Úkimet otyrysynda 2018-2020 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet naqtylandy

Munaı baǵasy artsa, bıýdjetke boljam ózgeredi

Bıylǵy jyly munaı baǵasy 1 barreline 55 AQSh dollary mólsherinde saqtalady. Buǵan deıin 45 AQSh dollary kóleminde bekitilgen munaı saýdasy, aldaǵy eki jylǵa josparlanǵan el bıýdjetiniń ózgerýine tikeleı áser etken. Úkimet otyrysynda makrokórsetkishter men bıýdjet parametrlerine taldaý jasaǵan Ulttyq ekonomıka mınıstri Tımýr Súleımenov ótken jyly nomınaldy ishki jalpy ónim 52,4 trln teńge deńgeıinde ba­ǵa­la­nyp, naqty ósimi 4 paıyzdy quraǵandyǵyn jetkizdi.  Bıylǵy jyldyń alǵashqy eki aıy boıynsha jasalǵan esepke súıensek, ekonomıkanyń ósimi de 4 paıyz mólsherinde saqtalyp otyr. Al metaldardyń baǵa ındeksi 0,4 paıyzǵa artqan. 2018 jylǵa ja­salǵan boljamda AQSh dollaryna qatysty teńgeniń eseptik ba­ǵa­my 340 teńge kóleminde bol­maq.

О́tken jylǵy jalpylama eko­nomıkalyq kórsetkishti negizge ala otyryp, keler jyldaǵy ishki jalpy ónim 57,2 trln teńge kóleminde boljanyp otyr. Buǵan deıin jasalǵan boljamnan bul kór­setkish 1,3 trln teńgege artyq ekendigi anyqtalǵan. Bul de­genimiz, jan basyna shaqqandaǵy ishki jalpy ónim 9 200 AQSh dol­laryna teń. Buǵan qosa, keler jy­ly ónerkásiptiń ósýi 3,3 paıyzǵa artyp, ásirese óńdeý ónerkásibi kóshilgeri damýǵa bet almaq. Ener­getıka mınıstrliginiń boljamy boıynsha 2018 jyly munaı óndirý kólemi 87 mln tonnany quraıdy. Jahandyq munaı naryǵyndaǵy baǵa kóterilse Qazaqstan munaı eksportyn 54 mlrd AQSh dollaryna deıin, al ımportty 34 mlrd AQSh dollaryna deıin arttyrýǵa nıetti. Al eldegi ınflıasııa 5-7 paıyzdyq deńgeıde saqtalmaq. Bul jyly memleketke (transfertterdi esepke almaǵanda) 5,7 trln teńge kóleminde kiris kirip, Ulttyq qor 2,6 trln teńgege tolyqpaq. 

Mınıstr baıandamasynan keıin Premer-Mınıstr Baqyt­jan Saǵyntaev 2018-2022 jyl­dar­ǵa arnalǵan Qazaqstannyń áleý­mettik-ekonomıkalyq damý boljamyn maquldaýdy usyndy. Úkimet músheleri ony biraýyzdan qoldap, daýys berdi.

Jıynda sóz alǵan Qarjy mınıstri Baqyt Sultanov Mem­leket basshysynyń Qazaqstan halqyna joldaýlarynda jáne Prezıdenttiń 5 áleýmettik bastamasynda bergen tapsyrmalaryn iske asyrýǵa baǵyttalǵan bıylǵy jylǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjetti naqtylaý týraly zań jobasyn tanystyrdy. Memleket qazynasynan bıyl­ǵy jyly muǵalimderdiń jala­qysyn kóterýge 61,8 mlrd teńge, 20 myń oqý grantyna 5 mlrd teńge, múgedekter kútimi­men aınalysatyn adamdar­ǵa járdemaqy berýge 2,7 mlrd teńge, aýyldyq eldi mekenderdi aýyz sýmen qamtamasyz etýge qo­symsha 30,9 mlrd teńge bólý qaras­tyrylǵan. Budan ózge, bıýd­jet jobasynda Prezıdent­tiń tapsyrmalary men buryn qa­byl­danǵan mindettemeler boıynsha jalpy somasy 99,4 mlrd teńgeni quraıtyn shyǵystar eskerilmek. 

Veterınarlyq jáne fıtosanıtarlyq qaýipsizdik kúsheıip keledi

О́tken jyly 12 myń tonnaǵa jýyq karantınge jatqyzylǵan ónim eksporttaýshy elge qaıta­ryldy. Úkimet otyrysynda fıto­sa­nıtarlyq qaýipsizdiktiń jaı-kúıi týraly baıandaǵan Aýyl sharýashylyǵy birinshi vıse-mınıstri Arman Evnıev Eýra­zııalyq ekonomıkalyq odaq pen Qa­zaqstan Respýblıkasynyń ósim­dikter karantıni salasyn­daǵy zańnamasyn buzǵan 1202 fakti anyqtalǵandyǵyn málim­dedi. Onyń ishinde 276 fakti boıynsha karantındik obektiler tabylyp, 86 mln teńge somasyna aıyppuldar salynǵan. 

Bul rette arnaıy toptar qurýdyń arqasynda 2017 jylǵy qazannan bastap Qyrǵyzstan aý­ma­ǵynan karantınge jatqy­zylǵan 4,2 myń tonna ónim tasy­ma­lynyń joly kesildi, dedi Arman Evnıev.

Ońtústik Qazaqstan jáne Jam­byl oblystarynda marokko­lyq shegirtke jappaı taralýy múmkin. Sondyqtan aldyn alý sharalary bastalyp ketti. Aǵym­daǵy jyly zııandy jáne asa qaýipti zııandy organızmder men karantındik obektilerdiń 5,1 mln gektarǵa, onyń ishinde 1,92 mln gektarǵa úıirli shegirtke tek­tes zııankesterdiń, 2,4 mln gek­tarǵa astyq daqyldary aýrý­lary­nyń, 444 myń gektarǵa saıaq shegirtke tektesterdiń tara­lýy boljanýda. О́simdikterdi qor­ǵaý is-sharalaryn júrgizýge res­pýb­lıkalyq bıýdjetten 3,57 mlrd teńge bólingen.

Qazirgi ýaqytta pest­ısıd­­terdi satyp alý konkýrstary aıaq­talǵan. Endi úıirli shegirtke tektesterge qarsy 540 dana búrikkish tehnıkalar jumyldyrylmaq. 

Ońtús­tik Qazaqstan jáne Jambyl ob­lystarynda marok­kolyq shegirtkege qarsy 640 myń gektardy óńdeý josparlan­dy. Oblystar ákimdikterine jedel shtabtar qurýdy usyna­myz. Saıaq shegirtke tektesterge basa nazar aýdarý qajet. Ob­lys ákimdikteriniń barlyǵy bir­deı bul maqsattarǵa qarajat kóz­de­megen. Mysaly, Qaraǵandy obly­sy­nyń ákimdigi 15,6 mln teńge ból­gen. Bul 33 myń gektar jer­­diń tek 24 paıyzyn óńdeý­ge ǵana múmkindik beredi, dedi Aýyl sha­rýa­shylyǵy birin­shi vıse-mınıs­tri. Dese de, she­gir­ke­men kúres júrgizý maqsatynda Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi Qytaı, О́zbekstan jáne Reseımen ynty­maqtastyq týraly kelisim­der jasap, is-sharalar josparyn bekitken.

Tótenshe jaǵdaıdyń aldyn alýǵa qarajat qajet

Úkimet otyrysynda Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaev Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy sý tasqyny máselesin qozǵap, oblys bıýdjetine 2 mlrd teńge bóli­netindigin aıtty. Atalǵan óńir­degi qazirgi jaǵdaı, qabyldanǵan sharalar men zardap shekkenderge kórsetilip jatqan kómek, sonyń ishinde ýaqytsha qonystandyrý oryndarynda medısınalyq jáne basqa da turǵyn úı-turmystyq qol­daý sharalaryn usyný jónin­de Ishki ister mınıstri Q.Qasymov baıandady. Jalpy, respýblıka boıynsha 50 eldi mekende 1500-den astam úıdi sý basyp, 3800-den astam adam kóshirilgen. 

Shyǵys Qazaqstan oblysyn­da kúrdeli jaǵdaı oryn aldy. Búgingi tańda ol jaqta 396 úı jáne 185 aýla sý astynda qal­dy. Osyǵan baılanysty Se­meı qa­lasy, Aıagóz, Zyrıan jáne Shemo­naıha aýdandarynda jer­gi­likti tó­tenshe jaǵdaı jarııa­landy. Apat­tyq-qutqarý jáne shuǵyl ju­mys­tarǵa 1000-nan astam adam, 200 tehnıka, 96 motopom­pa jáne 8 qaıyq jiberildi, dedi Q.Qasymov. Memlekettik mate­rıal­dyq qordan ShQO-ǵa 8 tehnı­ka men jyljymaly elektr stan­sasy jiberilgen. 

Jıynda Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimi Danıal Ahme­tov óńirdegi sý tasqynynyń jaı-kúıi týraly baıandap, tas­qyn qaýpin joıýǵa 570 birlik teh­nıka, sonymen qatar qoǵam­dyq ju­mys­tarǵa 3107 adam tartylǵanyn, shyǵyndardy anyqtaý úshin arnaıy komıssııalar jumys istep jatqandyǵyn jetkizdi. 

О́tken Úkimet otyrysynda Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimi Danıal Ahmetov óńirde sý tas­qynymen kúreske qajet­ti qural-jabdyqtar jetispeı­tin­digin aıtqan bolatyn. Osy ta­qyrypty keńinen tarqatqan  Ishki ister mınıstri Qalmuhanbet Qasymov, tótenshe jaǵdaılar qyz­metin materıaldyq-tehnı­ka­lyq jabdyqtaýǵa 4 mlrd teńge qajet ekendigin aıtty. 

Jaqynda azamattyq qorǵaý bólimshelerin materıaldyq-tehnıkalyq jabdyqtaý máselesi týraly ótken keńeste biraz jyldan beri atalǵan salada qarjy tapshylyǵy sheshilmeı kele jatqandyǵyn aıttyq. Búgingi kúni qutqarý qyzmetterin tehnıkalyq qamtamasyz etý, 30 paıyzdan aspaıdy, dedi Q.Qa­symov. Sonymen qatar mınıstr Shyǵys Qazaqstan, Soltústik Qazaqstan, Qostanaı oblystary, Astana qalasy bıýdjetterinen atalǵan baǵytqa qarajat óte az bólinetindigin jetkizdi. 

Úkimet otyrysynda sondaı-aq densaýlyq saqtaý salasyn sıfrlandyrý máselesi qaralyp, ol jaıynda Densaýlyq saqtaý mınıstri Eljan Birtanov baıan­dady. Onda ár toqsan saıyn ár tórt óńirdiń medısınalyq qujattardy qaǵazsyz júrgizýge kóshetinin aıtty.

Erkejan AITQAZY, «Egemen Qazaqstan»