Naýryz aıy týǵanda, Naýryz merekesi tórimizge engende ińgáláp dúnıe esigin ashqandar jeterlik. Aıtalyq yqylym zamandar men arǵy-bergi ǵasyrlardan beri atalyp, toılanyp kelgen túrki halyqtarynyń ortaq merekesi – Naýryzǵa keńestik ıdeologııa buǵaýlyq salǵany belgili. Ony dinı nanym-senimdermen baılanystyryp kelgen keńestik ateıst-ǵalymdar da az emes.
Sóıtip 1926 jyldan bergi kezeńde keńestik ımperııa aýmaǵynda naýryz merekesin toılaýǵa tyıym salynǵan. Alaıda totarıtarlyq rejım ejelden halqymyzdyń qanyna sińgen, sana-sezimderine ornyqqan dástúrdi. Olardyń kókeıleri men júrekterinen syzyp tastaı almady.
Tipti respýblıkanyń batys óńirlerinde 14-naýryz jyldyń basy dep sanalyp, bul kúni turǵyndar bir-birimen qushaqtasyp, kórisken. Ár úıde mol dastarqan jaıylatyn salt-dástúr komýnıstik saıasattyń qylyshynan qan tamyp turǵan kezde de joıylmaǵan. Búgingi kúni joǵary resmı organdar tarapynan bul dataǵa túsinistik tanytylyp, Naýryz mereksi óz bastaýyn 14- naýryzdan alatyn bolǵany da bir mereı. Álbette búgingi áńgimemizdiń basty arqaýy materıaldyń taqyrybyna shyǵaryp otyrǵanymyzdaı Naýryz kúni dúnıege kelgender bolmaq. Ejelgi naýryz toıy túrki halyqtarynyń sana-sezimderinen óshpedi degennen shyǵady. 1926 jyldan keıingi kezeńniń ózinde budan beridegi otyzynshy-sekseninshi jyldar aıaǵynda Naýryz esimin ıelengen sábıler qazaq jeriniń qaı qıyrynda da kóp kezdesken. Munyń ózi aldyńǵy pikirimizdiń basty dáleli bolmaq.
Buǵan elimizdiń batys óńirinde ornalasqan Aqtóbe, Batys Qazaqstan oblystarynan birneshe naqty mysaldar keltire ketkendi jón kóremiz. Osy oraıda kózi tirisinde Aqjaıyq aımaǵyna keńinen tanymal bolǵan tulǵa, Oral óńirinde qazaq televızııasynyń ókildigin óz qolymen quryp, oblystyq televızııa jáne radıo habarlaryn taratý kompanııasyn uzaq jyldar boıy basqarǵan azamat Naýryzǵalı Sydyqovtyń esimi aýyzǵa birinshi oralady. Ol ishki jan-dúnıesi taza, ózge bir janǵa qyldaı qııanat jasap kórmegen kóńili men peıili Naýryzdyń aqsha qaryndaı aq, kirshiksiz jan edi. О́mirden erterek ketip qaldy. Kózi tiri bolǵanda úlken abyroı men bedel ıesiniń toqsan jasqa tolýyn eli men jurty Naýryz toıymen birge atap óter edi.
Budan keıin Naýryz aıynda ómirge kelgen biz biletin Naýryz esimdi perzentterdiń legin Naýryz Bekmashev jáne Naýryzbaı Qaraǵoıshın esimdi azamattar jalǵastyrady. Onyń birinshisi elimizdi Kóshim atty asyl tuqymdy jylqynyń ósý men taralýyna súbeli úles qosyp júrgen belgili uıymdastyrýshy-jetekshi bolsa, ekinshisi el basqaryp, el qurmetine bólenip júrgen Naryn qumy topyraǵynyń tól týmasy Jańaqala aýdanynyń ákimi Naýryzbaı Qaraǵoıshın bolyp shyǵady.
Naýryz esimin ıelengen bir zamandasymyz uzaq jyldar boıy oblystyq «Oral óńiri» gazetinde kólik júrgizýshisi bolyp qyzmet jasady. Ol búginde zeınet jasyna jetken el aǵasy. Qaq-soqpen isi joq, bul jalǵan ómirdiń kúńkil-súńkili men yrdý-dyrdýynan qashyq júretin tabıǵaty taza jan. Atalǵan aımaqtarda Naýryzgúl esimdi aqylya kórki saı qabaqtary qashanda jaıdary, ashyq-jarqyn, el-jurtyna syıly, áıel zatynyń padıshalary da barshylyq. Mynandaı da bir jáıt bar. Reseıde dúnıege kelip, keıin tabıǵı otanyna oralǵan bir zamandas qurbymyzdyń esimi –Marta dep qoıylyp ketipti. Ol otbasymyzben aralasyp turatyn kóńilimz ben syılastyǵymyz jarasqan azamattyń asyl jar. Bir kúni qonaqtyq ústinde, dastarqan basynda bas qosqan sátimizde oǵan: Martań ne seniń, Marta dep atyńdy kim qoıyp júr? Marta emes, seniń esimin Naýryzgúl. Qane, shuǵyl ózgert qujattaǵy esimińdi dep ázil-shynyn aralastyra til qatqanym bar. Ne desin, ol meniń dostyq-joldastyq ráýishtegi usynys-tilegimdi únsiz qoldaǵandaı túr kórsetti.
Qalaı degende de biz biletin Naýryz esimdi qazaq topyraǵynyń perzentteri kóńilderi kim-kimge de Naýryz aıynyń araılap atqan aq tańyndaı ashyq, qolynan kelmeıtin kómegin aıap qalmaıtn súıegi asyl jandar. Qaı-qaısysy da yntymaq pen birliktiń, qaıyrymdylyq pen tatý-tátti tirliktiń tý ustaýshylary. Olardyń bári de jyldyń basy, jyldyń alǵashqy tóli –jaqsylyqtyń jyrshysy. Endeshe Naýryz kúni dúnıege kelip Naýryz atanǵandar eki-úsh aýyz oń lebizge ábden laıyqty dep bilemiz.
Temir Qusaıyn,
«Egemen Qazaqstan»
AQTО́BE-ORAL-AQTО́BE