I «RÝH» halyqaralyq ádebı baıqaýynyń jeńimpazdary marapattaldy. Saltanatty rásim L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń bas ǵımaratynda ótti.
Ádilqazylar alqasynyń pikiri men aqyn-jazýshylardyń bul konkýrs týraly paıymdary da bólek.
Tólen Ábdik, Qazylar alqasynyń tóraǵasy:
«QR Prezıdenti Ákimshiligi men Mádenıet jáne sport mınıstrligi qoldaý kórsetken baıqaý, sózsiz, Qazaqstannyń mádenı ómirinde mańyzdy oqıǵa retinde nazar aýdartqany anyq. Shyǵarmashylyq alaman qazaq ádebıetin halyqaralyq deńgeıde tanytýǵa jáne Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasynda belgilengen mindetterdi ilgeriletýge yqpal etedi degen senimdemiz. Ádebı básekede jasy men kásibine qaramastan, ádebıet maıtalmandarymen birge, jas aqyn-jazýshylardyń da damyp kele jatqanyn kórsetti. О́zim súısine oqyǵan shyǵarmalardyń biri – Yrysbek Dábeıulynyń «Jylqy jylaǵan jaz» romany. О́zi bizdiń aýylda ótken oqıǵa eken. Aralbaı degen jere men onynshy synypty bitirgenmin. Oqıǵany bilýi, sıýjetti qurýy, sóılemi quraýy bári jatyq. Tili kórkem».
Meıirhan Aqdáýlet:
«Talǵammen talasýǵa bolmaıdy. Qazylar alqasynyń árqaısysynyń óziniń talǵamy bar. Marapatqa ıe bolǵan aǵalarymyzdan bastap, biz úmit kútetin jastarǵa deıin sahnaǵa shyqsa, Qudaı biledi, olardyń syrtynda 15-20 daryndy jigitter men qyzdar qaldy. Biz ádil, óz sheshimimizdi aıttyq. El jaǵalap júrip, maǵan daýys ber degen áńgime bolǵan joq. Men soǵan qýandym».
Tynymbaı Nurmaǵambetov:
«Ádebıet uly bolmaı, halyq uly bolmaıdy» degen Ǵábeńniń sózi bar. Keńes úkimetiniń kezinde ádebıet dáriptelip turǵanda aıtylǵan sóz dep qabyldaýǵa bolady bir esepten. Ekinshiden, Ǵábeńniń óziniń pańdyq minezimen aıtylǵan pikir dep qabyldaýǵa bolady. Búgingi tańda oılap qarasaq, táýelsizdik jyldary ártúrli oılar boldy. Jazýshylar santúrli tarapqa ketti. Búgin bir qaıyrylǵan kún boldy. Ádebıet bolmaı – ult bolmaıdy. Ulttyq tárbıege kelgende ádebıetti attap ketý múmkin emes».
Saýytbek Ábdrahmanov:
«Oljas Súleımenovtyń «Egemen Qazaqstan» gazetine bergen suhbatynda «Shekspıri joq eldiń Ntony da joq» degen sózi bar edi. Demek, ádebıet damymaı, kóp nárse ózgermeıdi. Rýh degen rýhanııat qana emes, jalpy ulttyń jany. Bul báıgeniń aty osy uǵymdy dál tapqan. Qutty bolsyn!»
Proza: roman, povest atalymy:
1-oryn– Yrysbek Dábeıuly, Almaty q.
Gran-prı - Tynymbaı Nurmaǵambetov, Almaty q.
Proza: áńgime, esse atalymy:
1-oryn- Ularbek Nurǵalym, Astana q.
Gran-prı - Nesipbek Dáýtaıuly, Jambyl obl.
Poezııa: poema atalymy:
1-oryn– Nesipbek Aıtuly, Astana q.
Gran-prı - Baqyt Bedelhan, Almaty q.
Poezııa: óleńder jınaǵy atalymy:
1-oryn – Raýza Hýzahmetova, RF, Tatarstan respýblıkasy.
Gran-prı - Yqylas Ojaıuly, Astana q.
Úzdik dramatýrgııa atalymy:
1-oryn – Ardaq Nurǵazy, Almaty q.
Gran-prı - Serik Asylbekuly, Almaty q.
Ádebı syn atalymy:
1-oryn –Bekzat Smadııar, Almaty q.
Gran-prı -Amangeldi Keńshilikuly,Astana q.
Balalarǵa arnalǵan poezııa atalymy:
1-oryn –Qul-Kerim Elemes, Almaty q.
Gran-prı– Serikbol Hasan, Almaty q.
Balalar prozasy atalymy:
1-oryn – Lılıa Kalaýs, Almaty q.
Gran-prı– Aısulý Almash,Astana q.
Ár atalymnyń 1-oryn ıegeri dıplommen marapattalady jáne 1 000 000 teńge kóleminde aqshalaı syılyq ıelendi.
Ár atalymnyń Gran-prı ıegeri dıplommen marapattalady jáne 2 000 000 teńge kóleminde aqshalaı syılyq aldy.
«2018 jyly júlde alǵan 16 darabozdyń týyndylary jeke kitap bolyp basylyp shyǵady dep josparlanyp otyr. Al bul baıqaýǵa el ishinen bólek, alys-jaqyn sheteldegi aqyn-jazýshylar, dramatýrgter men ádebıet synshylary qyzyǵýshylyq tanytqanyn atap ótken abzal. Qazaqstandyq shyǵarmashylyq qaýym ókilderinen basqa, báıgede Ázirbaıjan, Belarýs, Qytaı, Mońǵolııa, Reseı, Túrkııa jáne Ýkraına elderiniń avtorlary baq synady. Sondyqtan, endi, «Rýh» baıqaýy dástúrli sıpatta ótkizilip otyratyny uıǵaryldy» - deıdi baıqaýdyń uıymdastyrýshysy «Ádebıet» portalynyń jetekshisi Baýyrjan Qaraǵyzuly.
Baıqaýǵa barlyǵy 899 shyǵarma túsken. Onyń ishinde qazaq tilinde 403, orys tilinde 493 jáne aǵylshyn tilinde 3 týyndy saraptaldy.
Janrlar boıynsha, I «Rýh» halyqaralyq ádebı baıqaýynyń qorjynyna qazaq tilinde 11 roman, 17 povest, 86 áńgime, 26 esse, 28 poema, 108 óleńder toptamasy, 27 drama, 35 ádebı syn, balalarǵa arnalǵan 38 prozalyq jáne 27 poezııalyq shyǵarma tústi.
Al orys tilinde 27 roman, 26 povest, 128 áńgime, 31 esse, 18 poema, 128 óleńder toptamasy, 29 drama, 7 ádebı syn, 64 balalar prozasy jáne 35 balalar poezııasy eńbekteri báıgege qosyldy. Aǵylshyn tilinde 2 áńgime jáne 1 ádebı syn joldanǵan.
Baǵashar TURSYNBAIULY,
Sýretterdi túsirgen Erlan Omar,
«Egemen Qazaqstan»