Qaıran, Rahymjanym!

Rahymjan Otarbaev 1956 jyly 19 qazanda Atyraý oblysy, Qurmanǵazy aýdanynda týǵan. 1977 jyly Oral pedagogıka ınstıtýtyn bitirgen. Ár jyldarda «Oral óńiri» gazetinde tilshi, qazaq tili men ádebıeti pániniń muǵalimi, Qazaq teleradıo komıtetinde redaktor, «Qazaq ádebıeti» gazetinde, «Jalyn» almanahynda bólim meńgerýshisi bolyp istegen. Qyrǵyzstanda Qazaqstan elshiliginiń attashesi bolǵan. Mańǵystaý oblystyq radıo-televıdenıe kompanııasynyń tóraǵasy, Atyraý oblystyq drama teatrynyń dırektory, Prezıdent Ákimshiliginde sektor meńgerýshisi, Astana qalasyndaǵy Ulttyq akademııalyq kitaphananyń bas dırektory qyzmetterin abyroımen atqarǵan. О́miriniń sońyna deıin Atyraý oblystyq qazaq drama teatrynyń kórkemdik jetekshisi qyzmetinde boldy.

«Sher», «Juldyzdar qulaǵan jer», «Jaıyq jyry», «Qarasha qazdar qaıtqanda», «Daýysyńdy estidim», «Otverjennyı mır» atty prozalyq jınaqtary jáne tań­dama­ly shyǵarmalarynyń 2 tomdyǵy jaryq kórgen. Jekelegen shyǵarmalary túrik, arab, aǵyl­shyn tilderinde basylǵan. «Beıbarys sultan», «Bas», «Nashaqor jaıly novella», «Nur­jaýǵan-ǵumyr», «Syrym batyr», «Mustafa Shoqaı» syndy pesalary res­pýblı­kalyq jáne sheteldik teatrlarda sahnalanǵan.

Osy eńbekteriniń nátıjesinde birqatar memlekettik marapattarǵa ıe bolǵan. Mahambet О́temisuly atyndaǵy syılyqtyń ıegeri. Atyraý oblysynyń jáne Qurmanǵazy aýdany­nyń qurmetti azamaty.

Qazaq ádebıeti men rýhanııatyna orasan zor úles qosqan áriptesimizdiń aty qazaq halqymen birge máńgi jasaı beredi.

Qazaqstan Jazýshylar odaǵy basqarmasynyń sekretarıaty

Oqshaý tulǵa

Qazaq ádebıeti orny tolmas úlken qazany bastan keship otyr. Biz Rahymjan Otarbaevtyń jaqyn joldastary, aǵalary orny tolmas qazaǵa qatty qaıǵyryp otyrmyz. Rahymjan Otarbaev qazaqtyń kórkem ádebıetine úlken jańalyq, erekshe boıaý ákelgen talantty tulǵa bolatyn. Onyń qalamynan týǵan áńgimelerdiń qaı-qaısy da oqyrmanyn jaıbaraqat qaldyrmaıtyn. Ishki dınamıkasy, kórkem tili, boıaýy qashan da oqyrmandaryn elitip, sońynan ertip otyrady. Onyń qalamynan týǵan povester de, romandar da erekshe sıýjetimen, aıryqsha tilimen, jańa tosyn oılarymen daralanyp turatyn. Biz qazaq ádebıetiniń úlken tulǵasynan aıyrylǵanymyzǵa qatty ókinemiz, árıne. О́ıtkeni onyń bergeninen bereri mol jazýshy bolatyn. Bizben jolyqqan saıyn ylǵı jańa týyndylardy ákeletin. Jańa bir sıýjetter oılastyryp júrgenin únemi aıtyp otyratyn.

Ol qazaq sahnasyna da talaı-talaı jaqsy dramalyq shyǵarmalardy usyndy. Beıbarys, Mustafa Shoqaı týraly pesalary qazaq teatryna jańalyq bolyp qabyldandy.

Rahymjan keremet pýblısıst bolatyn. Onyń qanatty oılary qazaq jýrnalıstıkasynda oqshaýlanyp turatyn edi. Anaý jyldary «Qazaq ádebıeti» gazetinde jumys istep júrgen kezinde «Aral taǵdyry – adam taǵdyry» degen sıkldy maqala jazdy. Sol sıkldary áli kúnge deıin qazaqtyń aýzynda júr. Biz, árıne, Rahymjan Otarbaevtaı jazýshynyń orny tolmaıtynyn bilemiz. Joqtaımyz. Qashan da júregimizde saqtaımyz. Onyń shyǵarmalary ólmeıtin shyǵarmalar. Qazaq bar kezde turatyn, qazaq bar kezde oqylatyn ǵajaıyptar.

Jatqan jeri jaryq, topyraǵy torqa bolsyn dosymyzdyń!

Mereke QULKENOV,

jazýshy

Qaıran, Rahymjanym!

Qapyda qan jutyp qaldyq qoı. Shırek ǵasyrǵa jýyq týǵan baýyr deımiz, rýhanı baýyr deımiz, biz osy ekeýinen joǵary bir erekshe sezimmen ete­ne bolyp ketip edik. Qudaıdyń bergen minezi – ekeý­miz de ózimizdi qorshaǵan ortadan oqshaýlaý júr­dik. Bir-birimizdi tek ózimiz ǵana túsinetinbiz. Dúnıe shirkinniń parqyn paıymdaý tanymymyz, armandarymyzdyń asýlary, azap-sherimizdiń astarlary uqsas bolatyn. Sonymyzdy medet tuttyq, súıeý kórdik.

Osy aıdyń 10-ny kúni telefon shaldyń. Osyndaı ábden sharshaǵan daýsyńdy eshýaqytta estimegen edim. Selk ettim. «Aǵa, – dediń, – Menen oıda-joqta artyq-aýyz sóz aıtylyp qalsa, keshirińiz...» «Rahymjan-aý, bul ne sóziń. Aıtpa ondaıdy» dedim, janym bezektep. «Buryn ınsýlt alyp edim ǵoı, mynaý ekinshisi, aǵa» dediń ázer sóılep.

Endi mine, meniń ǵana emes, qalyń qazaqtyń qaısar qalamgeri, ádebıetimizge jańa reń ákelgen ózgeshe bitimdi ózińdi joqtap omalyp otyrmyz. Qaıran, Rahymjan! Aýyzdyǵyn shaınaǵan asaý ǵumyryń anaý dúnıege aǵyzyp kete bardy. Topyraǵyń torqa bolsyn!

Nesipbek DÁÝTAIULY,

Jazýshy

О́z minezi – sóz minezi edi...

Tóbeden jaı túskendeı boldy. Rahymjan dúnıeden ótti degende, esime: «Salyq óldi degenshe, halyq óldi deseńshi» degen el aýzynda qalǵan ekiaýyz sóz tústi. Baıaǵynyń qarııalary: «Ajal degen atqan oq, bir Allanyń qaqpany» dep beker aıtpasa kerek. Ajaldyń oǵy aqjarma talanttyń topshysyn qıyp ótti. Qazaq sóz óneriniń qulager júırikteriniń biri qapııada qulap tústi. Bul ult ádebıeti úshin asa úlken shyǵyn. Jarqyldap sóılep, jan saraıyn ashyp salatyn, aıtar sózge kelgende buqpantaılamaı basyp salatyn, óz pikirin ózgege tańbasa da, aıtylǵan sóz – atylǵan oq dep qarsy sózderge de qasqaıyp qarap tura alatyn márt minez kelmestiń kemesine minip kete barady.

Erte sýalǵan erke býyrshyndaı, Atyraýdyń kilegeı qatqan perde muzynda oınaq salǵan shoń moıyn sho­qyr­daı, Mahambettiń qum Narynnyń jeti qyrly jelkesinen sarnap jetken daýysyndaı, Qurmanǵazynyń «Serperindeı», jaz shyǵa jamyrap shyǵa keletin Jaıyqtyń órteńindeı minezdi jaqsy inim, jarqyn baýyrym endi teteles aǵasynyń úıine erkelep kele almaıtyny qandaı ókinishti! «Aǵamnyń ózin saǵyndym, jeńgemniń sózin saǵyndym» dep shalqaıa kirip, shalqyp áńgime aıtyp, keń tórde kósilip jatqan kúnderi de endi saǵynysh bolar. «Atqa shapqanda aıaǵyń úzeńgide bolsyn, sonda qulamaısyń» deımin, ol: «aǵa, qulap ta kórdim, jylap ta kórdim, mańdaıymnan sıpap, ushyqtaǵan adamdy az kezdestirdim, meniń báıgege túsken shyǵarmamdy tórdegi kisige jaqsylap jetkizgenińiz úshin sizge eki dúnıede qaryzdarmyn» dep edi aǵynan jarylyp. Bolǵan sózge bolmys kýá-dúr.

Qazaqtyń qara sózin qamyrdaı ılep, oıy men soıyn oınatyp, tentek aǵystarǵa boılatyp, jelge de jeńis ber­meımin dep ala qashqan qara shashyn salaly saýsaqtarymen bir silkip tastap, «aǵa, óz sózim – ózimdiki, týra aıtsań týǵanyńa jaqpaısyń, meniń sońǵy kezderdegi sózime tórelik aıtyńyzshy» dep janary jasaýrap qaraǵany áli kóz aldymda. «Aıtylǵan sóz – atylǵan oq, qaıtaryp ala almaısyń, qolshanyńa qaıyryp sala almaısyń, bas kespek bolsa da, til kespek joq qoı» deımin qashyra jaýap berip. Oılanyp qalatyn. Qara sózdiń utylatyn da, utatyn da jeri bar ǵoı. Kórkem sózde ol únemi utýmen boldy. Qarapaıym adamnyń bolmys-bitimi, «zamanǵa kúılegen» pendeniń psıhologııalyq portreti, shytyrman ǵumyrdyń shatyrash shtrıhtary, kúlki men kóz jasynyń soraby, qanaǵat pen táýbeniń qarynǵa qaraılaýy, bári-bári onyń qalamynyń ushyna ilinip, oqyǵannyń jan tereńine jańylmaı jetti.

Ushqyr jýrnalıst bolyp ortaǵa kirdi. Ulttyń sózin aıtatyn ul bolyp qalyptasty. Týyndylary tórtkúl dúnıeniń tórine jetti. Sahnadaǵy sózi sanaǵa quıyldy. Osynyń bárinde onyń tek ózine tán minezi jan-jaqty kórindi. О́nerge minez kerek, órlik kerek, erkelik te kerek. Qadyr aǵamyz: «aqynǵa kerek aqyl kóp, asaýlyq kerek azdaǵan» degen ǵoı. Aqylǵa júgingen asaýlyq, talantqa er salǵan tarpańdyq Rahymjannyń tal boıyna uıa salǵan-dy. Birimiz tańdandyq, birimiz shamdandyq, qalaı bolǵanda da halyq onyń asyl sózin ardaqtap baǵalady. Qazaq ádebıetiniń joǵaltqan asyl dúnıesiniń biri de osy bolar. Endi onyń máńgilik ǵumyry bizge ólmes shyǵarmalary arqyly til qatady. «Kórgen-baqqany» kózaıym bolyp qaǵazǵa túsken tirkesteri boıyńdy shymyrlatyp, oıyńdy oıatady. О́z minezi – sóz minezi bolǵan bir qazaqtyń kóshi alysqa uzady. Minez ketip barady.

Qaraly kúnde qaıǵyra otyryp qalyń oqyrmanǵa, qazaǵyna, áýletine, jan jary Sáýlege, uly Elmereıge, áz talantty bergen Atyraý eline, baýyrlaryma kóńil aıtamyn. Imanyń joldas bolyp, janyń peıishtiń tórinde bolǵaı.

Baqul bol, bahadúr qalamger, baıandy sózdiń batyry!

О́tegen ORALBAIULY,

Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri