Tamyry birdiń – táńiri bir

Qarashanyń 27-si kúni Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń Tóraǵasy Qaırat Mámı bastap kelgen qazaq­stan­dyq resmı delegasııa men bir top óner sheberlerin Ankara áýe­jaıy­nan Túrkııa Parlamentiniń vıse-spıkeri Sadyk Iаkýb pen Qazaq­stannyń Túrik Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Janseıit Túımebaev qarsy aldy. Qazaq elin túrik memleketimen jaqyndastyratyn, týystyq arna­la­ryn jalǵaıtyn arqaýlarǵa arǵy-bergi tarıhty qaýzaı ıek artsaq, qan­shama izgilikti izderge qanyǵa túsetinimiz anyq. Túbi bir túrki jurty degende ata-babasy oǵyz­dar­dyń qara shańyraǵynan, kıeli qa­zaq jerinen enshisin alyp, Ana­do­lyǵa qonys aýdarǵan búgingi túrik órkenıetiniń tamyry áli de sol baıyrǵy baıtaq dalasymen ajy­ra­mastaı kúıde búlkildep soǵyp jat­qanyna kámil ılanasyz. Osy kirshiksiz peıil Qazaq eli óziniń táýelsizdik tańyna qol jetkizgende taǵy da basqalardan buryn kórinis taýyp, taǵdyrdyń talaı tar jol, taıǵaq keshýlerinde rýhy jan­shyl­maǵan halyq qazaqtyń qýanyshyna qazaqpen teńdeı shattandy desek, artyq aıtqandyǵymyz emes. «Túrúk» degen sózdiń óziniń tú­birin bir ǵalymdar «týyndaıtyn», «kóbeıetin» degen maǵynamen sabaqtastyrsa, endi bireýleri ony «qudiretti», «kúshti», «kemel» dep jetildire tarqatady. Qalaı degenmen de bul eki túrli tujyrymnyń túrik baýyrlardyń atyna ábden laıyq ekenin rastaıtyn qundy­lyq­tar jetkilikti. Bul oraıda tú­rik balasynyń baǵyna týǵan áıgili Ǵazı Mustafa Kemal Atatúriktiń shoqtyǵy ózgelerden bıik tura­ty­nyn atap ótken jón. 1920 jyly naý­ryzda Túrkııanyń ómirinde aı­týly oqıǵa oryn alǵanyn mundaǵy kóne shejire talmaı tarazylaıdy. Eldiń Uly Ulttyq Májilisiniń tór­aǵasy bolyp saılanǵan sol Atatúrik Túrkııany óz aldyna jeke táýelsiz respýblıka bolýǵa tıis dep sheshim qabyldap, kezinde Túrik memleketi degen uǵymdy alǵash qalyptastyrǵan tulǵa ekenin búginde týǵan jurty barynsha ardaqtap, maqtan tutady. Túrik tarıhynda 1923 jyldyń 2 qazany táýelsiz Túrik Respýblıkasynyń qurylǵan kúni retinde atap ótiledi. Astananyń Ystambuldan Ankaraǵa kóshirilgen kezi de sol jyldar. Al turǵyndarynyń sany búginde 4 mln.-ǵa jetetin shahardyń keshegisi men keıingi tirshiligin minsiz baıandaıtyn tarıhı-mádenı eskertkishter boıaýy kisi qııalyn munan da tereń tylsym teńizge batyrady. Qazirgi Ankara kelbeti Atatúrik rýhymen asqaqtap tur. Keshegi ha­lyq­tyń júrip ótken soqpaǵynan jas urpaq ónege alyp ósýi úshin ke­meńger tulǵaǵa arnap keshen sa­ly­nýynyń ózi kóp jáıtten habar beretindeı. Onyń turǵyzylý syryna úńilseńiz, bir adamnyń ǵana jan­qııar eńbegine emes, jalpy túrik mádenıetiniń tereńnen qazylǵan altyn qudyǵyna kezikkendeı kúı keshesiz. Atatúrik dúnıeden oza sala qolǵa alynǵan keshenniń qury­lys jumystary 1944 jyldan bas­ta­lyp, araǵa on jyl salǵanda ha­lyq murasyna aınalsa, 1953 jyly Túrik Respýblıkasynyń tuńǵysh prezıdentiniń denesi Ankaraǵa qaı­ta jerlengen. Mine, sol kezden bastap rýhanı keshenge atbasyn bur­maı­tyn qonaq kemde-kem. Qazaq­stan Parlamenti Senatynyń Tór­aǵasy Qaırat Mámıdiń Túrkııaǵa saparyn qarashanyń 28-i kúni dál osy qasıetti orynǵa taǵzym etýden bastaýynyń ózindik sebebi bar. Tóraǵa Mustafa Atatúrik keshenindegi «Arystandar alleıasyn» tamashalap, tulǵaǵa ornatylǵan eskertkishke toqtaldy, «Táýelsizdik mu­na­rasynan» ótip, qurmetti qonaq­tar qoltańba qaldyratyn kitapqa tilegin jazdy. Qazaq eli Táýelsizdiginiń 20 jyl­dyq torqaly toıy qarsa­ńyn­daǵy sharanyń Túrik memleketimen aradaǵy týystyq baılanysty ja­rasymdy ónegemen jalǵastyryp, eki eldiń saıası, mádenı ynty­maq­tastyǵynyń arta túsýine tıgizer yqpaly mol bolmaq. Bir-biriniń qundylyǵyna qurmet kórsetýden ózgelerge ónege kórsetip otyrǵan eki eldiń týystyq sezimderin aı­shyqtaıtyn nysandarǵa toqtalsaq, Astanada – Atatúrikke, al Ankarada Elbasy Nursultan Nazarbaevqa arnap eńseli eskertkish orna­tyl­ǵan. Senat Tóraǵasynyń Atatúrik kesheninen keıin N.Nazarbaev eskertkishine atbasyn burýynda úl­ken mán bar. Qos prezıdenttiń ar­man-ańsary týǵan eliniń táýel­siz­di­gimen tyǵyz baılanysty boldy. Sol baqytqa qol jetkizgen er esimi óz elinde ǵana emes, ózge jurtqa da úlgi degen uǵymdy sanaǵa quıardaı Túrkııa astanasynda Elbasyǵa tur­ǵyzylǵan eńseli eskertkish. Osy kúni Qazaqstan Parlamenti Senatynyń Tóraǵasy Q.Mámı Túrkııa Uly Ulttyq Májilisiniń Tóraǵasy Djemıl Chıchekpen  kezdesti. Kezdesý barysynda Qazaq­stan men Túrkııa arasyndaǵy eki­jaqty yntymaqtastyqty odan ári ny­ǵaı­tý týraly máseleler talqylandy. Q.Mámı aıtqandaı, eki el ara­syndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynastardyń ornaǵanyna aldaǵy jyly jıyrma jyl tolady. Bul kezeńde ekijaqty ózara is-qımyl strategııalyq áriptestiktiń sapa­lyq turǵydaǵy jańa deńgeıine kóte­rildi. «Oǵan Qazaqstan men Túrkııa basshylary zor eńbek sińirdi», dedi Q.Mámı. Q.Mámı «Jańa Sınergııa» baǵ­darlamasyn júzege asyrý nátı­je­lerin joǵary baǵalady jáne bıyl­ǵy 9 aıda eki eldiń taýar aınalymy 2 mıllıard dollardan asqanyn atap ótti. Q.Mámıdiń pikirinshe, mem­leketaralyq qatynastardy da­mytýda parlamentaralyq baıla­nys­tardyń mańyzy zor. Qazaqstan men Túrkııa parlamentterinde de­pý­tattardyń dostyq toptary bar. Túrkitildes elderdiń Parlamenttik Assambleıasy (TúrkPA) aıa­syndaǵy únqatysýdy odan ári te­reńdetý jaıynda aıta kelip, Q.Mámı túrkııalyq áriptesin qo­laıly ýaqytta Qazaqstanǵa resmı saparmen kelýge shaqyrdy. Túrki yqpaldastyǵynyń odan ári damytý máselelerine qatysty Qazaqstan Senatynyń Tóraǵasy Túrkitildes memleketter keńesiniń erekshe rólin atap ótti. Q.Mámıdiń aı­týyn­sha, «Túrki Keńesiniń bıylǵy qazan aıynda Almatyda alǵashqy sammıtiniń ótkeni jáne onyń Hat­shylyǵynyń qurylýy túrkitildes halyqtar arasyndaǵy baılanys­tar­dy nyǵaıtýǵa qosymsha serpin berdi». Kezdesý barysynda Q.Mámı aldaǵy jylǵy qańtar aıynda Parlament Májilisine saılaý ótetini týraly habarlady. Tóraǵa atap ót­kendeı, saılaý Qazaqstandaǵy de­mo­kratııalyq jańǵyrýlardy odan ári damytýǵa baǵdarlanǵan. «Biz saılaý naýqanyna basa nazar aýda­ramyz», dedi Q.Mámı jáne ol: «Parlamenttik saılaý halyqara­lyq talaptar men standarttarǵa tolyq sáıkes ótedi», dep atap kórsetti. D.Chıchek barlyq qazaqstandyq­tardy bizdiń elimiz Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵymen quttyqtady jáne osy jyldarda qol jetken áleý­met­tik-ekonomıkalyq jáne saıası ja­ńarýlar nátıjelerin joǵary ba­ǵalady. «Men Qazaqstanda birneshe ret boldym jáne sizderdiń elde­ri­ńizdiń jetistikterin óz kózimmen kórdim», dedi D.Chıchek. Túrkııa Par­lamenti basshysynyń pikirinshe, «Qazaqstan men Túrkııa ara­syn­da eshqandaı daýly máseleler joq, ekijaqty yntymaqtastyq tabysty damyp keledi, halyq­aralyq máseleler boıynsha bizdiń baǵdarymyz uqsas. Oǵan eki el basshylarynyń sińirgen eńbegi zor» . Ekijaqty qarym-qatynastardy damytýda parlamentaralyq baıla­nys­tardyń negizgi rólin atap óte kelip, D.Chıchek «parlamentaralyq únqatysýdy odan ári belsendilendirýde Senat Tóraǵasy Q.Mámıdiń osy sapary mańyzdy» ekenin aıtty. Tústen keıin Tóraǵa Ankara qa­lasynyń meri M.Gokchekpen kezdesti. Genchlık parkiniń Konsert za­lynda Qazaqstan Respýblı­kasy­nyń 20 jyldyǵyna oraı otandyq óner sheberleriniń konserti ótti. Opera juldyzdarynan Nurjamal Úsenbaeva, Jan Tapın, Azamat Jyltyrkózov, dástúrli ánshiler­den Jazgúl Dańylbaeva, Gúlzııa Stam­bek, sondaı-aq «Naz» tea­try­nyń bı ansambli, «Beles», Prezıdent orkestriniń halyq ansamblderi ónerdiń órine qııalasa, qońyr kúzdegi qobyz úninen Ankara jany terbelip turdy. Qarashash TOQSANBAI – Ankaradan.