Osy aptada Ázerbaıjan Respýblıkasynda prezıdenttik saılaý ótip, saılaýshylardyń basym daýysyna eldiń qazirgi basshysy Ilham Álıev ıe boldy. Ázerbaıjan Ortalyq saılaý komıssııasynyń málimeti boıynsha, elektorattyń 86,09 paıyz daýysyn alǵan I.Álıev osylaısha tórtinshi ret prezıdent bolyp saılandy.
Daýys berýden bir kún buryn úgit-nasıhat naýqany aıaqtalyp, Ázerbaıjan Ortalyq saılaý komıssııasynyń tóraǵasy Mazahır Panahov saıası naýqanǵa daıyndyq barysy jóninde baspasóz jıynyn ótkizdi. Onyń aıtýynsha, saılaýǵa baqylaýshy retinde álemniń túkpir-túkpirinen 900-ge jýyq baqylaýshy kelipti.
«Jalpy, saılaýdy baqylaý úshin 60 myńǵa jýyq adam tirkeldi. Onyń 894-i – halyqaralyq uıymdardyń ókilderi. Kezekten tys ótkizilip otyrǵan saılaýǵa segiz kandıdat qatysady. Olar alty partııanyń atynan synǵa túsedi. Qazirgi tańda Ázerbaıjanda bes mıllıonǵa jýyq elektorat bar», dedi M.Panahov.
Bul eldegi bıylǵy saılaýda birqatar erekshelikteri boldy. Birinshiden, tuńǵysh ret prezıdent jeti jyl merzimge saılandy. Buǵan deıin bes jylǵa saılanyp kelgen-tuǵyn. Mundaı sheshim 2016 jyly ótken referendým nátıjesine saı qabyldanǵan-dy. Ekinshiden, daýys berýdiń ashyqtyǵyn qamtamasyz etýdiń jan-jaqty sharalary qarastyrylǵan. Máselen, eldegi 5641 saılaý ýchaskesiniń myńynda baqylaý kameralary qoıylǵan. Kez kelgen adam oqıǵanyń barysyn baqylaı alady. Sondaı-aq ár daýys berýshiniń bas barmaǵyna kórinbeıtin boıaý jaǵylady. Ony lazer sáýlesimen ǵana kórýge múmkindik bar. Bul bir adamnyń qaıta daýys berýine jol bermeıdi. Úshinshiden, eldegi saılaýdan aqparat taratý maqsatynda 120-ǵa jýyq sheteldik jýrnalıst kelgen. Osy arqyly álemdik qoǵamdastyq daýys berýdiń qanshalyqty ádil ótkenin baqylaıdy.
Ázerbaıjandaǵy saılaýdy baqylaýǵa Qazaqstannan 49 ókil qatysty. Daýys berýden bir kún buryn elimizdiń delegasııasyn bastap kelgen Qazaqstan Ortalyq saılaý komıssııasynyń tóraǵasy Berik Imashev ázerbaıjandyq áriptesi M.Panahovpen kezdesti. Is-shara barysynda elimizdiń delegasııasy túgeldeı osy salanyń mamany sanalatynyn jetkizip, Ázerbaıjandaǵy saılaýǵa daıyndyqty joǵary baǵalady.
Taǵdyrsheshti kún kelgende tań qylań bere saılaý ýchaskelerine qaraqurym halyq jınaldy. Ázerbaıjan OSK jergilikti ýaqyt boıynsha 12:00-de daýys bergen halyqtyń sany 40 paıyzǵa jetkenin málimdedi. Iаǵnı eki mıllıonnan astam halyq óz tańdaýyn jasap úlgerdi. Al keshki 19:00-ge deıin tórt mıllıonnan astam adam daýys berdi. Osydan-aq eldegi saılaýdyń mańyzy joǵary bolǵany anyq ańǵarylady.
Turǵyndar kúni boıy 5426 turaqty, 215 ýaqytsha saılaý ýchaskesi men 125 saılaý okrýgterinde daýys berdi. Ortalyq saılaý komıssııasy resmı saıtynda saılaý barysynyń qalaı ótip jatqanyn tikeleı efır arqyly taratty. Oǵan qosa, 119 saılaý ýchaskesinde veb-kamera ornatylǵan. Daýys berýdiń barysyn baqylaý úshin qazaqstandyq jýrnalıster delegasııasy birqatar saılaý ýchaskelerin araladyq. Birinshi barǵan mekemede halyq úzdiksiz kelip, óz tańdaýlaryn jasap ketip jatty. Áýeli Ortalyq saılaý komıssııasynyń ókili elektorattyń bas barmaǵyn lazer sáýlesi arqyly tekseredi. Eger taza bolsa, ishke kirýine ruqsat beredi. Sodan keıin ony tirkep, saýsaǵyna boıaý jaǵady. Osy rásimnen keıin ǵana oǵan bıýlleten beriledi.
Kelgenderdiń bári joǵaryda aıtylǵan rásimdi oryndap, odan keıin óz tańdaýyn jasap jatty. Adamdardyń bári jaıdary. Keıbiri otbasymen birge saılaýǵa kelgen eken. Endi biri kishkentaı balasyn ertip alǵan.
Daýys berýshiler ara-tura ózara ázildesip qoıady. Máselen, ústine kónergen bylǵarydan kostıým kıgen qarııa: «Biz sekildi jas jigitterge daýys berýge bola ma?» dep ishke kirip keldi. Aqsaqaldyń bul sózine ýchaskedegilerdiń bári kúlip jiberdi. Ishte sheteldikter bar ekenin baıqaǵan ol bizge jaqyndap, jón surasty. Qazaqstannan ekenimizdi aıtqan soń «O, qardash. Nazarbaev» dep bas barmaǵyn joǵary qarata kórsetip, elimizdi qatty qurmetteıtinin jetkizdi. Jalpy, Bakýdy aralap júrip baıqaǵanymyz, ázerbaıjandyqtardyń kópshiligi Qazaqstandy jaqsy biledi eken. Ári qazaq halqyn baýyrlas el sanaıtynyn jasyrmaıdy. Qaıdan ekenimizdi aıtqan bette «qardash» dep arqamyzdan qaǵady.
Adamdardyń kóbi kimge daýys bergenin jasyrmaıdy. Bizben tildeskenderdiń bári memleket basshysy Ilham Álıevti qoldaıtynyn ashyq aıtty. Pervana esimdi áıel óziniń nelikten qazirgi prezıdentke daýys bergenin bylaı túsindiredi.
«Táýelsizdik alǵannan keıin elimizde jaǵdaı turaqsyz boldy. Qudaıǵa shúkir, qazir qaryshtap damyp kele jatyr. Prezıdent júrgizip otyrǵan saıasat Ázerbaıjannyń ál-aýqatyn jaqsarta tústi. Munyń bári, álbette, Ilham Álıevtiń ustanǵan baǵytynyń jemisi», dedi ol. Málimetterge súıensek, I.Álıev el tizginin ustaǵaly beri óndiris kólemi 2,5 paıyzǵa ulǵaıyp, kóptegen jańa jumys orny ashylǵan. Kedeıshilik kórsetkishi 49 paıyzdan 13,2 paıyzǵa deıin azaıǵan kórinedi.
Caılaýdyń qalaı ótip jatqanyn suraý maqsatynda sheteldik baqylaýshylardy áńgimege tarttyq. Olar sharanyń halyqaralyq zań normalaryna saı ótip jatqanyn, eshqandaı bura tartýdy baıqamaǵanyn jetkizdi. Máselen, Latvııadan kelgen Naýdıns Romans esimdi azamat bári ádil ótti dep esepteıtinin jetkizdi.
«Tań atqaly birneshe saılaý ýchaskesinde boldym. Men barǵan jerlerde zań buzýshylyq kezdesken joq. Jalpy, Ázerbaıjandaǵy saılaýdyń ádil ótip jatqanyna senimim mol. Keshe Baký qalasyn aralaǵan edim. Kóshelerde ilingen úgit plakattarynyń bári birdeı eken. Budan kandıdattardyń báriniń múmkindigi teń ekenin ańǵarýǵa bolady», dedi N.Romans.
Jalpy, prezıdenttik saılaýdy 894 halyqaralyq jáne 58 175 jergilikti baqylaýshy qadaǵalady. Olardyń pikirinshe, daýys berý barysynda eshqandaı zań buzýshylyq anyqtalmaǵan.
Jergilikti ýaqyt boıynsha 19:00-de búkil saılaý ýchaskeleri jabylyp, sanaq bastaldy. Túngi 24:00-de Ortalyq saılaý komıssııasynyń tóraǵasy M.Panahov saılaý qorytyndysyn jarııalady. I.Álıev 86,09 paıyz daýys jınap, tórtinshi márte el tizginin ustady.
Nátıje belgili bolǵannan keıin memleket basshysy halyqqa úndeý tastap, ózine bildirgen qoldaýǵa zor alǵys bildiretinin jetkizdi. Osylaısha halyq óz tańdaýyn jasady. О́zderi aıtqandaı, ázerbaıjan «qardashlardy» prezıdentik saılaýyn joǵary deńgeıde ótkizýimen quttyqtaımyz!
Abaı ASANKELDIULY, «Egemen Qazaqstan»
ASTANA – BAKÝ – ASTANA