«Týǵanda dúnıe esigin ashady óleń, О́leńmen jer qoınyna kirer deneń» demekshi, qazaqtyń óleńi tek oıyn-saýyqtyń ǵana emes, ómir fılosofııasynyń da kórkem kórinisi.
Qazir sýyryp salma jyrdyń eń bıiginde qazaqtyń aıtys óneri tur deýge bolady. Ushqyrlyq, tapqyrlyq, sheber oryndaýshylyq bári qabysyp jatqan bul óner ulttyń sóz ónerindegi ózindik oılaý ereksheligin de kórsetip turǵandaı. Osy oraıda aıtys aqyndarynyń tartymdy ázil, taban astynda sýyryp salǵan tapqyr shýmaqtary jaıly gazetimizde «Aıtyskerler aıtqan eken» degen aıdarmen únemi jarııalap otyrýdy jón dep bildik.
* * * Jambyl oblysynyń týmasy, aıtysker aqyn Altyngúl Qasymbekova 35-ke kelgenshe turmysqa shyqpaı júrip qalady. Sahnada sóz saıystyrǵan qarsylastary aqynnyń osy bir osal tusyn qaıta-qaıta aıtyp, tıise beripti. Tipti bir joly bir aıtystyń ózinde úsh aqyn Altyngúlge «kúıeýge tımeı ne ǵyp júrsiń?» degen mazmundaǵy sózdi aıtyp ábden yǵyryn shyǵarady. Sonda úshinshi juppen aıtysyp otyrǵan Altyngúl: Bile bilseń meniń de qyz atym bar, Qoldan kelse úkilep uzatyńdar. Mekkeniń kaǵbasyndaı kóńilimdi, Mekteptiń taqtasyndaı syzasyńdar, – degen eken. Sonda kórermender ishinen bir kisi atyp túregelip, «aıtysty osy jerden toqtatyńdar, Altyngúl jeńdi, kesheli bergi aıtysta osy aıtylǵanǵa jetetin shýmaq bolǵan joq. Men óz atymnan at mingizemin» depti. Sóıtip, osy bir shýmaq óleńimen Altyngúl aýylyna at minip qaıtqan eken.
* * * Aral jaıly jalǵyz shýmaq óleńi búkil Syr óńirine tegis jaıylǵan ári jyrshy ári aıtys aqyny Bekuzaq Táńirbergenov qasynda Suraǵan Myrzaev degen aqyn bar Araldan poıyzǵa minip Qyzylordaǵa aıtysqa attanady. Ekeýi otyrǵan kýpede bir orys bar eken, ógiz aıańmen kele jatqan poıyzda bir jaǵy jol qysqarsyn dep, bir jaǵy aqsha utyp qalamyz ba degen dámemen orysqa «karta oınaıyq» deıdi. Onyń da ishi pysyp jatsa kerek, kelise ketipti.
Sóıtip úsheýi biraz oınaǵannan keıin orystyń qoly júre bastap, qaıta-qaıta utyp toqtatpaı qoıypty. Bir qarasa issaparǵa aýdandyq mádenıet úıi bólgen ózi az ǵana tıyn-tebenderi onan saıyn ortaıyp bara jatypty. Jaǵdaılarynyń qıyndap bara jatqanyn anyq bilgen Bekuzaq sol sátte orysshalap «men aıtysqa daıyndala bereıin, ekeýiń oınaı berińder» dep orys otyrǵan jaqtaǵy ústińgi tósekke shyǵyp ketipti. Sóıtipti de dombyrany keýdege alyp, kózdiń qıyǵyn orystyń qolyna salyp qoıyp kórgen búkil kartasyn óleńge qosqan eken deıdi. Orystyń qoly kúshti shyqqan bir joly: Mynaýyń bilek bileı me, Shynymen shaıqas tileı me? Al sen shegin Suraǵan, Tap keldiń naǵyz dúleıge, – dep saqtandyrsa, endi birde: Júrekten shyqty josyq jyr, Qıyqtar munda bosyp júr. Orystyń qoly otyz bir, Merleımin deseń óziń bil, – degen eken. Sóıtip bir aýyz qazaqsha bilmeıtin orys Bekeńniń óleńine elitip otyryp biraz aqshasynan aıyrylypty. Bekuzaqtyń nusqaýymen aldyńǵy ketken eseleri qaıtyp, qalada neshe kúnge aýjal bolardaı aqsha utyp alǵan ekeýi «aıtystyń paıdasyn aıtysqa jetpeı jatyp-aq kórip kelemiz» dep máz bolysypty.
* * * Bekuzaq 1987 jyly Syr óńiriniń atynan Pavlodarǵa aıtysqa barady. Onda Nasyr Jarymbetov degen aqynmen aıtysady. Sahnada tókpelete jónelgen Bekuzaqty Nasyr: «tartylyp qalǵan Araldan kelgen bul ne qylǵan aǵylyp turǵan aqyn?» degen mazmunda jyrǵa qosady. Sonda Bekuzaq dombyrasyn sál burap, Syrdyń sulý maqamyna sala otyryp: Aq týyn adaldyqtyń kirletkem joq, Esimnen týǵan elim bir ketken joq, Araldyń tabanynan sý ketkenmen, Halqynyń júreginen jyr ketken joq, – degende qazyda otyrǵan qasqalar men kóldeı tolqyǵan kórermen oryndarynan tik turyp bir qaýym ýaqyt qol soǵyp turyp alǵan eken desedi. Sol jalqy shýmaq bir Bekuzaq emes «Syr eli – jyr eli» atanǵan búkil Syr eliniń «pasportyna» aınalyp júre beredi. Qazir de búkil Qyzylorda, Aral óńiri, tartylǵan Aral teńiziniń jaǵasynda osy óleń jazýly tur.
Daıyndaǵan Ularbek NURǴALYMULY, «Egemen Qazaqstan»