Sáken Qanybekov: Maqta sharýashylyǵy aıryqsha nazardy qajet etedi

Osy tapsyrmaǵa sáıkes agrarlyq sek­tor ekonomıkanyń asa mańyzdy draı­veriniń biri bolýǵa tıis. Qazaq­stan­nyń agroónerkásiptik kesheniniń bo­lashaǵy zor. Kóptegen pozısııalar boıynsha biz álem­degi eń iri agrarlyq eksporttyq ónim óndirýshilerdiń biri bola alamyz.

2016 jyldyń qazanynda biz Premer-Mınıstrdiń atyna maqta salasyna qatysty saýal joldaǵan bolatynbyz. Osy taqy­ryp­tyń ózektiligi men bul saladaǵy sheshilmegen prob­lemalarǵa baılanysty máselege qaı­ta­dan oralyp otyrmyz.

Maqta sharýashylyǵy Qazaqstannyń ekonomıkasynda erekshe oryn alady. Ońtústik Qazaqstan oblysy aýyl­dyq jerleriniń 500 myńǵa jýyq tur­ǵyny osy salada jumys isteıdi. Ha­lyq­tyń áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵ­daıy men ál-aýqaty kóbinese, maqta sharýa­shy­ly­ǵy­nyń tıimdiligine baılanysty. Maqta ón­dirý búgingi tańda naryqtyq emes, áleýmettik máselege aınaldy.

Mysaly, 10 jyl buryn shıki maqtany jınaý 460 myń tonna, al egistik alańy 200 myń gektardy qurady, bul keńestik kezeń kórsetkishinen 60 %-ǵa joǵary. Eksport 147 mln dollardy qurady. О́ndiristiń ósýine eki negizgi faktor áser etti: birinshiden: ká­sip­kerler maqta talshyǵyn eksporttaý ka­nalyn uıym­dastyrdy, ekinshiden, aýyl sharýa­shy­lyǵy óndirýshilerine fıýchers shemasy usynylyp, ol úshin kredıt tartyldy. Maqta zaýyttary salanyń negizgi ınvestorlary boldy. Máselen 2004-2007 jyldary maqta sharýashylyǵyna salynǵan jekemenshik ınvestısııa kólemi 6 mlrd teńgeden asty, bul salanyń órkendeýine yqpal etti.

Qazirgi ýaqytta, egistik alańdary jar­tysyna deıin qysqaryp, tuqymdyq mate­rı­aldyń sapasyz bolýy saldarynan maqtanyń sapasy nasharlap ketti. Bul, birinshi kezekte, 2007 jyly maqta qolhattary júıesiniń engizilýine baılanysty boldy, ol tıimsiz bolyp, qarjylandyrýdyń qoldanystaǵy júıesin buzdy, saıyp kelgende salanyń quldyraýyna ákep soqty. Ekinshiden, naryqtaǵy búkil oıynshy qarajatty dollarlyq balamada tartty, alaıda dollar kýrsynyń kúrt ózgerýine baılanysty, qarajat tartý múmkin bolmady, memlekettiń sýbsıdııa túrindegi áreketi de kómektespedi.

Osyǵan baılanysty biz Premer-Mı­nı­strdiń orynbasary – Aýyl sharýa­shy­ly­ǵy mınıstri О́mirzaq Shókeevtiń atyna de­pýtattyq saýal joldap, bul másele boıyn­sha shuǵyl sharalar qabyldaıtyn kez kelgenin aıttyq. О́ıtkeni salanyń to­qyraýy ha­lyqtyń áleýmettik-eko­no­mı­kalyq jaǵ­daıyna keri áserin tıgi­zýi múmkin.

Maqta sharýashylyǵynyń áli kúnge deıin áleýeti zor. Memlekettik organdar, jer­gilikti atqarýshy organdar men bıznes-qaýym­dastyqtar maqsatqa saı jumys istese, maqta sha­rýa­shy­lyǵy ekonomıkanyń renta­beldigi jo­ǵa­ry sekto­ry bolýy múmkin. Osy aı­tyl­ǵandarǵa baı­lanysty jáne elimiz úshin ma­q­ta salasynyń áleýmettik-eko­no­mı­ka­lyq mańyzdylyǵyn eskere otyryp, son­daı-aq ınvestısııalar tartýǵa jaǵdaı ja­saý maqsatynda tómendegi sharalardy qabyldaý suraldy:

1. Múddeli memlekettik jáne jer­gilikti at­qarýshy organdar maqta na­ry­ǵyna qa­ty­sýshylarmen birlesip, problemaly máse­le­lerdi qaraýy qajet.

2. Maqta salasyn qarjylandyrý úshin qarajat tartýdyń kúrdeliligin eskere oty­­ryp, zaem negizde uzaq merzimdi qar­jy­­lan­dyrýdyń balamaly tetikterin (ekin­shi deń­geıli bankterden basqa) qa­ras­tyrý ma­ńyzdy.

3. Sapaly tuqymdyq materıaldy alý­dyń ózektiligin eskere otyryp, osy má­seleni sheshý joldaryn qarastyrý kerek.

Sáken QANYBEKOV,

Májilis depýtaty