtpa
Biraz kún qonaq bolyp, biraz yǵyr etken Másim aǵaıyny qaıtýǵa yńǵaı bildiredi. – Endi ketken durys shyǵar, – deıdi ol. – О́mir kórgen adamsyz, qandaı aqyl aıtasyz, Meke? – О́ziń bárin bilip tursyń ǵoı, aınalaıyn, basqa ne aıtaıyn, – depti Mergenbaı.
Obaldy oıla
– Basqaǵa keregiń bolmaı qalsa kóp jasap ne kerek, men uzaq ómir súrýdi armandamaımyn, – dedi menmensigen Jákish. – О́zińdi kerek etetinder qazir de kóp emes sekildi ǵoı, tym erte óle salǵan obal emes pe? – deıdi Mergenbaı. – Oılansaıshy.
Paıdasyz myı
– Men emes, ǵylym aıtady, – deıdi Qalysh. – Áıelderdiń mıynyń salmaǵy erkekterdikinen 10-15 paıyz az bolady eken. Bul endi erkekterdiń artyqshylyǵy emes pe? – Áı, artyqshylyǵy emes-aý, qaıta kemdigi shyǵar, – deıdi Mergenbaı aǵaıyn inisine. – О́z úıińdegi bala-shaǵany kelin asyrap otyr. Al bos sóz aıtýdan aryǵa barmaıtyn seniń mıyńnyń kóptiginen ne paıda?!
Uqsastyqtan jaqsylyq izdeme
Mergenbaıdyń qurdasy Ázim osy ómirinde biraz tósek jańǵyrtqan adam. Ony árkez ózi de aıtyp, áńgime taqyrybyna aınaldyratyny da bar. – Sender maǵan bosqa ursasyńdar, – dedi ol birde. – Jaqynda ǵana gazetten oqydym, neke myqty bolýy úshin úılenetinderdiń bir-birine uqsastyǵy kerek eken. Túri ǵana emes, minezi de, ómirge kózqarasy, is-áreketteri de uqsas bolsa, neke berik bolmaq. – Degende, sen bul pikirge tym uıyı berme, – dedi Mekeń. – Qazir ǵoı, besinshisimen turyp jatyrsyń. Osyńnan aıyrylma! Bul ketse, bes qatyn bosatqan saǵan uqsasyn tabamyz dep, bes baıdan shyqqan áıel izdep, biz ólmeımiz be?!
Mamadııar JAQYP, Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi
Múıisti júrgizetin Berik SADYR